Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej, w tymdla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanymlub znacznym, kształcenia ogólnegodla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnegodla szkoły specjalnej przysposabiającejdo pracy oraz kształcenia ogólnegodla szkoły policealnej
1) Minister Edukacji kieruje działem administracji rządowej - oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji (Dz. U. poz.
2717).

Spis treści

• Treść rozporządzenia

• Załączniknr 1 - Podstawa programowa kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej

• Załączniknr 2 - Podstawa programowa kształcenia ogólnegodla branżowej szkoły I stopnia

Treść rozporządzenia

Na podstawieart. 47 ust. 1 pkt 1 lit. a, b, e, f i h ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 i 854 ) zarządzasię, conastępuje:

§ 1.

W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dlaszkoły podstawowej, w tymdla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanymlub znacznym, kształcenia ogólnegodla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnegodla szkoły specjalnej przysposabiającejdo pracy oraz kształcenia ogólnego dlaszkoły policealnej (Dz. U. poz. 356 , z późn. zm.2) Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz. U. z 2018 r. poz. 1679, z 2021 r. poz. 1533, z 2022 r. poz. 609 i 1717 oraz z 2023 r. poz. 312 i 1759. ) wprowadzasię następujące zmiany:

1)

załączniknr 2 dorozporządzenia otrzymuje brzmienie określone w załącznikunr 1 do niniejszego rozporządzenia;

2)

załączniknr 4a dorozporządzenia otrzymuje brzmienie określone w załącznikunr 2 doniniejszego rozporządzenia.

§ 2.

Podstawę programową kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej, stanowiącą załącznik nr 2 dorozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2023 r., w zakresie przedmiotu technika, stosujesię w roku szkolnym 2024/2025 w klasie VI szkoły podstawowej.

§ 3.

Podstawę programową kształcenia ogólnegodla branżowej szkoły I stopnia, stanowiącą załączniknr 4a dorozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2022 r., w zakresie przedmiotów: historia i wiedza o społeczeństwie, stosujesię w roku szkolnym 2024/2025 w klasie III branżowej szkoły I stopnia, do której uczęszczają uczniowie, którzy rozpoczęli kształcenie w klasie I z dniem 1 lutego 2022 r.

§ 4.

Podstawę programową kształcenia ogólnegodla branżowej szkoły I stopnia, stanowiącą załączniknr 4a dorozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2024 r., w zakresie przedmiotu historia i teraźniejszość, stosuje się w roku szkolnym 2024/2025 w klasie I branżowej szkoły I stopnia, doktórej uczęszczają uczniowie, którzy rozpoczęli kształcenie z dniem 1 lutego 2024 r.

§ 5.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2024 r.

1)

Minister Edukacji kieruje działem administracji rządowej - oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji (Dz. U. poz.
2717).

2)

Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz. U. z 2018 r. poz. 1679, z 2021 r. poz. 1533, z 2022 r. poz. 609 i 1717 oraz z 2023 r. poz. 312 i 1759.

1.

Osiągnięcia w zakresie słuchania. Uczeń:

1)

słucha z uwagą wypowiedzi nauczyciela, innych osób z otoczenia, w różnych sytuacjach życiowych, wymagających komunikacji i wzajemnego zrozumienia; okazuje szacunek wypowiadającej sięosobie;

2)

wykonuje zadanie według usłyszanej instrukcji; zadaje pytania w sytuacji braku rozumienia lubbraku pewności zrozumienia słuchanej wypowiedzi;

3)

słucha z uwagą lektur i innych tekstów czytanych przez nauczyciela, uczniów i inne osoby;

4)

słucha uważnie wypowiedzi osób podczas uroczystości, koncertów, przedstawień, świąt narodowych i innych zdarzeń kulturalnych; przejawia zachowanie adekwatnedo sytuacji; słucha tekstów interpretowanych artystycznie, szuka własnych wzorców poprawnej artykulacji i interpretacji słownej w języku ojczystym;

5)

słucha i czekana swoją kolej, panujenad chęcią nagłego wypowiadaniasię, szczególnie w momencie wskazywaniatej potrzeby przez drugą osobę.

2.

Osiągnięcia w zakresie mówienia. Uczeń:

1)

wypowiadasię płynnie, wyraziście, stosując adekwatnedo sytuacji techniki języka mówionego: pauzy, zmianę intonacji, tempa i siły głosu;

2)

formułuje pytania dotyczące sytuacji zadaniowych, wypowiedzi ustnych nauczyciela, uczniówlub innych osób z otoczenia;

3)

wypowiadasię w formie uporządkowanej i rozwiniętejna tematy związane z przeżyciami, zadaniem, sytuacjami szkolnymi, lekturączy wydarzeniem kulturalnym;

4)

porządkuje swoją wypowiedź, poprawia w niej błędy, omawia treść przeczytanych tekstów i ilustracji; nadaje znaczenie i tytuł obrazom, a także fragmentom tekstów;

5)

układa w formie ustnej opowiadanie oraz składa ustne sprawozdanie z wykonanej pracy;

6)

recytuje wiersze oraz wygłasza z pamięci krótkie teksty prozatorskie;

7)

dobiera stosowną formę komunikacji werbalnej i własnego zachowania, wyrażającą empatię i szacunekdo rozmówcy;

8)

wykonuje eksperymenty językowe, nadaje znaczenie czynnościom i doświadczeniom, tworząc charakterystycznedla siebie formy wypowiedzi.

3.

Osiągnięcia w zakresie czytania. Uczeń:

1)

czyta płynnie, poprawnie i wyraziściena głos teksty zbudowane z wyrazów opracowanych w toku zajęć, dotyczące rzeczywistych doświadczeń dzieci i ichoczekiwań poznawczych;

2)

czyta w skupieniupo cichu teksty zapisane samodzielnie w zeszycie oraz teksty drukowane;

3)

wyodrębnia postacie i zdarzenia w utworach literackich, ustala kolejność zdarzeń, ichwzajemną zależność, odróżnia zdarzenia istotneod mniej istotnych, postacie główne i drugorzędne; wskazuje cechy i ocenia bohaterów, uzasadniaswą ocenę, wskazuje wydarzenie zmieniające postępowanie bohatera, określa nastrój w utworze; odróżnia elementyświata fikcjiod realnej rzeczywistości; byty rzeczywisteod medialnych, byty realistyczne odfikcyjnych;

4)

wyszukuje w tekstach fragmenty według niego najpiękniejsze, najważniejsze, trudne dozrozumienialub określone przez nauczyciela;

5)

eksperymentuje, przekształca tekst, układa opowiadania twórcze, np. dalsze losy bohatera, komponuje początek i zakończenie tekstuna podstawie ilustracjilub przeczytanego fragmentu utworu;

6)

wyróżnia w czytanych utworach literackich dialog, opowiadanie, opis;

7)

czyta samodzielnie wybrane książki.

4.

Osiągnięcia w zakresie pisania. Uczeń:

1)

pisze odręcznie, czytelnie, płynnie, zdania i tekst ciągły, w jednej linii; rozmieszcza właściwie tekst ciągłyna stronie zeszytu, sprawdza i poprawia napisany tekst;

2)

układa i zapisuje opowiadanie złożone z 6-10 poprawnych wypowiedzeń w ramach zagadnień opracowanych podczas zajęć; opisujenp. osobę, przedmiot, elementświata przyrody napodstawie własnych obserwacjilub lektury;

3)

pisze notatkę, życzenie, ogłoszenie, zaproszenie, podziękowanie, list; zapisuje adres nadawcy i odbiorcy; pisze krótkie teksty, wykorzystując aplikacje komputerowe;

4)

pisze z pamięci i zesłuchu; przestrzega poprawności ortograficznej w wyrazach poznanych i opracowanych podczas zajęć;

5)

stosuje poprawnie znaki interpunkcyjnena końcu zdania i przecinki przy wyliczaniu, zapisuje poznane i najczęściej stosowane skróty, w tymskróty matematyczne;

6)

porządkuje wyrazy w kolejności alfabetycznej według pierwszej i drugiej litery;

7)

zapisuje poprawnie liczebniki oraz wybrane, poznane w trakcie zajęć pojęcia dotyczące różnych dyscyplin naukowych;

8)

stosuje poprawną wielkość liter w zapisie tytułów utworów, książek, poznanych nazw geograficznych, imion i nazwisk;

9)

układa i zapisuje zdarzeniawe właściwej kolejności, układa i zapisuje plan wypowiedzi.

5.

Osiągnięcia w zakresie kształcenia językowego. Uczeń:

1)

wyróżnia w wypowiedziach zdania, w zdaniach wyrazy, w wyrazach samogłoski i spółgłoski;

2)

rozpoznaje zdania oznajmujące, pytające, rozkazujące w wypowiedziach ustnych i pisemnych;

3)

przekształca zdania oznajmujące w pytania i odwrotnie oraz zdania pojedyncze w złożone;

4)

rozróżnia rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki i stosujeje w poprawnej formie;

5)

rozpoznaje wyrazy o znaczeniu przeciwnym, wyrazy pokrewne i o znaczeniu bliskoznacznym;

6)

łączy wyrazy w wypowiedzenia i poprawnie formułuje zdanie pojedyncze i zdanie złożone;

7)

odróżnia i nazywa utwory wierszowaneod pisanych prozą, określa, który tekst jest notatką, zagadką, listem, życzeniem, podziękowaniem, ogłoszeniem, opowiadaniem, opisem, listem.

6.

Osiągnięcia w zakresie samokształcenia. Uczeń:

1)

podejmuje próby zapisu nowych, samodzielnie poznanych wyrazów i sprawdza poprawność ichzapisu, korzystającze słownika ortograficznego;

2)

korzysta z różnychźródeł informacji, np. atlasów, czasopismdla dzieci, słowników i encyklopediiczy zasobów Internetu i rozwija swoje zainteresowania;

3)

wykorzystuje nabyte umiejętnoścido rozwiązywania problemów i eksploracjiświata, dbając o własny rozwój i tworząc indywidualne strategie uczeniasię.

Propozycja lekturdo wspólnego i indywidualnego czytania:

1)

Hans Christian Andersen, Baśnie (dowyboru);

2)

Justyna Bednarek, Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek (czterech prawych i sześciu lewych);

3)

Jan Brzechwa, Brzechwa dzieciom;

4)

Waldemar Cichoń, Cukierku, tyłobuzie! ;

5)

Agnieszka Frączek, Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą ;

6)

Dorota Gellner, Wścibscy;

7)

Julita Grodek, Mania, dziewczyna innaniż wszystkie. Opowieść o Marii Skłodowskiej-Curie;

8)

Tom Justyniarski, Psie troski, czyli o wielkiej przyjaźnina czteryłapy i dwaserca;

9)

Grzegorz Kasdepke, Detektyw Pozytywka;

10)

Piotr Kordyasz, Lolek Opowiadania o dzieciństwie Karola Wojtyły (fragmenty);

11)

Barbara Kosmowska, Dziewczynka z parku;

12)

Zofia Kossak-Szczucka, Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata;

13)

Maria Krüger, Karolcia;

14)

Åsa Lind, Piaskowy Wilk;

15)

Astrid Lindgren, Dzieci z Bullerbyn;

16)

Hugh Lofting, Doktor Dolittle i jego zwierzęta;

17)

Aleksandra i Daniel Mizielińscy, Którędydo Yellowstone? Dzika podróżpo parkach narodowych;

18)

Joanna Papuzińska, Asiunia;

19)

Danuta Parlak, Kapelusz Pani Wrony;

20)

Roman Pisarski, O psie, który jeździł koleją;

21)

Janina Porazińska, Pamiętnik Czarnego Noska;

22)

Maria Terlikowska, Drzewodo samego nieba;

23)

Julian Tuwim, Wierszedla dzieci;

24)

Barbara Tylicka, O krakowskich psach i kleparskich kotach. Polskie miasta w baśni i legendzie;

25)

Danuta Wawiłow, Najpiękniejsze wiersze;

26)

Łukasz Wierzbicki, Afryka Kazika, Dziadek i niedźwiadek.

II.

Edukacja matematyczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia stosunków przestrzennych i cech wielkościowych. Uczeń:

1)

określa i prezentuje wzajemne położenie przedmiotówna płaszczyźnie i w przestrzeni; określa i prezentuje kierunek ruchu przedmiotów oraz osób; określa położenie przedmiotu naprawo / nalewood osoby widzianej z przodu (także przedstawionejna fotografii czyobrazku);

2)

porównuje przedmiotypod względem wyróżnionej cechy wielkościowej, np. długościczy masy; dokonuje klasyfikacji przedmiotów;

3)

posługujesię pojęciami: pion, poziom, skos.

2.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia liczb i ichwłasności. Uczeń:

1)

liczy (w przód i wstecz) odpodanej liczbypo 1, po 2, po 10 itp.;

2)

odczytuje i zapisuje, zapomocą cyfr, liczbyod zerado tysiąca oraz wybrane liczby domiliona (np. 1 500, 10 000, 800
000);

3)

wyjaśnia znaczenie cyfr w zapisie liczby; wskazuje jedności, dziesiątki, setkiitd., określa kolejność, posługującsię liczbą porządkową;

4)

porównuje liczby; porządkuje liczbyod najmniejszejdo największej i odwrotnie; rozumie sformułowania typu: liczba o 7 większa, liczba o 10 mniejsza; stosuje znaki: <, =, >.

3.

Osiągnięcia w zakresie posługiwaniasię liczbami. Uczeń:

1)

wyjaśnia istotę działań matematycznych - dodawania, odejmowania, mnożenia, dzielenia oraz związki między nimi; korzysta intuicyjnie z własności działań;

2)

dodajedo podanej liczby w pamięci i odpodanej liczby odejmuje w pamięci: liczbę jednocyfrową, liczbę 10, liczbę 100 oraz wielokrotności 10 i 100 (w prostszych przykładach);

3)

mnoży i dzieli w pamięci w zakresie tabliczki mnożenia; mnoży w pamięci przez 10 liczby mniejszeod 20; rozwiązuje równania z niewiadomą zapisaną w postaci okienka (uzupełnia okienko); stosuje własne strategie, wykonując obliczenia; posługujesię znakiem równości i znakami czterech podstawowych działań;

4)

dodaje i odejmuje liczby dwucyfrowe, zapisując w razie potrzeby cząstkowe wyniki działań lub, wykonując działania w pamięci, odrazu podaje wynik; oblicza sumy i różnice większych liczb w prostych przykładach typu: 250 + 50, 180 - 30; mnoży liczby dwucyfrowe przez 2, zapisując, jeślima taką potrzebę, cząstkowe wyniki działań; przy obliczeniach stosuje własne strategie.

4.

Osiągnięcia w zakresie czytania tekstów matematycznych. Uczeń:

1)

analizuje i rozwiązuje zadania tekstowe proste i wybrane złożone; dostrzega problem matematyczny oraz tworzy własną strategię jego rozwiązania, odpowiedniądo warunków zadania; opisuje rozwiązanieza pomocą działań, równości z okienkiem, rysunkulub w inny wybrany przez siebie sposób;

2)

układa zadania i jerozwiązuje, tworzyłamigłówki matematyczne, wykorzystuje w tym procesie własną aktywność artystyczną, techniczną, konstrukcyjną; wybrane działania realizujeza pomocą prostych aplikacji komputerowych.

5.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia pojęć geometrycznych. Uczeń:

1)

rozpoznaje - w naturalnym otoczeniu (w tymnaścianach figur przestrzennych) i na rysunkach - figury geometryczne: prostokąt, kwadrat, trójkąt, koło; wyodrębniate figury spośród innych figur; kreśli przy linijce odcinki i łamane; rysuje odręcznie prostokąty (w tymkwadraty), wykorzystując sieć kwadratową;

2)

mierzy długości odcinków, boków figur geometrycznychitp.; podaje wynik pomiaru, posługując sięjednostkami długości: centymetr, metr, milimetr; wyjaśnia związki między jednostkami długości; posługujesię wyrażeniami dwumianowanymi; wyjaśnia pojęcie kilometr;

3)

mierzy obwody różnych figurza pomocą narzędzi pomiarowych, także w kontekstach z życia codziennego; oblicza obwód trójkąta i prostokąta (w tymtakże kwadratu) o danych bokach;

4)

dostrzega symetrię w środowisku przyrodniczym, w sztuce użytkowej i innych wytworach człowieka obecnych w otoczeniu dziecka.

6.

Osiągnięcia w zakresie stosowania matematyki w sytuacjachżyciowych oraz w innych obszarach edukacji. Uczeń:

1)

klasyfikuje obiekty i różne elementyśrodowiska społeczno-przyrodniczego z uwagina wyodrębnione cechy; dostrzega rytm w środowisku przyrodniczym, sztuce użytkowej i innych wytworach człowieka, obecnych w środowisku dziecka;

2)

dzielina dwie i cztery równe części, np. kartkę papieru, czekoladę; używa pojęć: połowa, dwa i pół, cztery równe części, czwarta część lubćwierć;

3)

wykonuje obliczenia pieniężne; zamienia złotena grosze i odwrotnie, rozróżnia nominały namonetach i banknotach, wskazuje różnice w ichsile nabywczej;

4)

odczytuje godzinyna zegarzeze wskazówkami oraz elektronicznym (wyświetlającym cyfry w systemie 24-godzinnym); wykonuje proste obliczenia dotyczące czasu; posługujesię jednostkami czasu: doba, godzina, minuta, sekunda; posługujesię stoperem, aplikacjami telefonu, tabletu, komputera; zapisuje datynp. swojego urodzenialub datę bieżącą; posługujesię kalendarzem; odczytuje oraz zapisuje znaki rzymskieco najmniejdo XII;

5)

mierzy temperaturęza pomocą termometru oraz odczytuje ją;

6)

dokonuje obliczeń szacunkowych w różnych sytuacjachżyciowych;

7)

waży; używa określeń: kilogram, dekagram, gram, tona; znazależności między tymi jednostkami; odmierza płyny; używa określeń: litr, półlitra, ćwierć litra;

8)

wykorzystuje warcaby, szachy i innegry planszowelub logicznedo rozwijania umiejętności myślenia strategicznego, logicznego, rozumienia zasaditd.; przekształcagry, tworząc własne strategie i zasady organizacyjne;

9)

wykorzystuje nabyte umiejętnoścido rozwiązywania problemów, działań twórczych i eksploracji świata, dbając o własny rozwój i tworząc indywidualne strategie uczeniasię.

III.

Edukacja społeczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie rozumieniaśrodowiska społecznego. Uczeń:

1)

identyfikujesię z grupą społeczną, doktórej należy: rodzina, klasa w szkole, drużyna sportowa, społeczność lokalna, naród; respektuje normy i reguły postępowania w tych grupach;

2)

wyjaśnia, iżwszyscy ludzie posiadają prawa i obowiązki, wymienia własne prawa i obowiązki, przestrzegaich i stosujeje w codziennymżyciu;

3)

przyjmuje konsekwencje swojego uczestnictwa w grupie i własnego w niej postępowania w odniesieniudo przyjętych norm i zasad;

4)

ocenia swoje postępowanie i innych osób, odnoszącsię dopoznanych wartości, takich jak: godność, honor, sprawiedliwość, obowiązkowość, odpowiedzialność, przyjaźń, życzliwość, umiar, powściągliwość, pomoc, zadośćuczynienie, przepraszanie, uznanie, uczciwość, wdzięczność oraz inne, respektowane przezśrodowisko szkolne;

5)

przedstawia siebie i grupę, doktórej należy, zapisuje swój adres, adres szkoły, zawód i miejsce pracy rodziców; posługujesię danymi osobistymi wyłącznie w sytuacjach bezpiecznych dlasiebie i reprezentowanych osób; jest powściągliwy w używaniu takich danych w sytuacjach nowych i wirtualnych;

6)

rozpoznaje i nazywa wybrane grupy społeczne, doktórychnie należy, a które wzbudzają jego zainteresowanie, np. drużyny i kluby sportowe, zespoły artystyczne, a także inne narodowości;

7)

opowiada ciekawostki historyczne dotyczące regionu, kraju, wyróżniając w nich postaci fikcyjne i realne;

8)

stosuje pojęcia: porozumienie, umowa; uczestniczy w wyborach samorządu uczniowskiego w klasie, w szkole; wymienia przykłady powstałych w efekcie porozumień i umów grup społecznych, np. stowarzyszenia pomocy chorym i niepełnosprawnym dzieciom, organizacje ekologiczne, a także stowarzyszenia dużych grup społecznych, jakmiasta i państwa czy Unia Europejska;

9)

szanuje zwyczaje i tradycje różnych grup społecznych i narodów, przedstawia i porównuje zwyczaje ludzi, np. dotycząceświąt w różnych regionach Polski, a także w różnych krajach;

10)

2.

Osiągnięcia w zakresie orientacji w czasie historycznym. Uczeń:

1)

opowiada o legendarnym powstaniu państwa polskiego, wyjaśnia związek legendy z powstaniem godła i barw narodowych, przedstawia wybrane legendy dotyczące regionu, w którym mieszka lubinne;

2)

rozpoznaje: godło, barwy, hymn narodowy, mundur wojskowy, wybrane stroje ludowenp. związane z regionem Polski, w którym mieszka;

3)

uczestniczy w świętach narodowych i innych ważnych dniach pamięci narodowej; wykonuje kokardę narodową, biało-czerwony proporczyk; zachowujesię godnie i z szacunkiem podczas śpiewanialub słuchania hymnu, wciągania flagina masztitp.;

4)

rozpoznaje i nazywa patrona szkoły, miejscowości, w której mieszka, wyjaśnia pojęcie „patron”, wymienia imiona i nazwiska, np. pierwszego władcy i króla Polski, obecnego prezydenta Polski, wymienia nazwę pierwszej stolicy Polski;

5)

wyjaśnia znaczenie wybranych zwyczajów i tradycji polskich;

6)

opisuje znaczenie dorobku minionych epok w życiu człowieka, jestświadomy, żestosuje w swej aktywnościten dorobek, np. cyfry arabskie i rzymskie, papier, mydło, instrumenty muzyczneitp.;

7)

opowiada historię własnej rodziny, przedstawia wybrane postacie i prezentuje informacje o wielkich Polakach: królowa Jadwiga, król Stefan Batory, astronom Mikołaj Kopernik, noblistka Maria Skłodowska-Curie, alpinistka Wanda Rutkiewicz, papież Jan Paweł II, nauczycielka - cichociemnagen. Elżbieta Zawacka „Zo”.

IV.

Edukacja przyrodnicza.

1.

Osiągnięcia w zakresie rozumieniaśrodowiska przyrodniczego. Uczeń:

1)

rozpoznaje w swoim otoczeniu popularne gatunki roślin i zwierząt, w tymzwierząt hodowlanych, a także gatunki objęte ochroną;

2)

rozpoznaje i wyróżnia cechy ekosystemów, takich jak: łąka, jezioro, rzeka, morze, pole, staw, las, lasgospodarczy; określa składowe i funkcje ekosystemuna wybranym przykładzie, np. las, warstwy lasu, polany, torfowiska, martwe drzewo w lesie;

3)

rozpoznaje wybrane zwierzęta i rośliny, których w naturalnych warunkachnie spotyka się w polskimśrodowisku przyrodniczym;

4)

odszukuje w różnych dostępnych zasobach, w tyminternetowych, informacje dotyczące środowiska przyrodniczego, potrzebnedo wykonania zadania, ćwiczenia;

5)

prowadzi proste hodowle roślin, przedstawia zasady opiekinad zwierzętami, domowymi, hodowlanymi i innymi;

6)

planuje, wykonuje proste obserwacje, doświadczenia i eksperymenty dotyczące obiektów i zjawisk przyrodniczych, tworzy notatki z obserwacji, wyjaśnia istotę obserwowanych zjawisk według procesu przyczynowo-skutkowego i czasowego;

7)

chroni przyrodę, wskazuje wybrane miejsca ochrony przyrody oraz parki narodowe, pomniki przyrody w najbliższym otoczeniu - miejscowości, regionie;

8)

segreguje odpady i maświadomość przyczyn i skutków takiego postępowania.

2.

Osiągnięcia w zakresie funkcjiżyciowych człowieka, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa i odpoczynku. Uczeń:

1)

przedstawia charakterystykę wybranych zajęć i zawodów ludzi znanych z miejsca zamieszkania oraz zawodów użyteczności publicznej: nauczyciel, żołnierz, policjant, strażak, lekarz, pielęgniarzczy leśnik, a ponadto rozumie istotę pracy w służbach mundurowych i medycznych;

2)

posługujesię numerami telefonów alarmowych, formułuje komunikat - wezwanie o pomoc: Policji, Pogotowia Ratunkowego, Straży Pożarnej;

3)

posługujesię danymi osobowymi w kontakcieze służbami mundurowymi i medycznymi, w sytuacji zagrożenia zdrowia i życia;

4)

dba o higienę oraz estetykę własną i otoczenia;

5)

reaguje stosownym zachowaniem w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa, zdrowia jegolub innej osoby;

6)

znapodstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy;

7)

wymienia wartości odżywcze produktówżywnościowych; maświadomość znaczenia odpowiedniej dietydla utrzymania zdrowia, ogranicza spożywanie posiłków o niskich wartościach odżywczych i niezdrowych, zachowuje umiar w spożywaniu produktów słodzonych, znakonsekwencje zjadaniaich w nadmiarze;

8)

przygotowuje posiłki służące utrzymaniu zdrowia;

9)

ubierasię odpowiedniodo stanu pogody, poszukuje informacjina temat pogody, wykorzystując np. Internet;

10)

rozróżnia podstawowe znaki drogowe, stosuje przepisy bezpieczeństwa w ruchu drogowym i miejscach publicznych; przestrzega zasad zachowaniasię w środkach publicznego transportu zbiorowego;

11)

stosujesię dozasad bezpieczeństwa w szkole, odnajduje drogę ewakuacyjną, rozpoznaje znaki i symbole informujące o różnych rodzajach niebezpieczeństw oraz zachowujesię zgodnie z informacją w nich zawartą; stosuje zasady bezpiecznej zabawy w różnych warunkach i porach roku;

12)

maświadomość istnienia zagrożeń ześrodowiska naturalnego, np. nagła zmiana pogody, huragan, ulewne deszcze, burza, susza orazich następstwa: powódź, pożar, piorun;

określa odpowiednie sposoby zachowaniasię człowieka w takich sytuacjach;

13)

maświadomość obecności nieprawdziwych informacji, np. w przestrzeni wirtualnej, publicznej; sprawdza informacje, zadając pytania nauczycielowi, rodzicom, policjantowi;

14)

stosuje zasady bezpieczeństwa podczas korzystania z urządzeń cyfrowych, rozumie i respektuje ograniczenia związane z czasem pracy z takimi urządzeniami, oraz stosuje zasady netykiety;

15)

maświadomość, iżnieodpowiedzialne korzystanie z technologiima wpływna utratę zdrowia człowieka;

16)

maświadomość pozytywnego znaczenia technologii w życiu człowieka.

3.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia przestrzeni geograficznej. Uczeń:

1)

określa położenie i warunki naturalne swojej miejscowości oraz okolicy, opisuje charakterystyczne formy terenu, składniki przyrody, charakterystyczne miejsca, np. miejsca pamięci narodowej, najważniejsze zakłady pracy, w tymważniejsze przedsiębiorstwa produkcyjne i usługowe, interesujące zabytki, pomniki, tereny rekreacyjne, parki krajobrazowe, parki narodowe;

2)

wskazujena mapie fizycznej Polskijej granice, główne miasta, rzeki, nazwy krain geograficznych;

3)

czyta proste plany, wskazuje kierunki głównena mapie, odczytuje podstawowe znaki kartograficznemap, z których korzysta; zapomocą komputera, wpisując poprawnie adres, wyznaczanp. trasę przejazdu rowerem;

4)

wymienia nazwę stolicy Polski i charakterystyczne obiekty, wyjaśnia znaczenie stolicy dlacałego kraju, wskazujena mapiejej położenie;

5)

przedstawia charakterystycznedla Polski dyscypliny sportowe, gospodarczelub inne np. artystyczną działalność człowieka, w której Polska odnosi sukcesylub z niej słynie;

6)

wyznacza kierunki główne w tereniena podstawie cienia, określa, z którego kierunku wieje wiatr, rozpoznaje charakterystyczne rodzaje opadów;

7)

przedstawia położenie Ziemi w Układzie Słonecznym.

V.

Edukacja plastyczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie percepcji wizualnej, obserwacji i doświadczeń. Uczeń:

1)

wyróżnia w obrazach, ilustracjach, impresjach plastycznych, plakatach, nafotografiach:

a)

kształty obiektów - nadajeim nazwę i znaczenie, podaje części składowe,

b)

wielkości i proporcje, położenie obiektów i elementów złożonych, różnice i podobieństwa w wyglądzie tego samego przedmiotu w zależnościod położenia i zmiany stanowiska osoby patrzącejna obiekt,

c)

barwę, walor różnych barw, różnice walorowe w zakresie jednej barwy, fakturę,

d)

cechy charakterystyczne i indywidualne ludzi w zależnościod wieku, płci, typu budowy; cechy charakterystyczne zwierząt, różnice w budowie, kształcie, ubarwieniu, sposobach poruszania się;

2)

określa w swoim otoczeniu kompozycje obiektów i zjawisk, np. zamknięte (mozaikina dywanie, rytmyna przedmiotach użytkowych), otwarte (chmury, papiery ozdobne, pościel, firany), kompozycje o budowie symetrycznej.

2.

Osiągnięcia w zakresie działalności ekspresji twórczej. Uczeń:

1)

rysuje kredką, kredą, ołówkiem, patykiem (płaskim i okrągłym), piórem, węglem, mazakiem;

2)

maluje farbami, tuszami przy użyciu pędzli (płaskich, okrągłych), palców, stempli;

3)

wydziera, wycina, składa, przylepia, wykorzystując gazetę, papier kolorowy, makulaturę, karton, ścinki tekstylneitp.;

4)

modeluje (lepi i konstruuje) z gliny, modeliny, plasteliny, maspapierowych i innych, zarówno z materiałów naturalnych i przemysłowych;

5)

powielaza pomocą kalki, tuszu, farby, stempla wykonanego, np. z korka i innych tworzyw, a także przy pomocy prostych programów komputerowych;

6)

wykonuje prace, modele, rekwizyty, impresje plastyczne potrzebnedo aktywności artystycznej i naukowej;

7)

wykonuje prace i impresje plastyczne jako formy przekazania i przedstawienia uczuć, nastrojów i zachowań (np. prezent, zaproszenie);

8)

ilustruje sceny i sytuacje (realne i fantastyczne) inspirowane wyobraźnią, baśnią, opowiadaniem i muzyką; korzysta z narzędzi multimedialnych;

9)

tworzy przy użyciu prostej aplikacji komputerowej, np. plakaty, ulotki i inne wytwory.

3.

Osiągnięcia w zakresie recepcji sztuk plastycznych. Uczeń:

1)

nazywa dziedziny sztuk plastycznych, np. malarstwo, rzeźbę, w tymdziedziny sztuki użytkowej, np. meblarstwo, tkactwo, ceramikę, hafciarstwo, architekturę, grafikę komputerową;

2)

rozpoznaje i nazywa podstawowe gatunki dzieł malarskich i graficznych: pejzaż, portret, scena rodzajowa; nazywa wybrane przykłady dzieł znanych artystów: malarzy, rzeźbiarzy, architektów z regionu swego pochodzenialub innych;

3)

wyjaśnia pojęcia: oryginałczy kopia obrazulub rzeźby; miniatura obrazulub rzeźby; reprodukcjaitp.; wskazuje miejsca prezentacji sztuk plastycznych.

VI.

Edukacja techniczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie organizacji pracy. Uczeń:

1)

planuje i realizuje własne projekty / prace; realizującte prace / projekty współdziała w grupie;

2)

wyjaśnia znaczenie oraz konieczność zachowaniaładu, porządku i dobrej organizacji miejsca pracyze względów bezpieczeństwa;

3)

ocenia projekty / prace, wykorzystując poznane i zaakceptowane wartości: systematyczność działania, pracowitość, konsekwencja, gospodarność, oszczędność, umiar w odniesieniu dokorzystania z czasu, materiałów, narzędzi i urządzeń;

4)

organizuje pracę, wykorzystuje urządzenia techniczne i technologie; zwraca uwagęna zdrowie i zachowanie bezpieczeństwa, z uwzględnieniem selekcji informacji, wykonywania czynności użytecznychlub potrzebnych.

2.

Osiągnięcia w zakresie znajomości informacji technicznej, materiałów i technologii wytwarzania. Uczeń:

1)

odczytuje podstawowe informacje techniczne i stosuje w działaniu sposoby użytkowania: materiału, narzędzi, urządzenia zgodnie z instrukcją, w tymmultimedialną;

2)

wykonuje przedmioty użytkowe, w tymdekoracyjne i modele techniczne:

a)

z zastosowaniem połączeń nierozłącznych: sklejanie klejem, wiązanie, szycielub zszywanie zszywkami, sklejanie taśmąitp.,

b)

używając połączeń rozłącznych: spinanie spinaczami biurowymi, wiązanie sznurkiemlub wstążką ozdobną,

c)

bezużycia kleju, taśm, zszywek, np. wybrane modele technik origami, modele kartonowe nacinane,

d)

z wykorzystaniem prądu elektrycznego: lampion, dekoracjaświąteczna;

3)

stosuje poznaną technologię przy wykonywaniu przedmiotów użytkowychlub montowaniu wybranych modeli urządzeń technicznych;

4)

wykonuje przedmiot / model / pracę według własnego planu i opracowanego sposobu działania.

3.

Osiągnięcia w zakresie stosowania narzędzi i obsługi urządzeń technicznych. Uczeń:

1)

wyjaśnia działanie i funkcję narzędzi i urządzeń wykorzystywanych w gospodarstwie domowym i szkole;

2)

posługujesię bezpiecznie prostymi narzędziami pomiarowymi, urządzeniami z gospodarstwa domowego, a także urządzeniami dostępnymi w szkole.

VII.

Edukacja informatyczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia, analizowania i rozwiązywania problemów. Uczeń:

1)

układa w logicznym porządku: obrazki, teksty, polecenia (instrukcje) składającesię m.in. nacodzienne czynności;

2)

tworzy polecenielub sekwencje poleceńdla określonego planu działania prowadzące doosiągnięcia celu;

3)

rozwiązuje zadania, zagadki i łamigłówki prowadzącedo odkrywania algorytmów.

2.

Osiągnięcia w zakresie programowania i rozwiązywania problemów z wykorzystaniem komputera i innych urządzeń cyfrowych. Uczeń:

1)

programuje wizualnie: proste sytuacjelub historyjki według pomysłów własnych i pomysłów opracowanych wspólnie z innymi uczniami, pojedyncze polecenia, a takżeich sekwencje sterujące obiektemna ekranie komputera bądź innego urządzenia cyfrowego;

2)

tworzy proste rysunki, dokumenty tekstowe, łącząc tekst z grafiką, np. zaproszenia, dyplomy, ulotki, ogłoszenia; powiększa, zmniejsza, kopiuje, wkleja i usuwa elementy graficzne i tekstowe - doskonali przytym umiejętności pisania, czytania, rachowania i prezentowania swoich pomysłów;

3)

zapisuj e efekty swojej pracywe wskazanym miejscu.

3.

Osiągnięcia w zakresie posługiwaniasię komputerem, urządzeniami cyfrowymi i sieciami komputerowymi. Uczeń:

1)

posługujesię komputeremlub innym urządzeniem cyfrowym oraz urządzeniami zewnętrznymi przy wykonywaniu zadania;

2)

kojarzy działanie komputeralub innego urządzenia cyfrowego z efektami pracy z oprogramowaniem;

3)

korzysta z udostępnionychmu stron i zasobów internetowych.

4.

Osiągnięcia w zakresie rozwijania kompetencji społecznych. Uczeń:

1)

współpracuje z uczniami, wymieniasię z nimi pomysłami i doświadczeniami, wykorzystując technologię;

2)

wykorzystuj e możliwości technologiido komunikowaniasię w procesie uczeniasię.

5.

Osiągnięcia w zakresie przestrzegania prawa i zasad bezpieczeństwa. Uczeń:

1)

posługujesię udostępnionąmu technologią zgodnie z ustalonymi zasadami;

2)

rozróżnia pożądane i niepożądane zachowania innych osób (również uczniów) korzystających z technologii, zwłaszcza w sieci Internet;

3)

przestrzega zasad dotyczących korzystania z efektów pracy innych osób i związanych z bezpieczeństwem w Internecie.

VIII.

Edukacja muzyczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie słuchania muzyki. Uczeń:

1)

słucha, poszukujeźródeł dźwięku i jeidentyfikuje;

2)

słucha muzyki w połączeniu z aktywnością ruchową, gestami dźwiękotwórczymi: klaskanie, pstrykanie, tupanie, uderzanie o udaitp. oraz z towarzyszeniem prostych opracowań instrumentalnych;

3)

reagujena sygnały muzyczne w różnych sytuacjach zadaniowych;

4)

odróżnia dźwięki muzyki, np. wysokie - niskie, długie - krótkie, ciche - głośne, głosy ludzkie: sopran, bas; odróżnia i nazywa wybrane instrumenty muzyczne;

5)

rozróżnia muzykę wykonywaną przez solistę, chór, orkiestrę;

6)

rozróżniana podstawie słuchanego utworu muzykę: smutną, wesołą, skoczną, marszową itp.;

7)

słucha w skupieniu krótkich utworów muzycznych.

2.

Osiągnięcia w zakresie ekspresji muzycznej. Śpiew. Uczeń:

1)

śpiewa różne zestawy głosek, sylaby, wykorzystuje poznane melodie i tworzy własne, naśladuje odgłosy zwierząt;

2)

nuci poznane melodie, śpiewa piosenki podczas zabawy, nauki, uroczystości szkolnych, świąt w tymświąt narodowych;

3)

śpiewaśpiewanki, piosenki i pieśni charakterystycznedla tradycji i zwyczajów polskich, kilka utworów patriotycznych i historycznych;

4)

śpiewa dbając o prawidłową postawę, artykulację i oddech, przy zachowaniu naturalnej skali głosu;

5)

rozpoznaje i śpiewa hymn Polski,

6)

śpiewa kilka wybranych krótkich piosenek w języku obcym nowożytnym.

3.

Improwizacja ruchowa, rytmika i taniec. Uczeń:

1)

przedstawia ruchem treść muzyczną (np. dynamikę, nastrój, wysokość dźwięku, tempo, artykulację) oraz treść pozamuzyczną (np. fabułę, odczucia, przekład znaczeniowy słów);

2)

interpretuje ruchem schematy rytmiczne;

3)

tworzy improwizacje ruchowe inspirowane wyliczankami, rymowankami i rytmizowanymi tekstami;

4)

wykonuje pląsy;

5)

poruszasię i tańczy według utworzonych przez siebie układów ruchowych, z rekwizytem, bezrekwizytudo muzyki i przy muzyce;

6)

tworzy sekwencje i układy poruszaniasię doulubionych przez siebie utworów muzycznych, wykorzystujeje doanimacji i zabawy w grupie;

7)

tańczy według układów ruchowych charakterystycznychdla wybranych tańców (w tymintegracyjnych, ludowych polskich oraz innych krajów Europy i świata).

4.

Grana instrumentach muzycznych. Uczeń:

1)

grazadane przez nauczyciela i własne schematy rytmiczne;

2)

wykonuje tematy rytmiczne wybranych, znanych utworów muzycznych (ludowych, popularnych, dziecięcych, klasycznych, wokalnych, instrumentalnych, polskich i zagranicznych) z użyciem instrumentów perkusyjnych;

3)

realizuje schematy i tematy rytmiczne, eksperymentuje przy użyciunp. patyczków, pudełek, papieru, trawy, piszczałek, gwizdków, kogucikówna wodę;

4)

wykonuje instrumenty m.in. z materiałów naturalnych i innych oraz wykorzystujetak powstałe instrumentydo akompaniamentu, realizacji dźwięku podczas zabaw i zadań edukacyjnych, organizacji koncertów i przedstawień teatralnych;

5)

wykonuje akompaniament dośpiewu, stosuje gesty dźwiękotwórcze (np. tupanie, klaskanie, pstrykanie, uderzanie o uda);

6)

eksperymentuje i poszukuje dźwięków, fragmentów znanych melodii przy użyciunp. dzwonków, ksylofonu, fletu podłużnego, flażoletu - flecika polskiego;

7)

gramelodie piosenek i utworów instrumentalnych, dowyboru: nadzwonkach, ksylofonie, flecie podłużnym, flażolecie - fleciku polskimlub innych.

5.

Osiągnięcia w zakresie znajomości form zapisu dźwięku. Uczeń:

1)

wyjaśnia różne formy zapisu dźwięków, muzyki, np. nagranie przy pomocy komputera, dyktafonu, telefonu, czyzapis przy pomocy notacji muzycznej;

2)

zapisuje w zabawie z instrumentami perkusyjnymi dźwiękinp. poprzez układ piktogramów, klocków rytmicznych, kolorów, liczb, czyobrazków; szyfruje, koduje, wykorzystuje utworzony zapis w zabawie;

3)

korzysta z wybranego zapisu melodii w czasiegry nainstrumencie: dzwonkach, ksylofonie, flecie podłużnym, flażolecie - fleciku polskim.

IX.

Wychowanie fizyczne.

1.

Osiągnięcia w zakresie utrzymania higieny osobistej i zdrowia. Uczeń:

1)

utrzymuje w czystości ręce i całe ciało, przebierasię przed zajęciami ruchowymi i poich zakończeniu; wykonujete czynności samodzielnie i w stosownym momencie;

2)

dostosowuje strójdo rodzaju pogody i pory roku w trakcie zajęć ruchowych odpowiednio naświeżym powietrzu i w pomieszczeniu;

3)

wyjaśnia znaczenie ruchu w procesie utrzymania zdrowia;

4)

przygotowujewe właściwych sytuacjach i w odpowiedni sposób swoje ciałodo wykonywania ruchu;

5)

maświadomość znaczenia systematyczności i wytrwałości w wykonywaniućwiczeń;

6)

uznaje, żekażdy człowiekma inne możliwości w zakresie sprawności fizycznej, akceptuje sytuację dzieci, które z uwagina chorobęnie mogąbyć sprawne w każdej formie ruchu.

2.

Osiągnięcia w zakresie sprawności motorycznych. Uczeń:

1)

przyjmuje podstawowe pozycje doćwiczeń: postawa zasadnicza, rozkrok, wykrok, zakrok, stanie jednonóż, klęk podparty, przysiad podparty, podpór przodem, podpór tyłem, siad klęczny, skrzyżny, skulony, prosty;

2)

pokonuje w biegu przeszkody naturalne i sztuczne, biega z wysokim unoszeniem kolan, biega w połączeniuze skokiem, przenoszeniem przyborównp. piłki, pałeczki, z rzutem docelu ruchomego i nieruchomego, bieg w różnym tempie, realizuje marszobieg;

3)

rzuca i podaje jednorącz, w miejscu i ruchu, oburączdo przodu, znad głowy, piłką małą i dużą, rzuca małymi przyboramina odległość i docelu, skacze jednonóż i obunóż zezmianą tempa, kierunku, pozycji ciała, skacze w daldowolnym sposobem, skacze przez skakankę, wykonuje przeskok zawrotny przezławeczkę, naskoki i zeskoki, skoki zajęcze;

4)

wykonujećwiczenia zwinnościowe:

a)

skłony, skrętoskłony, przetoczenie, czołganie, podciąganie,

b)

czworakowanieze zmianą kierunku i tempa ruchu,

c)

wspinasię,

d)

mocowanie w pozycjach niskich i wysokich,

e)

podnoszenie i przenoszenie przyborów;

5)

wykonuje przewrót w przód z przysiadu podpartego;

6)

wykonujećwiczenia równoważnebez przyboru i z przyboremnp. naławeczce gimnastycznej;

7)

samodzielnie wykonujećwiczenia prowadzącedo zapobiegania wadom postawy.

3.

Osiągnięcia w zakresie różnych form rekreacyjno-sportowych. Uczeń:

1)

organizuje zespołową zabawęlub gręruchową z wykorzystaniem przyborulub bez;

2)

zachowuje powściągliwość w ocenie sprawności fizycznej koleżanek i kolegów - uczestników zabawy, respektujeich prawodo indywidualnego tempa rozwoju, radzi sobie w sytuacji przegranej i akceptuje zwycięstwo, np. drużyny przeciwnej, gratuluje drużynie zwycięskiej sukcesu;

3)

respektuje przepisy, reguły zabaw i gier ruchowych, przepisy ruchu drogowego w odniesieniu dopieszych, rowerzystów, rolkarzy, biegaczy i innych osób, których poruszaniesię w miejscu publicznym może stwarzać zagrożenie bezpieczeństwa;

4)

uczestniczy w zabawach i grach zespołowych, z wykorzystaniem różnych rodzajów piłek;

5)

wykonuje prawidłowo elementy charakterystycznedla gier zespołowych: rzuty i chwyty ringo, podania piłkido partnera jednorącz i oburącz w miejsculub w ruchu, odbicia piłki, kozłowanie w miejscu i w ruchu, podania piłki w miejscu i w ruchu, prowadzenie piłki, strzałdo celu;

6)

układa zespołowe zabawy ruchowe i w nich uczestniczy, maświadomość, iżsukces w takiej zabawie odnosisię dzięki sprawności, zaradności i współdziałaniu;

7)

jeździna dostępnym sprzęcie sportowym, np. hulajnodze, rolkach, rowerze, sankach,

łyżwach.

X.

Edukacja językowa. Język obcy nowożytny.

1.

Uczeń posługujesię bardzo podstawowym zasobemśrodków językowych dotyczących jego samego i jego najbliższego otoczenia, umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie następujących tematów:

1)

ja i moibliscy (rodzina, przyjaciele);

2)

moje miejsce zamieszkania (mójdom, moja miejscowość);

3)

moja szkoła;

4)

popularne zawody;

5)

mójdzień, moje zabawy;

6)

jedzenie;

7)

sklep;

8)

mójczas wolny i wakacje;

9)

święta i tradycje, mójkraj;

10)

sport;

11)

moje samopoczucie;

12)

przyroda wokół mnie;

13)

świat baśni i wyobraźni.

2.

Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne, artykułowane wyraźnie i powoli, w standardowej odmianie języka:

1)

reagujena polecenia;

2)

rozumie sens krótkich wypowiedzi, opowiadań, bajek i historyjek oraz prostych piosenek i wierszyków, szczególniegdy sąwspierane, np. obrazkami, rekwizytami, ruchem, mimiką, gestami, dodatkowymi dźwiękami;

3)

znajduje w wypowiedzi określone informacje.

3.

Uczeń rozumie wyrazy oraz jedno- lubkilkuzdaniowe, bardzo proste wypowiedzi pisemne (np. historyjki obrazkowe z tekstem, opowiadania):

1)

rozumie ogólny sens tekstu, szczególniegdy jest wspierany obrazemlub dźwiękiem;

2)

znajduje w wypowiedzi określone informacje.

4.

W zakresie wypowiedzi ustnych uczeń:

1)

powtarza wyrazy i proste zdania;

2)

tworzy bardzo proste i krótkie wypowiedzi według wzoru, np. nazywa obiekty z otoczenia i opisujeje, nazywa czynności;

3)

recytuje wiersze, rymowanki, odgrywa dialogi, śpiewa piosenki - samodzielnielub w grupienp. w realizacji małych form teatralnych;

4)

używa poznanych wyrazów i zwrotów podczas zabawy.

5.

W zakresie wypowiedzi pisemnych uczeń:

1)

przepisuje wyrazy i proste zdania;

2)

pisze pojedyncze wyrazy i zwroty;

3)

pisze bardzo proste i krótkie zdania według wzoru i samodzielnie.

6.

W zakresie reagowania uczeń:

1)

reaguje werbalnie i niewerbalniena polecenia;

2)

przedstawia siebie i inne osoby - mówinp. jaksię nazywa, ilema lat, skąd pochodzi, copotrafi robić;

3)

zadaje pytania i udziela odpowiedzi w ramach wyuczonych zwrotów;

4)

stosuje podstawowe zwroty grzecznościowe, np. witasię i żegna, dziękuje, prosi, przeprasza;

5)

wyraża swoje upodobania.

7.

W zakresie przetwarzania tekstu uczeń nazywa w języku obcym nowożytnymnp. osoby, zwierzęta, przedmioty, czynności - z najbliższego otoczenia oraz przedstawione w materiałach wizualnych i audiowizualnych.

8.

Uczeń:

1)

wie, żeludzie posługująsię różnymi językami i abysię z nimi porozumieć, warto nauczyć sięich języka;

2)

posiada podstawowe informacje o krajach, w których ludzie posługująsię danym językiem obcym nowożytnym.

9.

Uczeń potrafi określić, czegosię nauczył, i wie, w jaki sposób może samodzielnie pracowaćnad językiem (np. przez oglądanie bajek w języku obcym nowożytnym, korzystanie zesłowników obrazkowych i gier edukacyjnych).

10.

Uczeń współpracuje z rówieśnikami w trakcie nauki.

11.

Uczeń korzysta zeźródeł informacji w języku obcym nowożytnym (np. zesłowników obrazkowych, książeczek), równieżza pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.

XI.

Edukacja językowa. Język mniejszości narodowejlub etnicznej.

1.

Świadomość własnego dziedzictwa narodowegolub etnicznego. Uczeń:

1)

dostrzega i rozumie wartość swego języka ojczystego, maświadomość swojej tożsamości narodowejlub etnicznej;

2)

poznaje elementy przyrody, kultury materialnej i duchowej mniejszości narodowejlub etnicznej, doktórej należy;

3)

poznaje elementy historii mniejszości narodowejlub etnicznej, doktórej należy.

2.

Kształcenie językowe. Uczeń:

1)

uważnie słucha wypowiedzi i korzysta z przekazywanych informacji;

2)

czytaze zrozumieniem teksty literackie oraz informacyjne;

3)

wyciąga wnioski z przesłanek zawartych w tekście;

4)

wyszukuje w tekście potrzebne informacje i w miarę możliwości korzystaze słowników i encyklopedii przeznaczonychdla dziecina I etapie edukacyjnym;

5)

znaformy użytkowe: życzenia, zaproszenie, zawiadomienie, list, notatkado kroniki;

6)

zna i stosuje formy grzecznościowe w kontaktach międzyludzkich;

7)

tworzy w formie ustnej i pisemnej kilkuzdaniową wypowiedź, krótkie opowiadanie i opis, list prywatny, życzenia, zaproszenie;

8)

dobiera właściwe formy komunikowaniasię w różnych sytuacjach społecznych;

9)

przejawia wrażliwość estetyczną w wypowiedziach inspirowanych twórczościądla dzieci, tworzy, przekształca i rozwija swoje wypowiedzi;

10)

uczestniczy w rozmowach: zadaje pytania, udziela odpowiedzi i prezentuje własne zdanie;

11)

poszerza zasób słownictwa, czytając teksty literackie oraz inne teksty kultury;

12)

znaalfabet: rozróżnia litery, głoski, znaki fonetyczne; dzieli wyrazyna sylaby; oddziela wyrazy w zdaniu, oddziela zdania w tekście i poprawnieje zapisuje (zgodnie z elementarnymi zasadami ortografii i interpunkcji;

13)

pisze czytelnie i estetycznie;

14)

przepisuje teksty, pisze z pamięci i zesłuchu; w miarę swoich możliwości samodzielnie realizuje pisemne zadania domowe.

3.

Kształcenie literackie i kulturowe. Uczeń:

1)

w tekście literackim wybiera określone fragmenty, określa czas i miejsce akcji, wskazuje głównych bohaterów;

2)

czyta i recytuje, z uwzględnieniem interpunkcji, intonacji, akcentów, poprawnej wymowy;

3)

wykorzystuje teksty literackiedo tworzenia własnych wypowiedzi;

4)

czyta wskazane teksty literackie i wypowiadasię naich temat.

XII.

Edukacja językowa. Język regionalny -język kaszubski.

1.

Znajomośćśrodków językowych. Uczeń posługujesię podstawowym zasobemśrodków językowych dotyczących jego samego, najbliższego otoczenia i przeżywanej codzienności, umożliwiającym realizację wymagań ogólnych w zakresie następujących obszarów tematycznych:

1)

ja i moibliscy: rodzina, przyjaciele;

2)

mójdom, pomieszczenia, meble, sprzęty użytku codziennego;

3)

jedzenie, artykuły spożywcze, owoce i warzywa, posiłki i potrawy;

4)

moja szkoła: moja klasa, przybory szkolne;

5)

przyroda wokół mnie;

6)

czas: kalendarz, pory roku, miesiące, dnitygodnia;

7)

Kaszuby, mojeśrodowisko lokalne, moja miejscowośćna mapie Kaszub i Polski;

8)

popularne i tradycyjne zawody związane z życiemna Kaszubach;

9)

zakupy, sklep, rynek, targowisko;

10)

mójdzień (plan dnia), mójczas wolny, wakacje;

11)

moje zainteresowania, zabawy i zabawki dziecięce;

12)

święta i tradycje (Gòdë i Jastrë);

13)

świat baśni i wyobraźni, bohaterowie bajek i mitów kaszubskich.

2.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia wypowiedzi ustnych. Uczeń:

1)

rozumie proste wypowiedzi ustne artykułowane wyraźnie, powoli;

2)

reaguje ruchem, gestem i słowniena polecenia;

3)

rozumie sens krótkich wypowiedzi, opowiadań, bajek i historyjek oraz prostych piosenek i wierszyków i innych tekstów, szczególniegdy sąwspierane, np. obrazkami, rekwizytami, ruchem, mimiką, gestami, dodatkowymi dźwiękami;

4)

rozumie sens tekstu, szczególniegdy jest wspierany obrazemlub dźwiękiem;

5)

znajduje określone informacje w usłyszanym tekście;

6)

potrafi odróżniać ważne i mniej ważne informacje w usłyszanym tekście.

3.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia wypowiedzi pisemnych. Uczeń:

1)

rozumie sens tekstu, szczególniegdy jest wspierany obrazemlub dźwiękiem;

2)

znajduje określone informacje w tekście pisanym;

3)

poprawnie czyta bardzo krótkie teksty literackie;

4)

czyta proste nieliterackie teksty;

5)

podczas czytania uwzględnia dykcję, pauzy i akcent.

4.

Osiągnięcia w zakresie tworzenia wypowiedzi ustnych (mówienie). Uczeń:

1)

powtarza wyrazy i proste zdania w języku kaszubskim;

2)

wygłasza z pamięci bardzo proste i krótkie teksty w języku kaszubskim: wiersze, rymowanki, piosenki z repertuaru dziecięcego - samodzielnielub w grupie (np. podczas miniprzedstawienia teatralnego);

3)

tworzy bardzo proste i krótkie wypowiedzi według wzoru, np. nazywa obiekty z otoczenia i opisujeje, nazywa czynności;

4)

używa poznanych wyrazów i zwrotów podczas zabawy.

5.

Osiągnięcia w zakresie tworzenia wypowiedzi pisemnych. Uczeń:

1)

przepisuje pojedyncze wyrazy i zwroty;

2)

pisze proste i krótkie zdania według wcześniej poznanych schematów;

3)

pisze, stosując w tekstach elementarne zasady ortografii kaszubskiej i interpunkcji.

6.

Osiągnięcia w zakresie reagowaniana wypowiedzi. Uczeń:

1)

reaguje werbalnie i niewerbalniena polecenia;

2)

przedstawia siebie i inne osoby - mówinp. jaksię nazywa, ilema lat, skąd pochodzi;

3)

zadaje pytania i udziela odpowiedzi w ramach wyuczonych zwrotów;

4)

stosuje podstawowe zwroty grzecznościowe typowedla kultury kaszubskiej (np. wita się i żegna, dziękuje, prosi, przeprasza).

7.

Osiągnięcia w zakresie przetwarzania wypowiedzi. Uczeń:

1)

nazywa w języku kaszubskim przedstawione w materiałach wizualnych i audiowizualnych obiekty (np. osoby, zwierzęta, przedmioty) i czynności;

2)

podaje w języku polskim znaczenie prostych słówlub zwrotów sformułowanych w języku kaszubskim;

3)

podaje w języku kaszubskim znaczenie prostych słówlub zwrotów sformułowanych w języku polskim;

4)

przekazuje w języku polskim ogólny sens tekstu słuchanego w języku kaszubskim.

8.

Znajomość i rozumienie bardzo prostych elementów otaczającegoświata przyrodniczo-geograficznego, bardzo prostych treści kultury materialnej, duchowej i tradycji kaszubskiej oraz umiejętność funkcjonowaniawe wspólnocie kaszubskiej (nabywane w czasie lekcji, wycieczek w środowisko lokalne i regionalne oraz warsztatów i projektów edukacyjnych).

Uczeń posiada podstawowe informacje w zakresie następujących treści kształcenia:

1)

perspektywaświata: moja miejscowość, moja gmina i mójpowiatna Kaszubach, mójregion (geografia i przyroda regionu);

2)

przestrzeń regionu: architektura lokalna i obiekty zabytkowe typowedla kultury lokalnej;

3)

geografia literacka: moja wieś, miasto, gmina, powiat w legendach i innych tekstach literackich;

4)

symbole Kaszub: godło;

5)

stworzenieświata i świat ludzi w kaszubskojęzycznej bibliidla dzieci i legendach;

6)

rokobrzędowyna Kaszubach: Gòdë, Jastrë, obchodzenieświąt w mojej rodzinie;

7)

obrzędowość rodzinna: ślub, wesele, narodziny, urodziny; tradycja chleba;

8)

wartości w kaszubskich bajkach: mądrość, przyjaźń;

9)

kaszubskiegry i zabawy dziecięce;

10)

skarby Kaszub w bajkach (np. bursztyn);

11)

morze i ziemia w legendach i przysłowiach;

12)

praca związana z morzem i z uprawą ziemi;

13)

sztuka ludowa i rzemiosło użytkowe: zabawki ludowe, tradycyjne malarstwona szkle, tkactwona ramkach, kwiaty papierowe, rzeźba w glinie;

14)

haft kaszubski (kolorystyka, wzornictwona odzież);

15)

edukacja międzykulturowa: różnice między polskimi a kaszubskimi tradycjami Bożego Narodzenia, dialog międzywyznaniowy (świątynie chrześcijańskiena Pomorzu, Boże Narodzenie w tradycjach chrześcijańskich);

16)

kuchnia i tradycyjne przetwórstwo kaszubskie;

17)

wycieczki edukacyjne w miejsca lokalne i domuzeów lokalnych;

18)

warsztaty i projekty edukacyjne, spotkania z ciekawymi ludźmi.

Lektury:

1)

Jan Brzechwa, Brzechwa dzecoma (tłumaczeniena kaszubski: T. Fopke);

2)

Marzena Dembek, Mój słowôrz ;

3)

Tomasz Fopke, wybór wierszy i piosenek;

4)

Stanisław Janke, Krôjczi pôjczi (wybrane utwory), Żużónkajak mrzónka. Kołysanka z marzeń (wybrane utwory);

5)

Janusz Mamelski, Żëcé dzecy. Życie dzieci. Kaszubskie wierszykidla dzieci (wybrane utwory);

6)

Elżbieta Marczak, Piotr Marczak, Pomorskie ABC przestrzeni. Ilustrowany słownikdla dzieci (wybrane hasła);

7)

Alojzy Nagel, Bajki i bajeczki. Bôjczi i bôjeczci , wybór opowiadań;

8)

Jan Piepka, Moja kotka, mójkot (wybrane utwory);

9)

Jerzy Samp, Zaklęta stegna. Bajki kaszubskie (wybrane utwory);

10)

Jan Trepczyk, Ukłôdk dlô dzôtk (wybrane utwory);

11)

Ewa Warmowska, wybór wierszy i opowiadań;

12)

inne legendy, bajki i podania ludowelub autorskie (np. z: Janusz Mamelski, Legendy kaszubskie. Kaszëbsczé legeńdë );

13)

utwory literackie podkreślające identyfikację wspólnotową (np. B. Sychta, Kaszëba béł mójtatk , A. Labuda, Chto... , J. Trepczyk, Stark , E. Warmowska, Môłi ricérz .

XIII.

Etyka.

1.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia podstawowych zasad i pojęć etyki. Uczeń:

1)

maświadomość, żejako człowiek posiada swoją niezbywalną godność orazże wszystkie inne osoby posiadają taką godność;

2)

odkrywa wolność jako wartość przypisaną osobie, także osobie w jego wieku;

3)

dostrzega, żegranice jego wolności wytycza godność i dobro innych osób, np. z kręgu rodziny, klasy, rówieśników;

4)

odkrywa, żejego wybór rodzi konsekwencje, które dotyczą jego samego;

5)

dostrzega, żekażdy powinien brać odpowiedzialnośćza swoje wybory;

6)

dostrzega, żelepiej poznaje siebie, bardziejsię rozwija i czerpie szczęście w relacji z innymi osobaminiż w samotności;

7)

odkrywa, żewspółtworzy różne wspólnoty osób, np. rodzinę, klasę, państwo;

8)

maświadomość, żekażdej osobie ludzkiej, także jemu, należysię szacunek, żeszacunkiem należy obdarzać także wspólnoty osób - rodzinę, klasę, naród (ojczyznę), w tymwspólnotę religijną - a także symbole tych wspólnot;

9)

określa, cojest dobre, a cojestzłe, w otaczającym goświecie i w świecie poznawanych tekstów oraz podaje uzasadnienie swojego zdania;

10)

odróżnia szczęścieod doraźnie odczuwanej przyjemności i poznaje, żedobro jestźródłem szczęścia własnego oraz innych osób;

11)

odkrywa, żewspólnota osób której jest członkiem, ustanawia swoje zasady (normy) i oczekujeich respektowania.

2.

Osiągnięcia w zakresie stosowania poznanych zasad. Uczeń:

1)

szanuje godność każdej osoby ludzkiej oraz swoją, wyraża swoim komunikatem werbalnym i niewerbalnym;

2)

uwzględnia coraz częściej godność i dobro innych osób, podejmując decyzję o działaniu;

3)

wyraża szacunek wobec osób, wspólnot osób orazich symboli w sytuacjach codziennych i uroczystych, przejawiając właściwe zachowanie;

4)

wchodzi w relacje z innymi osobami (rówieśnikami, nauczycielami), szanującto, co jest wartościądla nich i nazywającto, cojest wartościądla niego;

5)

naśladuje i przyjmuje jako własne zachowania dobrena podstawie doświadczeń zeświata realnego oraz przykładów płynących z tekstów literackich, filmów i innychźródeł;

6)

przestrzega zasad obowiązującychwe wspólnocie osób, której jest członkiem.

Warunki i sposób realizacji

Edukacja wczesnoszkolna jako pierwszy etap kształcenia w systemie szkolnym obejmuje trzy lata nauki w klasach I-III. Charakteryzują ją:

1)

spokój i systematyczność procesu nauki;

2)

wielokierunkowość;

3)

dostosowanie tempa pracydo możliwości psychoruchowych każdego ucznia;

4)

dostosowanie poznawanych zagadnieńdo możliwości percepcyjnych ucznia.

Edukacjana tymetapie wymaga niezwykłej staranności w doborze treści, środków, strategii, metod kształcenia, abyukazać uczniom scalony obrazświata i ułatwić jego rozumienie.

Kształceniena I etapie edukacyjnym kontynuuje rozpoczęty w przedszkolu proces adaptacji dowspółpracy w grupie oraz proces indywidualnej i grupowej aktywności poznawczej. Pozwalato uczniomna stopniowe rozpoznawanie różnych wzorów uczeniasię, umożliwia pełne i bardziejświadome uczestnictwo w procesie edukacyjnym, a także optymalne wykorzystanie swojego potencjału.

Edukacja w klasach I-III jest realizowana w postaci kształcenia zintegrowanego. Kształcenie zintegrowane obejmuje: integrację czynnościową, metodyczną, organizacyjną i treściową. Podstawową formą organizowania pracy dziecka powinienbyć dzień jego wielokierunkowej

aktywności, a nieklasyczna lekcja szkolna. Kształcenie zintegrowaneto koncepcja wieloaspektowej aktywizacji dziecka wraz z potrzebą stałego diagnozowania jego rozwoju, wspieranie funkcji stymulujących rozwój i jednocześnie odrzucenie funkcji selektywnych. Elementem integrującym kierunki edukacji jest język w swym aspekcie semiotycznym. Nauczyciele w klasach I-III, rozpoznając możliwości uczniów, w tymuczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych, posługująsię własnymi twórczymi rozwiązaniami w zakresie realizacji treści podstawy programowej kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej. Uczeniesię jako proces twórczy samo w sobie wyklucza jeden wzór organizacyjnyczy metodyczny. Nauczyciele, organizując zajęcia, planują proces wychowania, w którym realizowane zadania pomagają uczniom:

1)

poznać wartości i adekwatnedo nich zachowania;

2)

osiągnąć sukces budujący poczucie własnej wartości uczniów oraz rozwijający motywację i zamiłowaniedo dalszej nauki.

Proces edukacji przybiera różne formy: pracy z udziałem całego zespołu, pracy w grupach, pracy indywidualnej i jest wyprowadzany z naturalnych sytuacji edukacyjnych.

Nauczyciele organizują edukację dzieci jako dynamiczny proces nadawania osobistego sensu i rozumienia ciągle zmieniającejsię rzeczywistości, a niejako przekaz gotowych informacji.

Proces edukacji umożliwia eksploracjęświata, zdobywanie nowych doświadczeń i interakcję z otoczeniem. Natej podstawie uczeń buduje swoją wiedzę.

Nauczyciele w klasach I-III uwzględniają:

1)

trzy naturalne strategie uczeniasię dzieci: percepcyjno-odtwórczą (uczeń uczysię według przedstawionego wzoru - naśladuje), percepcyjno-wyjaśniającą (uczeń uczysię częściowo według wzoru, szuka wyjaśnień i podpowiedzi) i percepcyjno-innowacyjną (uczeń przekształca informacje i tworzy innowacje, w tymwłasne strategie myślenia);

2)

stosowanie różnorodnych metod kształcenia, w tymmetod organizacyjnych (łącznie z klasami autorskimi).

Nauczyciel prowadzący klasęzna funkcje stosowanych metod i dostosowuje jedo stylu uczeniasię swoich uczniów. Warsztat pracy nauczyciela opierasię nawspółczesnych podstawach naukowych.

Istotą edukacji polonistycznej jest proces poznawania języka mówionego i pisanego w kontakcie zeświatem zewnętrznym, w tym z otoczeniem społeczno-przyrodniczym oraz kulturą regionalną i narodową. Nadrzędną wartością edukacji polonistycznej stajesię zatem komunikatywne posługiwaniesię przez dzieci językiem ojczystym w mowie i w piśmie połączone z umiejętnością czytania w stopniu umożliwiającym płynne uczeniesię przez dziecko tego językana I i kolejnych etapach edukacyjnych. Budowanie umiejętności czytania powinnosię odbywać przez codzienne czytanie przez nauczyciela fragmentów lektur oraz wspólne rozmowy o nichtak, abykażdy uczeń miał szansęna polisensoryczną eksplorację treści utworów. Taka forma pozwala uniknąć zniechęceniado czytania, a wprost przeciwnie - zachęca, intryguje i poszerza zakres percepcji tekstu.

Istota edukacji matematycznej prowadzido stopniowego odkrywania i poznania pojęć podstawowych, takichjak liczbaczy działanie arytmetyczne. Procesten oparty jest naintuicji matematycznej dziecka oraz własnych strategiach myślenia dziecka. Nauczyciel zobowiązany jest zatemtak planować zajęcia, abywiedza matematyczna stopniowo układała się w logicznie powiązany system prowadzącyod myślenia konkretno-obrazowego w kierunku myślenia pojęciowego. Pomaga w tymspiralny i liniowy układ treści.

Istotą edukacji społecznej i jejrezultatem jest odkrycie istnienia określonych procesów zachodzących w otoczeniu uczniów. Ich rozumienie jest zawsze pochodną obserwacji i doświadczenia jako wyniku celowego spostrzegania. Nauczycieldba zatem o organizację przestrzeni, w której uczniowie mogą eksplorować, obserwować i doświadczać. Ta przestrzeń niezamykasię wyłącznie w obrębie klasyczy budynku szkoły.

Edukacja muzyczna, która z uwagina swąspecyfikę, doskonali percepcję słuchową, sferę

emocjonalną, wrażliwość estetyczną i ekspresję twórczą, w kształceniu zintegrowanym jest codziennym elementem zajęć. Muzykowanie wspiera motywacjędo działań grupowych oraz wpływana nastrój uczniów, coma wielkie znaczenie w procesie organizacji grupy.

Nieodzownym elementem codziennych doświadczeń uczniów w klasach I-IIIsą wszelkie działania wykorzystujące mnogość technik plastycznych. Istotą edukacji plastycznej jest umożliwienie dzieciom postrzegania wartości wizualnych, które zawartesą w otoczeniu oraz w naturze. Uczeń przezich przeżywanie rozwija swoją sferę duchową. Dzieci, mając naturalną potrzebę wyrażania swych doznań wewnętrznych, wykorzystujądo tego techniki plastyczne, muzykowanieczy działania konstrukcyjne. Znaczenie tych działań jest równorzędne z aktywnością polonistycznączy matematyczną, a dzięki integracji czynnościowej, organizacyjnej i metodycznej działaniate wspomagają rozwój mowy i myślenia.

Istotą edukacji technicznej jest praca dziecka, a podejmowane przez dziecko zadania techniczne prowadządo konstrukcji form użytkowych. Tezaś nauczyciel włączado kolejnych działań jako materiał dydaktyczny, ukazując dzieciomich funkcjonalność. Nadrzędna wartość zadań technicznychto określone umiejętności oraz sprawności techniczne, w tymmanualne.

Proces edukacji w klasach I-III opierasię napodstawowych potrzebach dzieci. Jedną z najważniejszych jest potrzeba ruchu. Dla zabezpieczenia zdrowego rozwoju, zajęcia ruchowe odbywająsię każdego dnia jako element kształcenia zintegrowanego. Wskazane jest, abyco najmniej jedna godzina zajęć wychowania fizycznego w tygodniu odbywała się w sali gimnastycznej z dostępemdo wszelkichśrodków i sprzętów sportowych. Nauczyciel, planując pracę oddziału, uwzględnia wszelkie zabawy i gryruchowe, zapobiegające wadom postawy orazćwiczenia kształtujące nawyki utrzymania prawidłowej postawy. Istnieje także potrzeba organizowania odrębnych zajęć gimnastyki kompensacyjno-korekcyjnej

prowadzonych przez specjalistów posiadających odpowiednie kwalifikacje. W klasach I-III wiele zajęć, w tymruchowych, nauczyciel organizuje naświeżym powietrzu.

Rozwijanie kompetencji w zakresie języka obcego nowożytnego należy z założenia traktować jako proces wieloletni, naznaczony nierównomiernym rozwojem w zakresie poszczególnych umiejętności, zależnyod warunków, w których kształcenieto sięodbywa. Wprowadzenie dotego procesu stanowi I etap edukacyjny i natym etapie język obcy nowożytny powinien przede wszystkim przyczyniaćsię dowszechstronnego rozwoju dziecka, a niestanowić celu samego w sobie. Istotne jest, aby w tymokresie pomóc uczniom rozbudzić w sobie pozytywne nastawieniedo nauki języka obcego nowożytnego oraz budować postawę otwartości i szacunku wobec różnorodności języków, kultur i narodowości, przy jednoczesnym wspieraniu ucznia w budowaniu poczucia własnej wartości i wiarywe własne możliwości. Wprowadzenie w życie wszystkich tych założeńto zadanie niełatwe, wymagające odpowiednich warunków sprzyjających jego realizacji.

W kształceniu językowymna I etapie edukacyjnym jest niezbędne:

1)

zapewnienie przez szkołę zajęć z takiego języka obcego nowożytnego, którego nauka możebyć kontynuowanana II i III etapie edukacyjnym (odpowiednio w klasach IV-VIII szkoły podstawowej i szkole ponadpodstawowej);

2)

realizowanie treści zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego z zakresu języka obcego nowożytnego w sposób spójny z treściami podstawy programowej kształcenia ogólnegodla edukacji wczesnoszkolnej z zakresu edukacji polonistycznej, matematycznej, społecznej, plastycznej, technicznej, informatycznej i muzycznej. Niezbędne jest zatem, abynauczyciel języka obcego nowożytnego zapoznałsię z całą podstawą programową kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej z zakresu edukacji wczesnoszkolnej i nabieżącośledził jejrealizację, takaby edukacja z zakresu języka obcego nowożytnego wspierała i była

wspierana przez treści nauczania określonedla pozostałych edukacji, przede wszystkim w zakresie kluczowych pojęć i umiejętności, takichjak np. liczenie, pisanie;

3)

stosowanie przez nauczyciela technik uwzględniających możliwości i potrzeby rozwojowe dzieci, w tymprzede wszystkim technik odwołującychsię domultisensoryczności (wykorzystujących ruch, dźwięk, obraz), sprzyjających kształtowaniu twórczego podejścia i pozytywnego nastawieniado nauki języka obcego nowożytnego. Ważne jest, abysala, w której odbywa sięnauka języka obcego nowożytnego, dawała możliwość przeprowadzaniaćwiczeń językowych wymagających ruchu, w tymćwiczeń w parach i małych grupach oraz była odpowiednio wyposażona, tj. z dostępemdo słowników, pomocy wizualnych, odtwarzacza płyt CD / plików dźwiękowych, komputeraze stałymłączem internetowym;

4)

stwarzanie sytuacji edukacyjnych sprzyjających poznawaniu i rozwijaniu przez dzieci własnych zainteresowań oraz pasji;

5)

używanie języka obcego nowożytnegonie tylko jako treści swoistejdla przedmiotu nauczania, alerównież jako języka komunikacji podczas zajęć w różnych rodzajach interakcji, tj. zarówno nauczyciel - uczeń, jak i uczeń - uczeń. Język obcy nowożytny powinien - docelowo - staćsię głównym narzędziem komunikacji podczas zajęć, niewykluczato jednak używania podczas zajęć języka rodzimego, np. doprzekazania przez ucznia w języku polskim ogólnego sensu słuchanego tekstu w języku obcym nowożytnym;

6)

wykorzystywanie autentycznych materiałówźródłowych (zdjęć, filmów, nagrań audio, książeczek), w tym z użyciem narzędzi związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, takichjak np. tablice interaktywne z oprogramowaniem, urządzenia mobilne;

7)

przeprowadzanie „nabieżąco” nieformalnej diagnozy oraz systematyczne przekazywanie uczniowi i jego rodzicom (opiekunom prawnym) - w sposób zrozumiały i czytelnydla odbiorcy - informacji zwrotnejna temat poziomu osiągnięć / postępów ucznia w zakresie poszczególnych umiejętności językowych;

8)

zachęcanie uczniówdo podejmowania próby samooceny własnej pracy i stosowania różnych technik służących uczeniusię. Nauczyciele powinni zachęcać uczniówdo pracy własnej z wykorzystaniem filmów (np. bajek), zasobów Internetu i książek (np. książeczek z obrazkami), w odpowiednim zakresie i stosowniedo wieku uczniów. W szkole powinny byćorganizowane wydarzenia związane z językami obcymi nowożytnymi, np. konkursy, wystawy, dnijęzyków obcych nowożytnych, zajęcia teatralne, udział w programach europejskich typu eTwinning ;

9)

wykorzystanie zajęć z języka obcego nowożytnegodo kształtowania postawy ciekawości, szacunku i otwartości wobec innych kultur, niekoniecznie tylko tych związanych z językiem docelowym, np. przez zachęcanie uczniówdo refleksjinad zjawiskami typowymidla kultur innychniż własna oraz stosowanie odniesieńdo kultury, tradycji i historii kraju pochodzenia uczniów.

Przygotowując uczniówdo myślenia abstrakcyjnego w przyszłości i rozwiązywania problemów, w tymprogramowania, nauczyciel wykorzystuje treści wszystkich edukacji.

W początkowej fazie przeprowadza zajęcia informatyczne, wykorzystując przestrzeń klasy, organizując aktywność dzieci z wykorzystaniem liczmanów, gier planszowych, materiału naturalnegoczy form plastycznych, technicznych wykonanych przez dzieci, niezawsze używając komputerówczy innych urządzeń. Edukacja informatyczna wprowadza uczniów w świat języka informatyki. Uczeńnp. układając sekwencje zdarzeń w logicznym porządku, poznaje intuicyjnie pojęcie „liniowa kolejność” formułując poleceniado wybranego obiektu i sterującnim poznaje znaczenie słowa „instrukcja”. Nauczyciel w pracy z uczniem wykorzystujedo tego zabawy i gryinterakcyjne oraz planszowe, w tymstrategiczne, któresą wprowadzane systematycznie i umiejętnie. Praca z urządzeniemnp. komputerem powinna, w miarę możliwości, dotyczyć wszelkich zadań i ćwiczeń wynikających z programu nauczania w zakresie treści wszystkich edukacji. Jeżeli szkołanie dysponuje możliwością

organizacji kącika informatycznego w klasie, np. z dostępemdo dwóch, trzech komputerów dladzieci, nauczyciel powinien mieć dostępdo tzw. mobilnego sprzętu, który w razie potrzeby może sprawnie zainstalować w swojej klasie. Istotne jest, abypraca z komputerem lubinnym urządzeniem cyfrowymłączona była z różnymi formami aktywności poznawczej ucznia w młodszym wieku szkolnym. Ważne jest, aby w miarę możliwości uczniowie mieli dostępdo pracowni komputerowej.

Klasa w edukacji wczesnoszkolnej powinnabyć przestrzenią umożliwiającą swobodny ruch, pracę w różnorodnych grupach, przy stołach, a takżena odpowiednio przygotowanej podłodze (np. nadywanie, wykładzinie). Wyposażenie klasy w meble potrzebnedo zajęćnie powinno ograniczać uczniom możliwości przyjmowania różnorodnych pozycji ciała w trakcie nauki i zabawy. Krzesła, stoły i meble, a także tablice, wykładzinyczy dywan umożliwiają zarówno pracę w pełnym zespole, jak i pracę w małych grupach, z możliwością indywidualizacji i dostosowaniem zajęć takżedla uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Zagospodarowanie przestrzeni umożliwia skupienie uwagi uczniów, rozwijanie różnorodnej aktywności, a także możliwość odpoczynku. Salado zajęć wyposażona jest w urządzenia techniczne, których parametry informują o możliwości stosowania urządzenia w edukacji, np. tablica interaktywna o charakterze pasywnym, oświetlenie zbliżonedo naturalnegoświatła.

Salado zajęć wyposażona jest także w narzędzia i środki dydaktyczneze szczególnym uwzględnieniem dużej liczby atrakcyjnych elementów manipulacyjnych, przeznaczonych dosamodzielnego eksperymentowania i uczeniasię zgodnego z preferowanymi zdolnościami poznawczymi.

Nauczycielma dostępdo różnorodnych narzędzi i pomocy umożliwiających przeprowadzanie zajęć ruchowych, muzycznych, plastycznychlub technicznych, np. piłki, skakanki, woreczki, słupki, grzechotki.

W salido zajęć powinna znajdowaćsię tablica gładka z liniaturąlub siecią kwadratową umożliwiającą dziecku naukę pisania.

Nauczyciel dobieraśrodki i narzędzia dydaktyczne dosali zgodnie z potrzebami oddziału i specyfiką stosowanych metod. Wyposażenie sali umożliwia prezentację wytworów pracy uczniów, np. sztalugi, parawany, instalacje, tablice korkoweitp.

Nauczyciel odpowiadaza taką aranżację salido zajęć, która umożliwia i zachęca dzieci dosamodzielnego poszukiwania i odkrywania wiedzy. Wystrój salima charakter zmienny, odzwierciedla aktualną tematykę pracy dzieci. Zawiera elementy przygotowane przez nauczyciela i uczniów. Nauczyciel usuwa zbędne elementy dekoracji sali i pomoce dydaktyczne, które aktualnienie służą realizacji programu. Dba, abywystrój sali stwarzał optymalne warunki uczeniasię. Aranżacja wnętrza, począwszyod ustawienia mebli, a także elementów dekoracji, umożliwia pracę metodą wybraną przez nauczyciela.

Nauczyciel zobowiązany jest zapoznaćsię z podstawą programową kształcenia ogólnego dlaedukacji wczesnoszkolnej, która określa osiągnięcia możliwedo uzyskania przez całą populację dzieci w danym wieku. Dla zapewnienia ciągłości procesu edukacji nauczyciele klas I-III powinni znać podstawę programową wychowania przedszkolnego oraz zorganizować dostosowanydo potrzeb dzieci okresich adaptacji w szkole.

Codzienna praca nauczyciela wyznaczona jest przez realizowany i interpretowany program nauczania, opartyna podstawie programowej kształcenia ogólnegodla edukacji wczesnoszkolnej. Interpretacja programuto dostosowanie sposobów osiągania celów, czyli efektówdo indywidualnych potrzeb i możliwości uczniów. Nauczyciel, diagnozując umiejętności uczniów, ichmożliwości i potrzeby, możetak organizowaćich pracę, abyuczniowie osiągnęli cele wykraczające poza treści określone w podstawie programowej.

II ETAP EDUKACYJNY: KLASY IV-VIII

JĘZYK POLSKI

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Kształcenie literackie i kulturowe.

1.

Wyrabianie i rozwijanie zdolności rozumienia utworów literackich oraz innych tekstów kultury.

2.

Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej i światowej oraz umiejętność mówienia o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.

3.

Kształtowanie umiejętności uczestniczenia w kulturze polskiej i europejskiej, szczególnie w jejwymiarze symbolicznym i aksjologicznym.

4.

Rozwijanie zdolności dostrzegania wartości: prawdy, dobra, piękna, szacunkudla człowieka i otaczającejgo przyrody oraz kierowaniasię tymi wartościami.

5.

Kształcenie postawy szacunkudla przeszłości i tradycji kulturowej jako podstawy tożsamości narodowej.

6.

Rozwijanie zainteresowania kulturą w środowisku lokalnym i potrzeby uczestnictwa w wydarzeniach kulturalnych.

II.

Kształcenie językowe.

1.

Rozwijanie rozumienia wartości języka ojczystego oraz jego funkcji w budowaniu tożsamości osobowej ucznia oraz wspólnot: rodzinnej, narodowej i kulturowej.

2.

Rozwijanie rozumienia twórczego i sprawczego charakteru działań językowych oraz formowanie odpowiedzialnościza własne zachowania językowe.

3.

Poznawanie podstawowych pojęć oraz terminów służącychdo opisywania języka i językowego komunikowaniasię ludzi.

4.

Kształcenie umiejętności porozumiewaniasię (słuchania, czytania, mówienia i pisania) w różnych sytuacjach oficjalnych i nieoficjalnych, w tymtakże z osobami doświadczającymi trudności w komunikowaniusię.

5.

Kształcenie umiejętności poprawnego mówienia oraz pisania zgodnego z zasadami ortofonii oraz pisowni polskiej.

6.

Rozwijanie wiedzy o elementach składowych wypowiedzi ustnych i pisemnych orazich funkcjach w strukturze tekstów i w komunikowaniusię.

III.

Tworzenie wypowiedzi.

1.

Rozwijanie umiejętności wypowiadaniasię w określonych formach wypowiedzi ustnych i pisemnych.

2.

Kształcenie umiejętności wygłaszania, recytacji i interpretacji głosowej tekstów mówionych, doskonalenie dykcji i operowania głosem.

3.

Rozpoznawanie intencji rozmówcy oraz wyrażanie intencji własnych.

4.

Rozwijanie umiejętności stosowaniaśrodków stylistycznych i dbałości o estetykę tekstu oraz umiejętności organizacji tekstu.

5.

Poznawanie podstawowych zasad retoryki, w szczególności argumentowania, oraz rozpoznawanie manipulacji językowej.

6.

Rozbudzanie potrzeby podejmowania samodzielnych prób literackich.

IV.

Samokształcenie.

1.

Rozwijanie szacunkudla wiedzy, wyrabianie pasji poznawaniaświata i zachęcaniedo praktycznego zastosowania zdobytych wiadomości.

2.

Rozwijanie umiejętności samodzielnego docieraniado informacji, dokonywaniaich selekcji, syntezy oraz wartościowania.

3.

Rozwijanie umiejętności rzetelnego korzystania zeźródeł wiedzy, w tymstosowania cudzysłowu, przypisów i odsyłaczy, oraz szacunkudla cudzej własności intelektualnej.

4.

Kształcenie nawyków systematycznego uczeniasię oraz porządkowania zdobytej wiedzy i jejpogłębiania.

5.

Zachęcaniedo rozwijania swoich uzdolnień przez udział w różnych formach poszerzania wiedzy, np. w konkursach, olimpiadach przedmiotowych, oraz rozwijanie umiejętności samodzielnej prezentacji wyników swojej pracy.

6.

Rozwijanie umiejętności efektywnego posługiwaniasię nowymi technologiami w poszukiwaniu, porządkowaniu i wykorzystywaniu pozyskanych informacji.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

KLASY IV-VI

I.

Kształcenie literackie i kulturowe.

1.

Czytanie utworów literackich. Uczeń:

1)

omawia elementyświata przedstawionego, wyodrębnia obrazy poetyckie w poezji;

2)

rozpoznaje fikcję literacką; rozróżnia elementy realistyczne i fantastyczne w utworach;

3)

rozpoznaje czytany utwór jako baśń, legendę, bajkę, hymn, przypowieść, mit, opowiadanie, nowelę i powieść oraz wskazuje jego cechy gatunkowe; rozpoznaje odmiany powieści i opowiadanianp. obyczajowe, przygodowe, detektywistyczne, fantastycznonaukowe, fantasy;

4)

zna i rozpoznaje w tekście literackim: epitet, porównanie, przenośnię, uosobienie, ożywienie, wyrazy dźwiękonaśladowcze, zdrobnienie, zgrubienie, apostrofę, pytanie retoryczne, powtórzenie oraz określaich funkcje;

5)

omawia funkcje elementów konstrukcyjnych utworu, w tymtytułu, podtytułu, motta, puenty, punktu kulminacyjnego;

6)

rozpoznaje elementy rytmizujące wypowiedź, w tymwers, rym, strofę i refren;

7)

opowiada o wydarzeniach fabuły oraz ustala kolejność zdarzeń i rozumieich wzajemną zależność;

8)

odróżnia dialogod monologu, rozumieich funkcje w utworze;

9)

charakteryzuj e podmiot liryczny, narratora i bohaterów w czytanych utworach;

10)

rozróżnia narrację pierwszoosobową i trzecioosobową oraz wskazujeich funkcje w utworze;

11)

wskazuje w utworze bohaterów głównych i drugoplanowych oraz określaich cechy;

12)

określa tematykę oraz problematykę utworu;

13)

wskazuje i omawia wątek główny oraz wątki poboczne;

14)

nazywa wrażenia, jakie wzbudza w nimczytany tekst;

15)

objaśnia znaczenia dosłowne i przenośne w tekstach;

16)

przedstawia własne rozumienie utworu i jeuzasadnia;

17)

wykorzystuje w interpretacji tekstów doświadczenia własne oraz elementy wiedzy o kulturze;

18)

wyraża własnysąd o postaciach i zdarzeniach oraz określa wartości ważnedla bohatera.

2.

Odbiór tekstów kultury. Uczeń:

1)

identyfikuje wypowiedź jako tekst informacyjny, publicystycznylub reklamowy;

2)

wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio;

3)

określa temat i główną myśl tekstu;

4)

dostrzega relacje między częściami wypowiedzi (np. tytuł, wstęp, rozwinięcie, zakończenie);

5)

odróżnia zawarte w tekście informacje ważneod drugorzędnych;

6)

odróżnia informacje o faktachod opinii;

7)

charakteryzuje komiks jako tekst kultury; wskazuje charakterystycznedla niego cechy;

8)

rozumie swoistość tekstów kultury przynależnych do: literatury, teatru, filmu, muzyki, sztuk plastycznych i audiowizualnych;

9)

wyodrębnia elementy składającesię naspektakl teatralny i film (reżyseria, graaktorska, dekoracja, charakteryzacja, kostiumy, rekwizyty, muzyka); wskazuje cechy charakterystyczne przekazów audiowizualnych (filmu, programu informacyjnego, programu rozrywkowego);

10)

rozumie, czym jest adaptacja utworu literackiego oraz wskazuje różnice między tekstem literackim a jego adaptacją;

11)

odnosi treści tekstów kulturydo własnego doświadczenia;

12)

dokonuje odczytania tekstów poprzez przekład intersemiotyczny (np. rysunek, drama, spektakl teatralny);

13)

świadomie i z uwagą odbiera filmy oraz spektakle, zwłaszcza adresowanedo dzieci i młodzieży.

II.

Kształcenie językowe.

1.

Gramatyka języka polskiego. Uczeń:

1)

rozpoznaje w wypowiedziach części mowy (czasownik, rzeczownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik, zaimek, przyimek, spójnik, partykuła, wykrzyknik) i określaich funkcje w tekście;

2)

odróżnia części mowy odmienneod nieodmiennych;

3)

dostrzega rolę czasownika w wypowiedzi, odróżnia czasowniki dokonaneod niedokonanych, rozpoznaje bezosobowe formy czasownika: formy zakończonena -no, -to, konstrukcje z się; rozumieich znaczenie w wypowiedzeniu oraz funkcje w tekście;

4)

rozpoznaje formy przypadków, liczby, osoby, czasu, trybu i rodzaju gramatycznego odpowiednio: rzeczownika, przymiotnika, liczebnika, czasownika i zaimka oraz określaich funkcje w wypowiedzi;

5)

rozumie konstrukcję strony biernej i czynnej czasownika, przekształca konstrukcję strony biernej i czynnej i odwrotnie, odpowiedniodo celu i intencji wypowiedzi;

6)

stosuje poprawne formy gramatyczne wyrazów odmiennych;

7)

poprawnie stopniuje przymiotniki i przysłówki oraz używaich wewłaściwych kontekstach;

8)

nazywa części zdania i rozpoznajeich funkcje składniowe w wypowiedzeniach (podmiot, orzeczenie, dopełnienie, przydawka, okolicznik);

9)

określa funkcję wyrazów poza zdaniem, rozumieich znaczenie i poprawnie stosuje w swoich wypowiedziach;

10)

rozpoznaje związki wyrazów w zdaniu;

11)

rozpoznaje wypowiedzenia oznajmujące, pytające i rozkazujące oraz stosujeje, uwzględniając celwypowiedzi;

12)

rozpoznaje w tekście typy wypowiedzeń: zdanie pojedyncze, zdania złożone (podrzędnie i współrzędnie), równoważniki zdań; rozumieich funkcje i stosuje w praktyce językowej;

13)

przekształca konstrukcje składniowe, np. zdania złożone w pojedyncze i odwrotnie, zdania w równoważniki zdań i odwrotnie.

2.

Zróżnicowanie języka. Uczeń:

1)

wskazuje główne cechy języka mówionego i języka pisanego;

2)

posługujesię oficjalną i nieoficjalną odmianą polszczyzny;

3)

używa stylu stosownegodo sytuacji komunikacyjnej;

4)

rozumie dosłowne i przenośne znaczenie wyrazów w wypowiedzi; rozpoznaje wyrazy wieloznaczne, rozumieich znaczenie w tekście orazświadomie wykorzystujedo tworzenia własnych wypowiedzi;

5)

rozpoznaje w wypowiedziach związki frazeologiczne, rozumieich znaczenie oraz poprawnie stosuje w wypowiedziach;

6)

rozpoznaje słownictwo neutralne i wartościujące, rozumie jego funkcje w tekście;

7)

dostosowuje sposób wyrażaniasię dozamierzonego celu wypowiedzi;

8)

rozróżnia synonimy, antonimy, rozumieich funkcje w tekście i stosujewe własnych wypowiedziach;

9)

zna i stosuje zasady spójności formalnej i semantycznej tekstu.

3.

Komunikacja językowa i kultura języka. Uczeń:

1)

identyfikuje tekst jako komunikat;

2)

identyfikuje nadawcę i odbiorcę wypowiedzi;

3)

określa sytuację komunikacyjną i rozumiejej wpływna kształt wypowiedzi;

4)

rozpoznaje znaczenie niewerbalnychśrodków komunikacji (np. gest, mimika, postawa ciała);

5)

rozumie pojęcie głoska, litera, sylaba, akcent; zna i stosuje reguły akcentowania wyrazów;

6)

stosuje intonację poprawnąze względuna celwypowiedzi;

7)

rozumie, naczym polega etykieta językowa i stosujejej zasady.

4.

Ortografia i interpunkcja. Uczeń:

1)

pisze poprawniepod względem ortograficznym oraz stosuje reguły pisowni;

2)

poprawnie używa znaków interpunkcyjnych: kropki, przecinka, znaku zapytania, znaku wykrzyknika, cudzysłowu, dwukropka, średnika, nawiasu.

III.

Tworzenie wypowiedzi.

1.

Elementy retoryki. Uczeń:

1)

uczestniczy w rozmowiena zadany temat;

2)

rozróżnia argumenty odnoszącesię dofaktów i logiki oraz odwołującesię doemocji;

3)

tworzy logiczną, semantycznie pełną i uporządkowaną wypowiedź, stosując odpowiednią dodanej formy gatunkowej kompozycję i układ graficzny;

4)

znazasady budowania akapitów i rozumieich rolę w tworzeniu całości myślowej wypowiedzi;

5)

dokonuje selekcji informacji;

6)

rozróżnia i wskazujeśrodki perswazji, rozumieich funkcję.

2.

Mówienie i pisanie. Uczeń:

1)

tworzy spójne wypowiedzi w formach gatunkowych: dialog, opowiadanie (twórcze, odtwórcze), opis (w tymopis przeżyć wewnętrznych), list, sprawozdanie, dedykacja, zaproszenie, podziękowanie, ogłoszenie, życzenia, charakterystyka, tekst o charakterze argumentacyjnym;

2)

wygłasza z pamięci tekst, zezrozumieniem oraz odpowiednią intonacją, dykcją, właściwym akcentowaniem, z odpowiednim napięciem emocjonalnym i z następstwem pauz;

3)

tworzy plan odtwórczy i twórczy tekstu;

4)

redaguje notatki;

5)

opowiada o przeczytanym tekście;

6)

tworzy opowiadania związane z treścią utworu, np. dalsze losy bohatera, komponowanie początku i zakończeniana podstawie fragmentu tekstulub napodstawie ilustracji;

7)

rozróżnia współczesne formy komunikatów i odpowiedniosię nimi posługuje, zachowując zasady etykiety językowej;

8)

wykorzystuje wiedzę o języku w tworzonych wypowiedziach.

IV.

Samokształcenie. Uczeń:

1)

doskonali ciche i głośne czytanie;

2)

doskonali różne formy zapisywania pozyskanych informacji;

3)

korzysta z informacji zawartych w różnychźródłach, gromadzi wiadomości, selekcjonuje informacje;

4)

zna i stosuje zasady korzystania z zasobów bibliotecznych (np. w bibliotekach szkolnych orazon-line );

5)

korzystaze słowników ogólnych języka polskiego, także specjalnych, oraz słownika terminów literackich;

6)

rozwija umiejętność krytycznej oceny pozyskanych informacji;

7)

rozwija umiejętności efektywnego posługiwaniasię nowymi technologiami oraz zasobami internetowymi;

8)

poznajeżycie kulturalne swojego regionu.

Lektury obowiązkowe (pozycje książkowe poznawane w całości):

1)

Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa ;

2)

Janusz Christa, Kajko i Kokosz . Szkoła latania (komiks);

3)

Clive Staples Lewis, Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa ;

4)

Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni ;

5)

John Ronald Reuel Tolkien, Hobbit, czylitam i z powrotem .

Krótkie utwory literackie poznawane w całości, utwory literackie poznawanewe fragmentach i utwory poetyckie7) :

1)

René Goscinny, Jean-Jacques Sempé, Mikołajek (wybór opowiadań);

2)

Ignacy Krasicki, wybrane bajki;

3)

Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (wybrane fragmenty);

4)

Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego ;

5)

wybrane mity greckie, w tymmit o powstaniuświata oraz mity o Prometeuszu, o Syzyfie, o Demeter i Korze, o Dedalu i Ikarze, o Heraklesie, o Tezeuszu i Ariadnie;

6)

Biblia : stworzenieświata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne, w tym o talentach, o miłosiernym Samarytaninie;

7)

wybrane podania i legendy polskie;

8)

wybrane baśnie polskie i europejskie;

9)

wybrane wiersze: Jana Brzechwy, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Anny Kamieńskiej, Joanny Kulmowej, Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Leopolda Staffa, Juliana Tuwima, Jana Twardowskiego, oraz pieśni patriotyczne (w tym Rota Marii Konopnickiej).

KLASY VII i VIII

Uczeń spełnia wymagania określonedla klas IV-VI.

I.

Kształcenie literackie i kulturowe.

1.

Czytanie utworów literackich. Uczeń:

1)

rozpoznaje rodzaje literackie: epika, liryka i dramat; określa cechy charakterystyczne dlaposzczególnych rodzajów i przypisuje czytany utwórdo odpowiedniego rodzaju; poznawanych w całości, utworów literackich poznawanychwe fragmentach i utworów poetyckichdla klas IV- VI.

2)

rozróżnia gatunki epiki, liryki, dramatu, w tym: komedia, fraszka, pieśń, tren, ballada, epopeja, tragedia - i wymieniaich podstawowe cechy oraz wskazuje cechy gatunkowe czytanych utworów literackich;

3)

wskazuje elementy dramatu (rodzaj): akt, scena, tekst główny, didaskalia, monolog, dialog;

4)

rozpoznaje w tekście literackim: neologizm, inwokację, symbol, alegorię i określa ichfunkcje;

5)

znapojęcie komizmu oraz określa jego funkcje;

6)

znapojęcie ironii, rozpoznajeją w tekstach;

7)

określa w poznawanych tekstach problematykę egzystencjalną i poddajeją refleksji;

8)

określa wartości estetyczne poznawanych tekstów literackich;

9)

wykorzystuje w interpretacji utworów literackich odwołaniado wartości uniwersalnych związane z postawami społecznymi, narodowymi, religijnymi, etycznymi;

10)

wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, np. biograficzny, historyczny, kulturowy, społeczny.

2.

Odbiór tekstów kultury. Uczeń:

1)

wyszukuje w tekście potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu publicystycznego, popularnonaukowegolub naukowego;

2)

porządkuje informacje w zależnościod ichfunkcji w przekazie;

3)

interpretuje dzieła sztuki (obraz, grafika, rzeźba, fotografia);

4)

dostrzega różnice między literaturą piękną a literaturą naukową, popularnonaukową, publicystyką i określa funkcje tych rodzajów piśmiennictwa;

5)

rozpoznaje gatunki dziennikarskie: reportaż, wywiad, artykuł i określaich podstawowe cechy;

6)

określa wartości estetyczne poznawanych tekstów kultury;

7)

znajduje w tekstach współczesnej kultury popularnej (np. w filmach, komiksach, piosenkach) nawiązaniado tradycyjnych wątków literackich i kulturowych.

II.

Kształcenie językowe.

1.

Gramatyka języka polskiego. Uczeń:

1)

rozumie mechanizm upodobnień fonetycznych; rozumie rozbieżności między mową a pismem;

2)

rozpoznaje wyraz podstawowy i wyraz pochodny; w wyrazie pochodnym wskazuje temat słowotwórczy i formant; określa rodzaj formantu, wskazuje funkcje formantów w nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym rozpoznaje rodzinę wyrazów, łączy wyrazy pokrewne, wskazuje rdzeń;

3)

znazasady tworzenia wyrazów złożonych;

4)

rozpoznaje imiesłowy, rozumie zasadyich tworzenia i odmiany, poprawnie stosuje imiesłowowy równoważnik zdania i rozumie jego funkcje; przekształcago nazdanie złożone i odwrotnie;

5)

rozróżnia wypowiedzenia wielokrotnie złożone;

6)

odróżnia mowę zależną i niezależną, przekształca mowę zależnąna niezależną i odwrotnie;

7)

rozumie i stosuje zasady dotyczące wyjątkówod reguły polskiego akcentu.

2.

Zróżnicowanie języka. Uczeń:

1)

dostrzega zróżnicowanie słownictwa, w tymrozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (np. terminy naukowe, archaizmy, kolokwializmy); rozpoznaje wyrazy rodzime i zapożyczone, określaich funkcje w tekście;

2)

rozpoznaje nazwy osobowe i miejscowe, używa poprawnych form gramatycznych imion, nazwisk, nazw miejscowych i nazw mieszkańców;

3)

znasposoby wzbogacania słownictwa;

4)

rozumie znaczenie homonimów;

5)

rozróżnia treść i zakres znaczeniowy wyrazu;

6)

rozumie pojęcie stylu, rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy, publicystyczny.

3.

Komunikacja językowa i kultura języka. Uczeń:

1)

rozumie, naczym polega grzeczność językowa i stosujeją w wypowiedziach;

2)

rozróżnia normę językową wzorcową oraz użytkową i stosujesię donich;

3)

rozumie, naczym polega błąd językowy.

4.

Ortografia i interpunkcja. Uczeń:

1)

wykorzystuje wiedzę o wymianie głosek w wyrazach pokrewnych oraz w tematach fleksyjnych wyrazów odmiennych;

2)

poprawnie przytacza cudze wypowiedzi, stosując odpowiednie znaki interpunkcyjne;

3)

poprawnie zapisuje samogłoski ustne i nosowe, spółgłoski twarde i miękkie, dźwięczne i bezdźwięczne;

4)

znazasady pisowni wyrazów nieodmiennych i pisowni partykuły „nie” z różnymi częściami mowy.

III.

Tworzenie wypowiedzi.

1.

Elementy retoryki. Uczeń:

1)

funkcjonalnie wykorzystujeśrodki retoryczne oraz rozumieich oddziaływaniena odbiorcę;

2)

gromadzi i porządkuje materiał rzeczowy potrzebnydo tworzenia wypowiedzi; redaguje plan kompozycyjny własnej wypowiedzi;

3)

tworzy wypowiedź, stosując odpowiedniądla danej formy gatunkowej kompozycję oraz zasady spójności językowej między akapitami; rozumie rolę akapitów jako spójnych całości myślowych w tworzeniu wypowiedzi pisemnych;

4)

wykorzystuje znajomość zasad tworzenia tezy i hipotezy oraz argumentów przy tworzeniu rozprawki oraz innych tekstów argumentacyjnych;

5)

odróżnia przykładod argumentu;

6)

przeprowadza wnioskowanie jako element wywodu argumentacyjnego;

7)

zgadzasię z cudzymi poglądamilub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie;

8)

rozpoznaje manipulację językową i przeciwstawiajej zasady etyki wypowiedzi.

2.

Mówienie i pisanie. Uczeń:

1)

tworzy spójne wypowiedzi w formach gatunkowych: recenzja, rozprawka, podanie, CV, list motywacyjny, przemówienie, wywiad;

2)

wykonuje przekształceniana tekście cudzym, w tymstreszcza i parafrazuje;

3)

formułuje pytaniado tekstu;

4)

dokonuje interpretacji głosowej czytanych i wygłaszanych tekstów.

IV.

Samokształcenie. Uczeń:

1)

rzetelnie, z poszanowaniem praw autorskich, korzysta z informacji;

2)

rozwija swoje uzdolnienia i zainteresowania;

3)

uczestniczy w życiu kulturalnym w swoim regionie;

4)

uczestniczy w projektach edukacyjnych oraz konkursach;

5)

rozwija umiejętności samodzielnej prezentacji wyników swojej pracy;

6)

rozwija nawyki systematycznego uczenia się;

7)

rozwija umiejętność krytycznego myślenia i formułowania opinii.

Lektury obowiązkowe (pozycje książkowe poznawane w całości):

1)

Charles Dickens, Opowieść wigilijna;

2)

Aleksander Fredro, Zemsta;

3)

Aleksander Kamiński, Kamieniena szaniec;

4)

Adam Mickiewicz, Dziady część II;

5)

Antoinede Saint-Exupéry, Mały Książę;

6)

Juliusz Słowacki, Balladyna.

Krótkie utwory literackie poznawane w całości, utwory literackie poznawanewe fragmentach i utwory poetyckie:

1)

Jan Kochanowski, wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII;

2)

Adam Mickiewicz, Reduta Ordona, Świtezianka, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII);

3)

Sławomir Mrożek, Artysta;

4)

Henryk Sienkiewicz, Latarnik, Quo vadis (fragmenty);

5)

StefanŻeromski, Syzyfowe prace (fragmenty);

6)

wybrane wiersze poetów wskazanych w klasach IV-VI, a ponadto wybrane wiersze: Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Zbigniewa Herberta, Bolesława Leśmiana, Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Wisławy Szymborskiej, oraz aforyzmy Stanisława Jerzego Leca.

Przykładowe lektury uzupełniającedla klas IV-VIII:

1)

Adam Bahdaj, Kapeluszza 100 tysięcy;

2)

Miron Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiego (fragmenty);

3)

Justyna Bednarek, Domnr 5;

4)

Paweł Beręsewicz, Wszystkie lajki Marczuka;

5)

Frances Hodgson Burnett, Tajemniczy ogródlub inna powieść;

6)

Lewis Carroll, Alicja w Krainie Czarów;

7)

Agatha Christie, wybrana powieść kryminalna;

8)

Carlo Collodi, Pinokio;

9)

Lloyd Cassel Douglas, Wielki Rybak;

10)

Aleksander Dumas, Trzej muszkieterowie;

11)

Arkady Fiedler, Dywizjon 303;

12)

John Flanagan, Zwiadowcy. Księga 1. Ruiny Gorlanu;

13)

Olaf Fritsche, Skarb Troi ;

14)

Ernest Hemingway, Stary człowiek i morze ;

15)

Emilia Kiereś, Rzeka ;

16)

Joseph Rudyard Kipling, Księga dżungli ;

17)

Janusz Korczak, Król Maciuś Pierwszy , Bankructwo małego Dżeka ;

18)

Rafał Kosik, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi ;

19)

Barbara Kosmowska, Pozłacana rybka ;

20)

Barbara Kosmowska, Paweł Beręsewicz i inni, Gorzka czekolada i inne opowiadania o ważnych sprawach ;

21)

Zofia Kossak-Szczucka, Bursztyny (wybrane opowiadanie), Topsy i Lupus ;

22)

Marcin Kozioł, Skrzynia Władcy Piorunów ;

23)

Selma Lagerlöf, Cudowna podróż ;

24)

Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne 22 IX 1939-5 IV 1945 (fragmenty);

25)

Stanisław Lem, Cyberiada (fragmenty);

26)

Bolesław Leśmian, Klechdy sezamowe ;

27)

Kornel Makuszyński, wybrana powieść;

28)

Andrzej Maleszka, Magiczne drzewo ;

29)

Alan Aleksander Milne, Kubuś Puchatek ;

30)

Lucy Maud Montgomery, Ania z Zielonego Wzgórza ;

31)

Małgorzata Musierowicz, wybrana powieść;

32)

Ewa Nowak, Pajączekna rowerze ;

33)

Edmund Niziurski, Sposóbna Alcybiadesa ;

34)

Sat-Okh, Biały Mustang ;

35)

Longin Jan Okoń, Tecumseh ;

36)

Raquel Jaramillo Palacio, Cudowny chłopak ;

37)

Katherine Paterson, Mostdo Terabithii ;

38)

Sara Pennypacker, Pax ;

39)

Jacek Podsiadło, Czerwona kartkadla Sprężyny ;

40)

Bolesław Prus, Katarynka , Placówka , Zemsta ;

41)

Rick Riordan, Percy Jackson i bogowie olimpijscy ;

42)

Henryk Sienkiewicz, Janko Muzykant , Krzyżacy , Sąd Ozyrysa , W pustyni i w puszczy ;

43)

Eric-Emmanuel Schmitt, Oskar i pani Róża ;

44)

Nicolas Sparks, Jesienna miłość ;

45)

Marcin Szczygielski, Teatr Niewidzialnych Dzieci , Arka czasu ;

46)

Alfred Szklarski, wybrana powieść;

47)

Mark Twain, Przygody Tomka Sawyera ;

48)

Melchior Wańkowicz, Bitwa o Monte Cassino (fragmenty), Zielena kraterze ;

49)

Danuta Wawiłow, Natalia Usenko, Wierzbowa 13. Opowieści z Wierzbowej 13 ;

50)

Louisde Wohl, Posłaniec króla ;

51)

Roksana Jędrzejewska-Wróbel, Stan splątania ;

52)

Marcus Zusak, Złodziejka książek ;

53)

wybrane pozycje z serii Nazywam się… (np. Mikołaj Kopernik , Fryderyk Chopin , Maria Skłodowska-Curie , Jan Paweł II i inni);

54)

inne utwory literackie i teksty kultury, w tymwiersze poetów współczesnych i reportaże.

W każdym roku szkolnymsą obowiązkowo poznawane:

1)

w przypadku klas IV-VI - conajmniej dwie pozycje książkowe,

2)

w przypadku klas VII i VIII - conajmniej jedna pozycja książkowa

- z listy przykładowych lektur uzupełniającychlub spozatej listy, wybrane przez nauczycielalub zaproponowane przez uczniów.

Warunki i sposób realizacji

Klasy IV-VIII szkoły podstawowejto okres kształtowania sposobów poznawaniaświata i postaw wobec niego, poznawania kultury i jejwytworów, rozwijania umiejętności komunikowania się z innymi ludźmi, doskonalenia myślenia konkretnego oraz abstrakcyjnego. To również czas formowania indywidualnej osobowości i charakteru młodego człowieka oraz internalizacji systemu wartości, w tymszczególnie prawdy, dobra i piękna.

Zadaniem nauczyciela języka polskiegona II etapie edukacyjnym jest przede wszystkim:

1)

wychowywanieświadomego odbiorcy i uczestnika kultury, szczególnie dzieł literackich;

2)

rozwijanie poczucia tożsamości narodowej oraz szacunkudla tradycji;

3)

rozwijanie w uczniu ciekawościświata, motywacjido poznawania kultury własnego regionu oraz dziedzictwa narodowego;

4)

kształtowanie postawy otwartości wobec innych kultur i szacunkudla ichdorobku;

5)

rozwijanie umiejętności komunikowaniasię w różnych sytuacjach oraz sprawnego posługiwania sięjęzykiem polskim w zależnościod celu wypowiedzi;

6)

rozwijanie umiejętności formułowania myśli, operowania bogatym słownictwem oraz wykorzystywania godo opisywaniaświata, oceniania postaw i zachowań ludzkich z zachowaniem zasad etyki i kultury języka;

7)

kształcenie umiejętności posługiwaniasię różnymi gatunkami wypowiedzi ustnej i pisemnej, potrzebnymi w dalszej edukacji oraz różnych sytuacjachżyciowych;

8)

kształtowanie samodzielności w docieraniudo informacji, rozwijanie umiejętnościich selekcjonowania, krytycznej oceny oraz wykorzystaniawe własnym rozwoju;

9)

wychowaniedo przyjmowania aktywnych postaw w życiu i brania odpowiedzialnościza własne czyny.

Praca nauczyciela języka polskiego w klasach IV-VIII szkoły podstawowej obejmuje tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi zainteresowań uczniów i ichzdolności poznawczych.

Nauczyciel w organizowaniu procesu dydaktycznego jest zobowiązanydo stosowania rozwiązań metodycznych, które zapewnią integrację kształcenia literackiego, językowego i kulturowego oraz rozwój intelektualny i emocjonalny uczniom o różnych potrzebach. W swojej pracy powinien wykorzystywać metody, takiejak dyskusja i debata, dramalub projekt edukacyjny, które wspomagają rozwój samodzielnego docieraniado informacji i prezentowania efektów kształcenia przez uczniów.

JĘZYK OBCY NOWOŻYTNY

Podstawa programowa - wariant II.1.

Język obcy nowożytny nauczany jako pierwszy (II etap edukacyjny, klasy IV-VIII)

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Znajomośćśrodków językowych.

Uczeń posługujesię podstawowym zasobemśrodków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych i fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie tematów wskazanych w wymaganiach szczegółowych.

II.

Rozumienie wypowiedzi.

Uczeń rozumie proste wypowiedzi ustne artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie

języka, a także proste wypowiedzi pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

III.

Tworzenie wypowiedzi.

Uczeń samodzielnie tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne i pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

IV.

Reagowaniena wypowiedzi.

Uczeń uczestniczy w rozmowie i w typowych sytuacjach reaguje w sposób zrozumiały, adekwatniedo sytuacji komunikacyjnej, ustnielub pisemnie w formie prostego tekstu, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

V.

Przetwarzanie wypowiedzi.

Uczeń zmienia formę przekazu ustnegolub pisemnego w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Uczeń posługujesię podstawowym zasobemśrodków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych i fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie tematów:

1)

człowiek (np. dane personalne, okresyżycia, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste, uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania);

2)

miejsce zamieszkania (np. dom i jego okolica, pomieszczenia i wyposażenie domu, prace domowe);

3)

edukacja (np. szkoła i jejpomieszczenia, przedmioty nauczania, uczeniesię, przybory szkolne, oceny szkolne, życie szkoły, zajęcia pozalekcyjne);

4)

praca (np. popularne zawody i związane z nimi czynności i obowiązki, miejsce pracy);

5)

życie prywatne (np. rodzina, znajomi i przyjaciele, czynnościżycia codziennego, określanie czasu, formy spędzania czasu wolnego, święta i uroczystości, problemy);

6)

żywienie (np. artykuły spożywcze, posiłki i ichprzygotowywanie, lokale gastronomiczne);

7)

zakupy i usługi (np. rodzaje sklepów, towary i ichcechy, sprzedawanie i kupowanie, wymiana i zwrot towaru, promocje, korzystanie z usług);

8)

podróżowanie i turystyka (np. środki transportu i korzystanie z nich, orientacja w terenie, baza noclegowa, wycieczki, zwiedzanie);

9)

kultura (np. twórcy i ichdzieła, uczestnictwo w kulturze, tradycje i zwyczaje, media);

10)

sport (np. dyscypliny sportu, sprzęt sportowy, obiekty sportowe, imprezy sportowe, uprawianie sportu);

11)

zdrowie (np. trybżycia, samopoczucie, choroby, ichobjawy i leczenie);

12)

nauka i technika (np. wynalazki, korzystanie z podstawowych urządzeń technicznych i technologii informacyjno-komunikacyjnych);

13)

świat przyrody (np. pogoda, pory roku, rośliny i zwierzęta, krajobraz, ochronaśrodowiska naturalnego).

II.

Uczeń rozumie proste wypowiedzi ustne (np. rozmowy, wiadomości, komunikaty, ogłoszenia, instrukcje) artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie języka:

1)

reagujena polecenia;

2)

określa główną myśl wypowiedzilub fragmentu wypowiedzi;

3)

określa intencje nadawcylub autora wypowiedzi;

4)

określa kontekst wypowiedzi (np. formę, czas, miejsce, sytuację, uczestników);

5)

znajduje w wypowiedzi określone informacje;

6)

rozróżnia formalny i nieformalny styl wypowiedzi.

III.

Uczeń rozumie proste wypowiedzi pisemne (np. listy, e-maile, SMS-y, pocztówki, napisy, broszury, ulotki, jadłospisy, ogłoszenia, rozkłady jazdy, historyjki obrazkowe z tekstem, artykuły, recenzje, wywiady, wpisyna forach i blogach, teksty narracyjne i literackie):

1)

określa główną myśl tekstulub fragmentu tekstu;

2)

określa intencje nadawcylub autora tekstu;

3)

określa kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę, formę tekstu, czas, miejsce, sytuację);

4)

znajduje w tekście określone informacje;

5)

rozpoznaje związki między poszczególnymi częściami tekstu;

6)

rozróżnia formalny i nieformalny styl tekstu.

IV.

Uczeń tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne:

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;

3)

przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;

4)

przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i planyna przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża i uzasadnia swoje opinie, przedstawia opinie innych osób;

7)

wyraża uczucia i emocje;

8)

stosuje formalnylub nieformalny styl wypowiedzi adekwatniedo sytuacji.

V.

Uczeń tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne (np. ogłoszenie, zaproszenie, życzenia, wiadomość, SMS, pocztówkę, e-mail, historyjkę, wpisna blogu):

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;

3)

przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;

4)

przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i planyna przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża i uzasadnia swoje opinie, przedstawia opinie innych osób;

7)

wyraża uczucia i emocje;

8)

stosuje formalnylub nieformalny styl wypowiedzi adekwatniedo sytuacji.

VI.

Uczeń reaguje ustnie w typowych sytuacjach:

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę; podtrzymuje rozmowę w przypadku trudności w jejprzebiegu (np. prosi o wyjaśnienie, powtórzenie, sprecyzowanie; upewniasię, żerozmówca zrozumiał jego wypowiedź);

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadzasię lubnie zgadzasię z opiniami innych osób;

5)

wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;

6)

składażyczenia i gratulacje, odpowiada nażyczenia i gratulacje;

7)

zaprasza i odpowiadana zaproszenie;

8)

proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje, zachęca; prowadzi proste negocjacje w sytuacjach życia codziennego;

9)

prosi o radę i udziela rady;

10)

pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

11)

ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12)

wyraża prośbę oraz zgodęna spełnienie prośbylub odmowę spełnienia prośby;

13)

wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, zdziwienie, nadzieję, obawę);

14)

stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

VII.

Uczeń reaguje w formie prostego tekstu pisanego (np. wiadomość, SMS, e-mail, wpis naczacielub forum) w typowych sytuacjach:

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę (np. podczas rozmowyna czacie);

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularzlub ankietę);

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadzasię lubnie zgadzasię z opiniami innych osób;

5)

wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;

6)

składażyczenia i gratulacje, odpowiada nażyczenia i gratulacje;

7)

zaprasza i odpowiadana zaproszenie;

8)

proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje, zachęca; prowadzi proste negocjacje w sytuacjach życia codziennego;

9)

prosi o radę i udziela rady;

10)

pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

11)

ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12)

wyraża prośbę oraz zgodęna spełnienie prośbylub odmowę spełnienia prośby;

13)

wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, zdziwienie, nadzieję, obawę);

14)

stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

VIII.

Uczeń przetwarza prosty tekst ustnielub pisemnie:

1)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje zawarte w materiałach wizualnych (np. wykresach, mapach, symbolach, piktogramach) lubaudiowizualnych (np. filmach, reklamach);

2)

przekazuje w języku obcym nowożytnymlub języku polskim informacj e sformułowane w tymjęzyku obcym;

3)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku polskim.

IX.

Uczeń posiada:

1)

podstawową wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które posługują siędanym językiem obcym nowożytnym, oraz o kraju ojczystym, z uwzględnieniem kontekstu lokalnego, europejskiego i globalnego;

2)

świadomość związku między kulturą własną i obcą oraz wrażliwość międzykulturową.

X.

Uczeń dokonuje samooceny i wykorzystuje techniki samodzielnej pracynad językiem (np. korzystanieze słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik, korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym).

XI.

Uczeń współdziała w grupie (np. w lekcyjnych i pozalekcyjnych językowych pracach projektowych).

XII.

Uczeń korzysta z różnychźródeł informacji w języku obcym nowożytnym, równieżza pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.

XIII.

Uczeń stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślaniesię znaczenia wyrazów z kontekstu, identyfikowanie słów kluczylub internacjonalizmów) i strategie kompensacyjne, w przypadku gdynie znalub niepamięta wyrazu (np. upraszczanie formy wypowiedzi, zastępowanie innym wyrazem, opis, wykorzystywanieśrodków niewerbalnych).

XIV.

Uczeń posiadaświadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami).

Podstawa programowa - wariant II.1.DJ

Język obcy nowożytny nauczany jako pierwszy (II etap edukacyjny, oddziały dwujęzyczne w klasach VII i VIII)

Cele kształcenia - wymagania ogólne

Uczeń spełnia wymagania określone w podstawie programowej II.1. Podczas dodatkowych godzin uczeń rozwija znajomośćśrodków językowych oraz doskonali umiejętności językowe, w tym - w przypadku przedmiotów nauczanych dwujęzycznie - również w zakresie tych przedmiotów.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

W zakresie wymagań szczegółowych określonych w dziale I-VIII: uczeń spełnia wymagania określone w wariancie II.1.

W zakresie wymagań określonych w dziale IX: uczeń spełnia wymagania określone w wariancie II.1. W szczególności - w odniesieniudo kultury krajów obszaru nauczanego języka - posiada podstawową wiedzę dotyczącą m.in. ichliteratury, historii, geografii.

W zakresie wymagań określonych w działach X-XIV: uczeń spełnia wymagania określone w wariancie II.1., zeszczególnym uwzględnieniem wymagania określonego w dziale XIV.

Podstawa programowa - wariant II.2.

Język obcy nowożytny nauczany jako drugi (II etap edukacyjny, klasy VII i VIII)

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Znajomośćśrodków językowych.

Uczeń posługujesię bardzo podstawowym zasobemśrodków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych i fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie tematów wskazanych w wymaganiach szczegółowych.

II.

Rozumienie wypowiedzi.

Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie języka, a także bardzo proste wypowiedzi pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

III.

Tworzenie wypowiedzi.

Uczeń samodzielnie tworzy bardzo krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne i pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

IV.

Reagowaniena wypowiedzi.

Uczeń uczestniczy w rozmowie i w typowych sytuacjach reaguje w sposób zrozumiały, adekwatniedo sytuacji komunikacyjnej, ustnielub pisemnie w formie bardzo prostego tekstu, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

V.

Przetwarzanie wypowiedzi.

Uczeń zmienia formę przekazu ustnegolub pisemnego w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Uczeń posługujesię bardzo podstawowym zasobemśrodków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych i fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie tematów:

1)

człowiek (np. dane personalne, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste, uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania);

2)

miejsce zamieszkania (np. dom i jego okolica, pomieszczenia i wyposażenie domu, prace domowe);

3)

edukacja (np. szkoła i jejpomieszczenia, przedmioty nauczania, uczeniesię, przybory szkolne, życie szkoły);

4)

praca (np. popularne zawody, miejsce pracy);

5)

życie prywatne (np. rodzina, znajomi i przyjaciele, czynnościżycia codziennego, określanie czasu, formy spędzania czasu wolnego, urodziny, święta);

6)

żywienie (np. artykuły spożywcze, posiłki, lokale gastronomiczne);

7)

zakupy i usługi (np. rodzaje sklepów, towary i ichcechy, sprzedawanie i kupowanie, korzystanie z usług);

8)

podróżowanie i turystyka (np. środki transportu i korzystanie z nich, orientacja w terenie, hotel, wycieczki);

9)

kultura (np. uczestnictwo w kulturze, tradycje i zwyczaje);

10)

sport (np. dyscypliny sportu, sprzęt sportowy, obiekty sportowe, uprawianie sportu);

11)

zdrowie (np. samopoczucie, choroby i ichobjawy, wizyta u lekarza);

12)

świat przyrody (np. pogoda, pory roku, rośliny i zwierzęta, elementy krajobrazu).

II.

Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne (np. rozmowy, wiadomości, komunikaty, ogłoszenia) artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie języka:

1)

reagujena polecenia;

2)

określa główną myśl wypowiedzi;

3)

określa intencje nadawcylub autora wypowiedzi;

4)

określa kontekst wypowiedzi (np. czas, miejsce, uczestników);

5)

znajduje w wypowiedzi określone informacje;

6)

rozróżnia formalny i nieformalny styl wypowiedzi.

III.

Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi pisemne (np. listy, e-maile, SMS-y, pocztówki, napisy, ulotki, jadłospisy, ogłoszenia, rozkłady jazdy, historyjki obrazkowe z tekstem, teksty narracyjne, wpisyna forach i blogach):

1)

określa główną myśl tekstu;

2)

określa intencje nadawcylub autora tekstu;

3)

określa kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę, czas, miejsce);

4)

znajduje w tekście określone informacje;

5)

rozróżnia formalny i nieformalny styl tekstu.

IV.

Uczeń tworzy bardzo krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne:

1)

opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach z przeszłości i teraźniejszości;

3)

przedstawia intencje i planyna przyszłość;

4)

przedstawia upodobania;

5)

wyraża swoje opinie;

6)

wyraża uczucia i emocje;

7)

stosuje formalnylub nieformalny styl wypowiedzi adekwatniedo sytuacji.

V.

Uczeń tworzy bardzo krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne (np. ogłoszenie, zaproszenie, życzenia, wiadomość, SMS, pocztówkę, e-mail, historyjkę, wpisna blogu):

1)

opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach z przeszłości i teraźniejszości;

3)

przedstawia intencje i planyna przyszłość;

4)

przedstawia upodobania;

5)

wyraża swoje opinie;

6)

wyraża uczucia i emocje;

7)

stosuje formalnylub nieformalny styl wypowiedzi adekwatniedo sytuacji.

VI.

Uczeń reaguje ustnie w typowych sytuacjach:

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę; podtrzymuje rozmowę w przypadku trudności w jejprzebiegu (np. prosi o wyjaśnienie, powtórzenie; upewniasię, żerozmówca zrozumiał jego wypowiedź);

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadzasię lubnie zgadzasię z opiniami innych osób;

5)

wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia; pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;

6)

składażyczenia, odpowiada nażyczenia;

7)

zaprasza i odpowiadana zaproszenie;

8)

proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje;

9)

pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

10)

nakazuje, zakazuje;

11)

wyraża prośbę oraz zgodęna spełnienie prośbylub odmowę spełnienia prośby;

12)

wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek);

13)

stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

VII.

Uczeń reaguje w formie bardzo prostego tekstu pisanego (np. wiadomość, SMS, e-mail, wpisna czacielub forum) w typowych sytuacjach:

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę (np. podczas rozmowyna czacie);

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularzlub ankietę);

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadzasię lubnie zgadzasię z opiniami innych osób;

5)

wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;

6)

składażyczenia, odpowiada nażyczenia;

7)

zaprasza i odpowiadana zaproszenie;

8)

proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje;

9)

pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

10)

nakazuje, zakazuje;

11)

wyraża prośbę oraz zgodęna spełnienie prośbylub odmowę spełnienia prośby;

12)

wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek);

13)

stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

VIII.

Uczeń przetwarza bardzo prosty tekst ustnielub pisemnie:

1)

przekazuje w języku obcym nowożytnym podstawowe informacje zawarte w materiałach wizualnych (np. mapach, symbolach, piktogramach) lubaudiowizualnych (np. filmach, reklamach);

2)

przekazuje w języku obcym nowożytnymlub języku polskim informacje sformułowane w tymjęzyku obcym;

3)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku polskim.

IX.

Uczeń posiada:

1)

podstawową wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które posługują siędanym językiem obcym nowożytnym, oraz o kraju ojczystym, z uwzględnieniem kontekstu lokalnego, europejskiego i globalnego;

2)

świadomość związku między kulturą własną i obcą oraz wrażliwość międzykulturową.

X.

Uczeń dokonuje samooceny i wykorzystuje techniki samodzielnej pracynad językiem (np. korzystanieze słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik, korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym).

XI.

Uczeń współdziała w grupie (np. w lekcyjnych i pozalekcyjnych językowych pracach projektowych).

XII.

Uczeń korzysta z różnychźródeł informacji w języku obcym nowożytnym, równieżza pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.

XIII.

Uczeń stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślaniesię znaczenia wyrazów z kontekstu, identyfikowanie słów kluczylub internacjonalizmów) i strategie kompensacyjne, w przypadku gdynie znalub niepamięta wyrazu (np. upraszczanie formy wypowiedzi, wykorzystywanie

środków niewerbalnych).

XIV.

Uczeń posiadaświadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami).

Podstawa programowa - wariant II.2.DJ

Język obcy nowożytny nauczany jako drugi (II etap edukacyjny, oddziały dwujęzyczne w klasach VII i VIII)

Cele kształcenia - wymagania ogólne

Uczeń spełnia wymagania określone w wariancie II.2. Podczas dodatkowych godzin uczeń utrwala i rozwija znajomośćśrodków językowych oraz doskonali umiejętności językowe -przede wszystkim w zakresie rozumienia wypowiedzi, w tym - w przypadku przedmiotów nauczanych dwujęzycznie - również w zakresie tych przedmiotów.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

Uczeń spełnia wymagania określone w wariancie II.2.

Warunki i sposób realizacji

Skuteczne porozumiewaniesię w języku obcym nowożytnym - zarówno w mowie, jak i w piśmie - stanowi nadrzędnycel kształcenia językowegona wszystkich etapach edukacyjnych wyodrębnionych w podstawie programowej w zakresie przedmiotu język obcy nowożytny. Tak zarysowanycel sprawia, żejęzyk obcy nowożytny powinienbyć przede wszystkim traktowany jako narzędzie umożliwiające uczniowi osiągnięcie różnych, właściwychdla danej sytuacji i motywacji, celów komunikacyjnych. Założenieto niewyklucza jednoczesnego dążeniado osiągania przez ucznia coraz wyższego stopnia poprawności językowej, choć z pewnością, zwłaszczana początkowych etapach procesu kształcenia językowego, będzie topoprawność w zakresie kilku-, kilkunastu najprostszych struktur.

Rozwijanie kompetencji w zakresie języka obcego nowożytnego należy z założenia traktować jako proces wieloletni, naznaczony nierównomiernym rozwojem w zakresie poszczególnych umiejętności, zależnyod warunków, w których kształcenieto sięodbywa. Zadaniem szkoły jest zapewnienie takich warunków, w których godziny przeznaczonena kształcenie językowe zostaną wykorzystane w sposób optymalny, takdla języka nauczanego jako pierwszy (wiodący), jak i dlajęzyka nauczanego jako drugi (odklasy VII).

W kształceniu językowymna II etapie edukacyjnym jest niezbędne:

1)

zapewnienie przez szkołę zajęć z języka obcego nowożytnego, którego uczeń uczyłsię na I etapie edukacyjnym (w klasach I-III), i którego nauka możebyć również kontynuowana na III etapie edukacyjnym (w szkole ponadpodstawowej), szczególnie w przypadku języka obcego nowożytnego nauczanego jako pierwszy;

2)

zapewnienie przez szkołę kształcenia uczniów w grupach o zbliżonym poziomie biegłości w zakresie języka obcego nowożytnego. Realizacja tego wymagania może wiązaćsię z podziałem klasyna grupy bądź stworzeniem grup językowych międzyoddziałowych;

3)

prowadzenie zajęć z języka obcego nowożytnego w odpowiednio wyposażonej sali, z dostępem dosłowników, pomocy wizualnych, odtwarzacza płyt CD / plików dźwiękowych, komputera zestałymłączem internetowym, umożliwiającej przeprowadzaniećwiczeń językowych w parach i grupach;

4)

używanie języka obcego nowożytnegonie tylko jako treści swoistejdla przedmiotu nauczania, alerównież jako języka komunikacji podczas zajęć w różnych rodzajach interakcji, tj. zarówno nauczyciel - uczeń, jak i uczeń - uczeń;

5)

tworzenie i wykorzystywanie takich zadań językowych, które będą stanowiły ilustrację przydatności języka obcego nowożytnegodo realizacji własnych celów komunikacyjnych uczniów, spójnych z ichpotrzebami poznawczymi, emocjonalnymi i społecznymi, oraz stwarzanie sytuacji edukacyjnych sprzyjających poznawaniu i rozwijaniu przez uczniów własnych zainteresowań oraz pasji. Wszystkiete działania powinny docelowo służyć rozwijaniu u uczniówświadomości znaczenia języków obcych nowożytnych w różnych dziedzinach życia społecznego, w tym w pracy, również w odniesieniu dościeżki własnej kariery zawodowej;

6)

wykorzystywanie autentycznych materiałówźródłowych (zdjęć, filmów, nagrań audio, tekstów), w tym z użyciem narzędzi związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, takichjak np. tablice interaktywne z oprogramowaniem, urządzenia mobilne;

7)

przeprowadzanie „nabieżąco” nieformalnej oraz formalnej diagnozy oraz systematyczne przekazywanie uczniowi i jego rodzicom - w sposób zrozumiały i czytelnydla odbiorcy - informacji zwrotnejna temat poziomu osiągnięć / postępów ucznia w zakresie poszczególnych umiejętności językowych;

8)

zachęcanie uczniówdo samooceny własnej pracy i stosowania różnych technik służących uczeniusię. Realizacja tego zalecenia stanowi szczególne zadanie nauczycieli i szkoły. Nauczyciele powinni zachęcać uczniówdo pracy własnej z wykorzystaniem filmów, zasobów Internetu, książek (np. uproszczonych lektur), komunikatorów i mediów społecznościowych w odpowiednim zakresie i stosowniedo wieku uczniów. W szkole powinnybyć organizowane wydarzenia związane z językami obcymi nowożytnymi, np. konkursy, wystawy, seanse filmowe, spotkania czytelnicze, dnijęzyków obcych nowożytnych, zajęcia teatralne, udział w programach europejskich typu eTwinning , umożliwiające uczniom kontakt z rodzimymi użytkownikami języka oraz innymi użytkownikami języka docelowego;

9)

wykorzystanie zajęć z języka obcego nowożytnegodo rozwijania wrażliwości międzykulturowej oraz kształtowania postawy ciekawości, szacunku i otwartości wobec innych kultur, niekoniecznie tylko tych związanych z językiem docelowym, np. przez zachęcanie uczniów dorefleksjinad zjawiskami typowymidla kultur innychniż własna, stosowanie odniesień dokultury, tradycji i historii kraju pochodzenia uczniów oraz tworzenie sytuacji komunikacyjnych umożliwiających uczniom rozwijanie umiejętności interkulturowych.

Kształcenie w zakresie języka obcego nowożytnego powinno wspierać i byćwspierane przez kształcenie w zakresie pozostałych przedmiotów oraz umiejętności ogólnych. Należy miećświadomość, żewiele technik stosowanych podczas zajęć z języka obcego nowożytnego, np. planowanie i analizowanie zasobuśrodków i umiejętności językowych posiadanych i wymaganychdo wykonania danego zadania językowego, twórcze wykorzystanie języka,

traktowanie popełnionego błędu jako narzędzia rozwoju własnych umiejętności językowych, wykorzystywanie domysłu językowego w procesie rozumienia tekstu słuchanego i czytanego, odkrywanie wzorców i formułowanie reguł, sprzyjanie tylko rozwojowi umiejętności językowych, aleprzyczyniasię dorozwoju umiejętności rozumowania w ogóle.

Warto zachęcać uczniówdo wykorzystania - zwłaszcza w czasie nauki drugiego języka obcegood klasy VII - znajomości innych języków, w tymrównież języka ojczystego, w celu ułatwienia uczeniasię. Nauczyciel powinien zachęcać uczniówdo szukania podobieństw między językami w zakresie słownictwa, gramatyki oraz organizacji tekstu, zwracając jednocześnie uwagęna różnice międzyjęzykowe. Umożliwito uczniom stworzenie zestawu tzw. strategii wielojęzycznych.

Zajęcia z języka obcego nowożytnego, dlaktórych naturalne i pożądane sąćwiczenia bazującena pracy w parachlub grupach, dają również doskonałą możliwość rozwijania tzw. umiejętności miękkich, w tymumiejętności współpracy, oceny mocnych i słabych stron własnych oraz kolegów i koleżanek, doceniania wkładu pracy kolegów oraz koleżanek, np. w ramach pracy projektowej.

JĘZYK ŁACIŃSKI

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

W zakresie kompetencji językowych.

1.

Znajomość gramatyki i słownictwa językałacińskiegona poziomie pozwalającymna rozumienie prostych tekstów.

2.

Świadomość relacji między językami używanymi w Europie.

II.

W zakresie kompetencji kulturowych.

1.

Znajomość podstawowych faktów dotyczących twórczości najważniejszych autorów piszących połacinieod starożytnoścido czasów nowożytnych i wybranych autorów starogreckich.

2.

Podstawowa znajomość wybranych ważnych zjawisk z zakresu kultury antycznej oraz tradycji antyku w kulturze polskiej i światowej.

3.

Znajomość wybranych pojęć i terminów naukowych orazich grecko-rzymskiego rodowodu.

III.

W zakresie kompetencji społecznych.

1.

Rozumienie dziedzictwa antyku grecko-rzymskiego jako ideowego i materialnego fundamentu cywilizacji zachodniej i kultury polskiej.

2.

Świadomość istnienia wartości zrodzonychna podłożu kultur greckiej i rzymskiej, wzbogaconych o pierwiastek judeochrześcijański, aktualnych w późniejszych epokach i współcześnie.

3.

Świadomość celowości nauczania przedmiotów humanistycznych, nakierowanychna zakorzenienie w tradycji, ocalenie i aktualizowanie istotnych z historycznego punktu widzenia wartości, postaw i idei.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

W zakresie kompetencji językowych. Uczeń:

1)

znaokoło 500 najczęściej używanychłacińskich wyrazów (według słownika frekwencyjnego opartegona korpusie tekstów klasycznych);

2)

rozpoznaje formy z zakresu gramatyki językałacińskiego:

a)

formy fleksyjne rzeczowników regularnych deklinacji I-V,

b)

formy fleksyjne przymiotników regularnych deklinacji I-III w stopniu równym,

c)

formy przymiotników bonus, malus, magnus, parvus, multi w stopniu równym, wyższym i najwyższym,

d)

formy przysłówków pochodzącychod przymiotników regularnych w stopniu równym,

e)

formy przysłówków bene i male w stopniu równym, wyższym i najwyższym,

f)

formy fleksyjne zaimków osobowych i dzierżawczych oraz zaimków: is, qui, quis,

g)

formy fleksyjne liczebników głównych i porządkowych 1-20 oraz centum i mille,

h)

formy podstawowe czasowników koniugacji I-IV oraz:

•

-

formy trybu rozkazującego czasu teraźniejszego (imperativus praesentis activi),

•

-

formy bezokolicznika czasu teraźniejszego strony czynnej (infinitivus praesentis activi),

•

-

formy trybu orzekającego w stronie czynnej i biernej czasu: teraźniejszego (indicativus praesentis activiet passivi), przeszłego dokonanego (indicativus perfecti activiet passivi), przeszłego niedokonanego (indicativus imperfecti activiet passivi) i przyszłego (indicativus futuri I activiet passivi),

•

-

formy imiesłowów: participium praesentis activi, participium perfecti passivi,

g)

wymienione w lit. h formy czasownika esse oraz jego złożeń: abesse, adesse, posse,

h)

podstawowe przyimki;

2)

rozpoznaje zjawiska składniowe z zakresu gramatyki językałacińskiego:

a)

zdania z orzeczeniem imiennym,

b)

strukturę składniową zdania w stronie czynnej i biernej,

c)

podstawowe spójniki zdań podrzędnychłączącychsię z indicativem,

d)

konstrukcję składniową accusativuscum infinitivo,

e)

funkcje składniowe i semantyczne przypadków: dativus possessivus, ablativus temporis,

f)

bezprzyimkowe użycie nazw miast;

3)

potrafi posługiwaćsię podstawową terminologią gramatyczną;

4)

rozróżnia najważniejsze warianty wymowyłacińskiej;

5)

rozumie proste wypowiedzi pisemne w językułacińskim:

a)

określa główną myśl tekstu,

b)

znajduj e w tekście określone informacj e,

c)

rozpoznaje związki między poszczególnymi częściami tekstu,

d)

układa informacje w określonym porządku;

6)

rozumie znaczenie najczęściej używanychłacińskich zwrotów i sentencji;

7)

korzysta zeźródeł informacji dotyczących językałacińskiego (np. słowników, bazdanych), równieżza pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych;

8)

potrafi przełożyć prosty tekstłacińskina język polski z zachowaniem polskiej normy językowej.

II.

W zakresie kompetencji kulturowych. Uczeń rozumie specyfikę kultury klasycznej:

1)

znawybrane utwory literackie i inne teksty ważnedla kultury klasycznej w jejciągłości odstarożytnościpo czasy współczesne;

2)

znawybrane teksty kultury istotnedla wspólnoty europejskiej i światowej, które czerpią z kultury klasycznej;

3)

rozpoznaje wartości związane z dziedzictwem kulturowym antyku (np. demokracja, republika, tolerancja, wolność, cnota);

4)

potrafi wskazać elementy kultury europejskiej zakorzenione w tradycji antycznej.

III.

W zakresie kompetencji społecznych. Uczeń:

1)

dokonuje samooceny i wykorzystuje techniki samodzielnej pracynad językiem (np. korzystanie zesłownika, korzystanie z zasobów cyfrowych i narzędzi technologii informacyjno-komunikacyjnych, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik);

2)

współdziała w grupie (np. w pracach projektowych);

3)

dostrzega wagę systematyczności i dokładności w poznawaniu języka obcego;

4)

dostrzega i docenia rolę językałacińskiego oraz kultury starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu w kształtowaniu języków i kultur czerpiących z dziedzictwa antyku.

Warunki realizacji

Podstawowym celem nauczania językałacińskiego jest możliwie najefektywniejsze obcowanie ucznia z tekstami literackimi i nieliterackimi (np. inskrypcjami), zapisanymi w języku łacińskim. Droga prowadzącado tego celu, a więc metody, które konkretni nauczyciele, jakrównież autorzy podręczników uznająza najlepsze, niesą określone w podstawie programowej w zakresie przedmiotu językłaciński. Należy pamiętać, że w Polsce, w przeciwieństwiedo większości społeczeństw zachodnich, nauczanie językałacińskiego jest niemal nieobecne, w związku z tym, niezależnieod wybranych metod nauczania, istotnym i trudnym zadaniem stojącym przed nauczycielami jest przekonanie uczniów o atrakcyjności i wadze nauki tego języka.

W związku z tymjest niezbędne:

1)

zapewnienie przez szkołę odpowiednio wyposażonej sali z dostępemdo pomocy wizualnych, projektora, komputera i słowników;

2)

tworzenie takich zadań, które wykażą aktualność językałacińskiego jako kodu kulturowego ułatwiającego rozumienie kultury współczesnej;

3)

tworzenie takich zadań językowych, które wykażą wpływy i obecność językałacińskiego wewspółczesnej polszczyźnie;

4)

uświadomienie uczniom, żenauka językałacińskiego służynie tylko wąsko pojmowanym celom pragmatycznym (np. rozwój kariery zawodowej i umiejętności profesjonalnych), aleprzede wszystkim poszerzeniu rozumieniaświata i spotkaniu z inną kulturą;

5)

zachęcanie uczniówdo samooceny własnej pracy i stosowania różnych technik służących uczeniusię.

Tekstydo czytaniadla uczniów powinnybyć dobranetak, abymoglioni sami przekonać się o tym, żejęzykłacińskibył językiem powszechnie używanym przez ponad 2000 lat w literaturze i nauce europejskiej. Materiał kulturowy również powinien zostać opracowany tak, abywykazać długie trwanie pewnych wzorów kulturowych, instytucjiczy idei wykształconych

i rozwiniętych w grecko-rzymskim antyku orazich dzisiejszą aktualność. Zadaniem nauczycieli jest więc rozwijanie ciekawości, szacunku i otwartości wobec innych kultur - także tych tworzonych przez społeczeństwa w przeszłości.

MUZYKA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Indywidualna i zespołowa ekspresja muzyczna.

Uczeń indywidualnie i zespołowo muzykuje, tworzy i improwizuje proste struktury dźwiękowe i układy ruchowo-taneczne, przedstawia cechy i charakter wykonywanych utworów werbalnie i pozawerbalnie, rozwijając swoje zdolności i umiejętności muzyczne, preferencje oraz umiejętności wartościowania wytworów kultury.

II.

Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania.

Uczeń rozumie podstawowe pojęcia i terminy muzyczne niezbędne w praktyce wykonawczej, percepcji oraz prowadzeniu rozmów o muzyce, poszukiwaniu informacji i twórczym działaniu, dostrzegając przytym wzajemne relacje między nimi.

III.

Wiedza o kulturze muzycznej, narodowym i światowym dziedzictwie kulturowym. Uczeń interpretuje zjawiska związane z kulturą muzyczną, słucha muzyki, rozpoznaje, rozróżnia i omawiajej cechy, przedstawia własny stosunekdo słuchanego i wykonywanego repertuaru, jestświadomym odbiorcą sztuki.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Indywidualna i zespołowa ekspresja muzyczna.

1.

W zakresieśpiewu. Uczeń:

1)

śpiewaze słuchulub z wykorzystaniemnut (w zespole, solo, a cappella , z akompaniamentem) minimum 10 różnorodnych utworów wokalnych w roku szkolnym:

a)

piosenki z repertuaru dziecięcego, młodzieżowego, popularnego i ludowego,

b)

wybrane pieśni (w tymartystyczne i patriotyczne),

c)

kanony;

2)

poprawnieśpiewa z pamięci, zachowując należytą postawę, hymn państwowy „Mazurek Dąbrowskiego”;

3)

śpiewa, dbając o emisję i higienę głosu, stosujećwiczenia oddechowe, dykcyjne i inne, zachowując naturalne właściwości głosu;

4)

wykonuje sololub w zespole „rapowanki”, rytmiczne recytacjeitp.;

5)

tworzy z pomocą nauczyciela i samodzielnie:

a)

struktury melodyczne,

b)

sygnały dźwiękowe (w kontekście danej tonalności),

c)

prosty dwugłos (burdon, ostinato, głos towarzyszący górnylub dolny),

d)

głosowe ilustracje dźwiękowe (onomatopeje) doscen sytuacyjnych, tekstów literackich i obrazów;

6)

improwizuje wokalnie oraz tworzy - podkierunkiem nauczyciela i samodzielnie - różnorodne wypowiedzi muzyczne według ustalonych zasad.

2.

W zakresiegry nainstrumentach. Uczeń:

1)

grana instrumentachze słuchulub przy pomocynut (w zespolelub solo) najednym lubkilku instrumentach melodycznych (dowyborunp. flet podłużny, flażolet / flecik polski, pianino, keyboard, gitara, dzwonki, metalofon, ksylofon i inne) oraz perkusyjnych niemelodycznych:

a)

schematy rytmiczne,

b)

melodie,

c)

proste utwory,

d)

akompaniamenty;

2)

grana wybranym instrumencie melodycznym Hymn Europy (instrumentalną wersję „Odydo radości” Ludwigavan Beethovena);

3)

odtwarza gestodźwiękami proste rytmy i schematy rytmiczne;

4)

tworzy z pomocą nauczyciela i samodzielnie:

a)

proste struktury rytmiczne,

b)

swobodny akompaniament rytmiczny i melodyczny,

c)

instrumentalne ilustracje dźwiękowedo scen sytuacyjnych, tekstów literackich i obrazów;

5)

improwizuje oraz tworzy - podkierunkiem nauczycielalub samodzielnie - różnorodne wypowiedzi muzyczne według ustalonych zasad, z użyciem dostępnychlub wykonanych przez siebie instrumentów.

3.

W zakresie ruchu przy muzyce. Uczeń:

1)

odtwarza ruchem proste rytmy i schematy rytmiczne;

2)

wykonuje podstawowe kroki, figury i układy taneczne:

a)

polskich tańców narodowych: poloneza, kujawiaka i krakowiaka;

b)

wybranych tańców ludowych (szczególnie własnego regionu),

c)

wybranych tańców różnych narodów,

d)

wybranych tańców towarzyskich (fakultatywnie);

3)

improwizujeza pomocą gestu i ruchu oraz tworzy ilustracje ruchowedo muzyki.

4.

W zakresie słuchania i percepcji muzyki. Uczeń:

1)

świadomie słucha wybranych dzieł literatury muzycznej (fragmentówlub w całości):

a)

reprezentatywnychdla kolejnych epok (odśredniowieczado współczesności),

b)

muzyki jazzowej i rozrywkowej,

c)

polskich pieśni artystycznych i patriotycznych,

d)

utworów ludowych w postaci oryginalnej i artystycznie opracowanej;

2)

rozpoznajeze słuchu:

a)

brzmienie instrumentów muzycznych,

b)

brzmienie głosów ludzkich: sopran, alt, tenor, bas,

c)

podstawowe formy muzyczne: AB, ABA, ABA1, rondo i wariacje,

d)

polskie tańce narodowe,

e)

aparat wykonawczy: solista, zespół kameralny, chór, orkiestra, big-band i zespół folkowy;

3)

rozpoznaje i analizuje utwory muzyczne określającich elementy, nastrój i charakter, formułuje wypowiedzi, stosując pojęcia charakterystycznedla języka muzycznego;

4)

przedstawia słuchaną muzykęza pomocąśrodków pozamuzycznych (łącząc muzykę z innymi obszarami wiedzy):

a)

odzwierciedla graficznie cechy muzyki i strukturę form muzycznych,

b)

rysuje, maluje oraz układa tekstydo muzyki,

c)

werbalizuje emocje i odczucia,

d)

opisuje słowami cechy i charakter słuchanych utworów.

II.

Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania.

1.

Uczeńzna, rozumie i wykorzystuje w praktyce:

1)

podstawowe pojęcia i terminy muzyczne (pięciolinia, klucz, nuta, pauza, wartość rytmiczna, dźwięk, gama, akord, akompaniament) oraz zależności między nimi;

2)

określa podstawowe elementy muzyki (rytm, melodię, harmonię, agogikę, dynamikę, kolorystykę, artykulację).

2.

Uczeń odczytuje i zapisuje elementy notacji muzycznej:

1)

nazywa dźwięki gamy, rozpoznajeich położeniena pięciolinii;

2)

różnicuje wartości rytmicznenut i pauz;

3)

znaskróty pisowni muzycznej: repetycja, volty, dacapoal fine ;

4)

znapodstawowe oznaczenia: metryczne, agogiczne, dynamiczne i artykulacyjne oraz fermatę;

5)

potrafi posługiwaćsię symboliką beznutową (np. tabulaturą, fonogestyką, uproszczoną fonogestyką, tataizacją).

3.

Uczeń wykazujesię znajomością i dokonuje podziału:

1)

instrumentów muzycznychze względu naźródło dźwięku - nazywa i charakteryzuje je;

2)

głosów ludzkich (sopran, alt, tenor, bas) oraz technik wokalnych (np. śpiew estradowy, śpiew biały, jodłowanie i inne);

3)

aparatu wykonawczego (solista, zespół kameralny, chór, orkiestra, bigband, zespół folkowy).

4.

Uczeń wykazujesię znajomością i dokonuje charakterystyki:

1)

muzykize względuna jejrodzaj (wokalna, instrumentalna, wokalno-instrumentalna, artystyczna, rozrywkowa, ludowa orazdo wyboru: sakralna, filmowa, teatralna i inne);

2)

stylów muzycznych (dowyboru: pop, rock, jazz, folk, rap, techno, disco, reggae i inne);

3)

form muzycznych: budowa okresowa, AB, ABA, ABA1, kanon, rondo, wariacje, pieśń, opera, balet, operetka, musical, koncert, symfonia;

4)

faktury muzycznej: homofoniczna, polifoniczna.

5.

Uczeń określa charakterystyczne cechy:

1)

polskich tańców narodowych: poloneza, mazura, kujawiaka, oberka, krakowiaka;

2)

wybranych polskich tańców ludowych, z uwzględnieniem własnego regionu;

3)

wybranych tańców towarzyskich i współczesnych.

6.

Wymienia nazwy epok w dziejach muzyki (średniowiecze, renesans, barok, klasycyzm, romantyzm, muzyka XX w.) oraz potrafi wskazać kompozytorów reprezentatywnychdla nich.

7.

Porządkuje chronologicznie postacie kompozytorów: np. Mikołaj Gomółka, Jan Sebastian Bach, Antonio Vivaldi, Wolfgang Amadeusz Mozart, Ludwigvan Beethoven, Fryderyk Chopin, Stanisław Moniuszko, Karol Szymanowski, Witold Lutosławski, Wojciech Kilar, Henryk Mikołaj Górecki, Krzysztof Penderecki i inni).

8.

Potrafi uzasadnić własne preferencje muzyczne argumentując swoje wybory.

9.

Tworzy, odtwarza i zapisuje muzykę przy użyciu dostępnych technologii.

III.

Kultura muzyczna, narodowe i światowe dziedzictwo kulturowe. Uczeń:

1)

znarepertuar kulturalnego człowieka, orientującsię w sztandarowych utworach z dziejów historii muzyki i współczesnej kultury muzycznej oraz wartościowej muzyki popularnej;

2)

zna i wymienia instytucje upowszechniające kulturę muzycznąwe własnym regionie, kraju i naświecie orazich działalność, a takżeśledzi wydarzenia artystyczne;

3)

poszukuje informacji o muzyce w wydawnictwach książkowych, multimedialnych i innych dostępnychźródłach;

4)

poznaje przykłady muzycznej twórczości ludowej, obrzędy, zwyczaje, tradycje swojego regionu;

5)

wyszukuje nagrania z literatury muzycznej w celu zilustrowania twórczości kompozytorów, cech epoki, charakterystyki stylów, przygotowując prezentacjelub, muzyczne portfolio;

6)

uczestniczy w tworzeniu artystycznych projektów edukacyjnych o charakterze interdyscyplinarnym (również z wykorzystaniem technologii informacyjnej);

7)

angażujesię w kreowanie kultury artystycznej swojej szkoły i najbliższegośrodowiska;

8)

uczestniczy realnielub wirtualnie w różnorodnych wydarzeniach muzycznych;

9)

stosuje zasady wynikające zeświadomego korzystania i uczestniczenia w dorobku kultury muzycznej: odpowiednie zachowanie podczas koncertu, przedstawienia operowegoitp., tolerancjadla preferencji muzycznych innych osób oraz szacunekdla twórców i wykonawców.

Warunki i sposób realizacji

Podczas organizowania procesu dydaktyczno-wychowawczego należy pamiętać, żedziałania praktyczne muszą dominowaćnad zagadnieniami teoretycznymi. Wszelkie wiadomości z zakresu teorii i historii muzyki stanowiąich uzupełnienie.

Do prawidłowego prowadzenie zajęć z muzyki ważne jest, abypracownia była wyposażona w:

1)

instrumenty muzyczne: perkusyjne niemelodyczne i melodyczne, instrumentlub instrumenty klawiszowe (akustycznelub elektroniczne), instrumenty dęte, instrumenty strunowe;

2)

tablicę z pięciolinią, rzutnik multimedialny i ekranlub tablicę multimedialną;

3)

sprzętdo odtwarzania, nagrywania i nagłaśniania dźwięku, komputer z oprogramowaniem muzycznym (np. edytory tekstu muzycznego, obróbki cyfrowej dźwięku, mini-studio muzyczne itp.) i z dostępemdo Internetu;

4)

bibliotekę muzyczną (nuty, śpiewniki, podręczniki), fonotekę i filmotekę;

5)

plansze dydaktyczne (papierowelub multimedialne).

Monitorując rozwój muzyczny uczniów, nauczyciel powinien zaproponować dostosowaną odpowiednio ofertę zajęć pozalekcyjnych, a w szczególnych przypadkach, w porozumieniu z rodzicami, skierować dzieckodo placówki kształcenia artystycznego.

Szkoła powinna stwarzać warunkido obcowania z muzyką „nażywo” poprzez udział uczniów w koncertach i spektaklach muzycznych, organizowanych w szkole i poza szkołą oraz dopublicznej prezentacji umiejętności muzycznych uczniów. Zajęcia mogąbyć uzupełniane innymi formami zajęć, wśród których wymienić można:

1)

udział w koncertach, przedstawieniach i audycjach muzycznych;

2)

lekcje w salach koncertowych, szkołach muzycznych, muzeach;

3)

współtworzenie koncertów, prezentacji, imprez muzycznych;

4)

organizowanie, propagowanie i udział w koncertach typu „dzieci - dzieciom”;

5)

udział w projektach interdyscyplinarnych klasowych i szkolnych;

6)

spotkania z artystami;

7)

poznawanie lokalnego folkloru muzycznego i jego twórców, w miarę możliwości współtworzenie kultury regionalnej w powiązaniu z instytucjami zajmującymisię upowszechnianiem kultury i sztuki;

8)

udział w przeglądach, festiwalach i konkursach muzycznych.

Należy zachować szczególną dbałość o jakość edukacji muzycznej warunkowaną wielością i różnorodnością doświadczeń w zakresieśpiewu, gryna instrumentach, tworzenia i improwizowania muzyki, kreatywności muzycznej, słuchania i percepcji muzyki oraz ruchu z muzyką i tańca.

Wszelka aktywność muzyczna prowadzido zdobycia niezbędnych wiadomości teoretycznych przez uczniów.

Rodzaj aktywności muzycznej powinienbyć elastycznie dostosowanydo indywidualnych predyspozycji każdego ucznia.

Realizacja zajęć winna umożliwiać każdemu uczniowi rozwijanie kreatywności oraz kompetencji społecznych, takich jak: współdziałanie, współodpowiedzialność, umiejętność prezentacji osiągnięć indywidualnych i zespołowych, pełnienie różnorodnych funkcji w grupie, tolerancję dlagustów i upodobań oraz tradycji kulturowych odmiennychod własnych.

PLASTYKA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystanesą wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła.

II.

Doskonalenie umiejętności plastycznych - ekspresja twórcza przejawiającasię w działaniach indywidualnych i zespołowych.

III.

Opanowanie podstawowych wiadomości z zakresu kultury plastycznej, jejnarodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystanesą wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła.

Uczeń:

1)

wykazujesię znajomością dziedzin sztuk plastycznych: malarstwa, rzeźby, grafiki, architektury (łącznie z architekturą wnętrz), rysunku, scenografii, sztuki użytkowej dawnej i współczesnej (w tymrzemiosła artystycznego); rozumie funkcje tych dziedzin i charakteryzujeich język; rozróżnia sposoby i style wypowiedzi w obrębie dyscyplin; znawspółczesne formy wypowiedzi artystycznej, wymykającesię tradycyjnym klasyfikacjom, jak: happening, performance, asamblaż; sztuka nowych mediów;

2)

rozróżnia cechy i rodzaje kompozycji w naturze oraz w sztukach plastycznych (odnajduje je w dziełach mistrzów, a także w tworach i zjawiskach przyrody); tworzy różnorodne układy kompozycyjnena płaszczyźnie i w przestrzeni (kompozycje otwarte i zamknięte, rytmiczne, symetryczne, statyczne i dynamiczne); ustala właściwe proporcje poszczególnych

elementów kompozycyjnych, umiejętnie równoważy kompozycję, wykorzystując kształt i kontrast form;

3)

klasyfikuje barwy w sztukach plastycznych; wykazujesię znajomością pojęć: gama barwna, koło barw, barwy podstawowe i pochodne, temperatura barwy, walor barwy; rozróżnia i identyfikuje w dziełach mistrzów i własnych kontrasty barwne: temperaturowe, dopełnieniowe i walorowe; podejmuje działania twórcze z wyobraźni i z zakresu interpretacji natury, uwzględniające problematykę barwy;

4)

charakteryzuje i rozróżnia sposoby uzyskania iluzji przestrzeni w kompozycjach płaskich; rozpoznaje rodzaje perspektyw (w tym m.in.: rzędowa, kulisowa, aksonometryczna, barwna, powietrzna, zbieżna); rozpoznaje i świadomie stosujeświatłocień, jako sposób uzyskania iluzji przestrzeni; podejmuje działania kreatywne z wyobraźni i z natury, skoncentrowane wokół problematyki iluzji przestrzeni;

5)

charakteryzuje pozostałeśrodki wyrazu artystycznego, takie jak: linia, plama, faktura; wykorzystuje wskazaneśrodki w działaniach plastycznych (kompozycjach z wyobraźni i transpozycji natury);

6)

rozróżnia gatunki i tematykę dzieł w sztukach plastycznych (portret, autoportret, pejzaż, martwa natura, sceny: rodzajowa, religijna, mitologiczna, historyczna i batalistyczna); niektóre z tych gatunków odnajduje w grafice i w rzeźbie; w rysunku rozpoznaje studium z natury, karykaturę, komiks, rozumie, czym jest w sztuce abstrakcja i fantastyka; podejmuje działania z wyobraźni i natury w zakresie utrwalania i świadomości gatunków i tematów w sztuce, stosuje w tymzakresie różnorodne formy wypowiedzi (szkice rysunkowe, fotografie zaaranżowanych scen i motywów, fotomontaż).

II.

Doskonalenie umiejętności plastycznych, ekspresja twórcza przejawiającasię w działaniach indywidualnych i zespołowych. Uczeń:

1)

w zadaniach plastycznych interpretuje obserwowane przedmioty, motywy i zjawiska, stosując środki wyrazu zgodnie z własnym odczuciem; w wyższych klasach podejmuje również próby

rysunkowego studium z natury;

2)

wyraża w pracach plastycznych uczucia i emocje wobec rzeczywistości, a także płynące z inspiracji muzycznychczy literackich (impresja i ekspresja); rysuje, maluje, ilustruje zjawiska i wydarzenia realne i wyobrażone (także w korelacji z innymi przedmiotami);

3)

modeluje bryły i reliefy, konstruuje samodzielnie małe rzeźbiarskie formy przestrzenne i bryły architektoniczne, a większe projekty realizujewe współpracy z innymi; tworzy aranżacje przestrzenne z gotowych elementów stosując układy kompozycyjne właściwe dlauzyskania zamierzonego wyrazu;

4)

projektuje graficzne formy użytkowe (zaproszenie, okładka, plakat); kształtuje przestrzenne formy dekoracyjne i scenograficzne - indywidualnie i w zespole; umiejętnościte wykorzystuje w przygotowywaniu imprez i uroczystości szkolnych, np. powiązanych z kalendarzem różnego typuświąt;

5)

podejmuje próby integracji sztuk tworząc zespołowo teatr plastyczny (animacja form plastycznych w przestrzeni plusświatło i dźwięk) oraz realizując inne rodzaje kreacji z pogranicza plastyki i pokrewnych dziedzinjak pantomima, taniec, film animowany;

6)

stosuje różnorodne techniki plastyczne (proste techniki graficzne, rzeźbiarskie, malarskie, elementy obrazowania cyfrowego fotograficznego i z wykorzystaniem wybranych graficznych programów komputerowych);

7)

podejmuje działania z zakresu estetycznego kształtowania otoczenia; projektuje i realizuje formy dekoracyjne, podnoszące estetykę otoczenia (wykorzystuje elementy gotowe, aranżując własny pokój, np. projektując nakrycie stołuna uroczystość rodzinną z wykorzystaniem m. in. dekoracji kwiatowej; uwzględnia zasady estetyki podawania potraw).

III.

Opanowanie podstawowych wiadomości z zakresu kultury plastycznej, jejnarodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego. Uczeń:

1)

znadziedzictwo kulturowe najbliższego otoczenia, wymienia zabytki i dzieła architektury (historycznej i współczesnej);

2)

zapoznajesię z twórczością artystów w obrębie „małej ojczyzny”;

3)

rozumie znaczenie twórczości ludowej; rozróżnia różnejej formy; znapojęcia; sztuka ludowa i etnografia;

4)

wymienia, rozpoznaje i charakteryzuje najważniejsze obiekty kultury wizualnej w Polsce, wskazujeich twórców;

5)

rozpoznaje wybrane, najbardziej istotne dzieła z dorobku innych narodów;

6)

rozumie i charakteryzujena wybranych przykładach z różnych dziedzin pojęcie stylu w sztuce;

7)

wykazujesię znajomością najważniejszych muzeów i kolekcji dzieł sztuki w Polsce i naświecie;

8)

zna i stosuje zasady prezentacji i upowszechniania dzieł zgodnie z prawem i etyką.

Warunki i sposób realizacji

Zajęcia plastyki mają przede wszystkim rozwijać wyobraźnię i kreatywność, niezbędną w rozwoju osobowości młodego człowieka. Mają także aspekt poznawczy i wychowawczy. Plastykę należy traktować jako szansę integralnego rozwoju, w którym uczniowienie tylko wyrażają przez sztukę własne odczucia i emocje, aletakże ucząsię cierpliwości, dyscypliny i samokontroli w trakcie powstawania prac oraz angażująsię, poprzez sztukę, w życie społeczne.

Należy pamiętać, żezagadnienia teoretycznenie mogą dominować nadćwiczeniami praktycznymi, a plastyka w szkole podstawowejnie powinna zamienićsię w regularną historię sztuki. Wszelkie wiadomości dotyczące teorii sztuki orazjej historii stanowią jedynie uzupełnienie i bazę poznawcządo podejmowanych działań artystycznych. Dzieje sztuki powinnybyć zatem przedstawiane problemowo, a niezgodnie z jejhistorycznym rozwojem.

Bardzo ważną kwestią w nauczaniu plastyki jest takie planowanie pracy, abybyło zgodne z psychofizycznym rozwojem dziecka. W pierwszym rzędzie dotyczyto treści kształcenia. W klasach IV-VI powinnybyć wprowadzane zagadnienia z zakresu funkcji i języka plastyki, ujęte w dziale I. Pamiętać jednak należy, żewszystkie zagadnienia teoretyczne, uczniowie przyswajają przede wszystkim poprzez działania praktyczne. W klasach starszych (VI

i VII) wiadomości powinnybyć utrwalane, zgodnieze spiralnym modelem nauczania, poprzez powracaniedo działań twórczych, w których wykorzystywanesą zagadnienia dotyczące formy i struktury dzieła. Wiadomości z zakresu kultury plastycznej, jejnarodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego, opisane w dziale III proponujesię wprowadzić w klasie VII. Natomiast doskonalenie umiejętności plastycznych i ekspresja twórcza dotyczy wszystkich klas II etapu edukacyjnego (z uwzględnieniem możliwości percepcyjnych uczniów). Przejawiasię to m.in w odpowiednim dobieraniu zadań, technik, formatów i czasu realizacji. Należy pamiętać, żeim młodsze dziecko, tymwięcej zadań powinno sięwprowadzać z wyobraźni i pamięci. Jedynie w klasach starszych mogąbyć wprowadzane ćwiczenia opartena bezpośredniej obserwacji natury. Z tego powodu zagadnienia związane np. z iluzją przestrzeni, należy wprowadzać w klasach VI i VII. Podobnie różnicowanie technik powinno byćściśle związane z możliwościami psychofizycznymi uczniów oraz z możliwościami bazowymi szkoły. Do działań artystycznychna płaszczyźnie polecasię w klasach młodszych formaty mniejsze, a w klasach starszych sukcesywnie zwiększane.

Ćwiczenia praktyczne powinnybyć planowanena pojedyncze godziny lekcyjne, w niektórych przypadkach (jedynie w klasach starszych), praca możebyć kontynuowanana kolejnej lekcji. Przeważać powinny zajęcia w pracowniach szkolnych, w ramach których dominować mają aktywności warsztatowe. W trakcie realizacji programu należy uwzględniać różne formy i metody kształcenia. Powinnosię w tymrównież uwzględnić działania zespołowe, zwłaszcza przy pracach wymagających dużego wkładu i wysiłku. Tego rodzaju działania (realizowane, np. w formie projektów edukacyjnych), dają szansę powiązań interdyscyplinarnych i rozwijają różnorodne formy ekspresji twórczej. Pobudzająone sferę emocjonalną, poprzez angażowanie różnych zmysłów. Płaszczyzną wspólną możebyć np. teatr, w którym

integrująsię języki: literatury (słowo), muzyki (oprawa muzyczna), plastyki (scenografia i kostiumy) i gestulub przygotowanie uroczystości szkolnych. Warto poszukać tego rodzaju wspólnych płaszczyzn i podjąć współpracę z innymi nauczycielami w ichrealizacji. Praca metodą projektu istotna jest szczególnie w klasach starszych.

Lekcje w miarę możliwości powinnybyć uzupełniane innymi formami zajęć, realizowanymi wewszystkich latach nauki. Ich celem jest m.in. upowszechnianie kultury i współpraca z instytucjami i osobami działającymina rzecz rozwoju kultury i sztuki. Do takich form należą:

1)

lekcje w: galeriach, muzeach, obiektach sakralnych, pracowniach twórców;

2)

wycieczki, w tymzajęcia plenerowe;

3)

tworzenie wystaw prac własnych, klasowych i szkolnych;

4)

zwiedzanie wystaw;

5)

spotkania z artystami;

6)

poznawanie zabytków i twórców regionu oraz, w miarę możliwości, współtworzenie kultury regionalnej w powiązaniu z instytucjami zajmującymisię upowszechnianiem kultury i sztuki;

7)

udział w konkursach plastycznych.

Nauczyciele plastyki mają obowiązek dostosowywania wymagańdo indywidualnych potrzeb, możliwości i predyspozycji uczniów. Dotyczyto zwłaszcza uczniówze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, których charakteryzuje szczególna wrażliwość artystyczna i zdolności twórcze. Uczniów przejawiających szczególne pasje artystyczne, należy wspierać w rozwoju.

Istotne znaczenie w rozwojuma teżwychowanie w poczuciu odpowiedzialności i szacunku dlaprac własnych i cudzych, w tymdziedzictwa kulturowego. Możesię toprzejawiać także w tworzeniu zbioru własnych prac, ichdokumentowaniu i zgodnym z prawem publikowaniu. Nauczyciele powinni zwracać uwagę i uwrażliwiać uczniówna ochronę własności intelektualnej i niedopuszczaćdo tworzenia plagiatów oraz publikowania m.in. w mediach pracbez zgody twórcy oraz prac przedstawiających inne osobybez ichzgody (ochrona wizerunku). Powinniteż kształtować postawy właściwie rozumianej tolerancjidla twórczości innych

osób, z uwzględnieniem poszanowania godności człowieka oraz postawy odpowiedzialności zatreść i formę własnej twórczości plastycznej.

HISTORIA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Chronologia historyczna.

1.

Odróżnianie przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

2.

Posługiwaniesię podstawowymi określeniami czasu historycznego: epoka, okres p.n.e., okres n.e., tysiąclecie, wiek, rok.

3.

Obliczanie upływu czasu między wydarzeniami historycznymi.

4.

Umieszczanie procesów, zjawisk i faktów historycznych w czasie oraz porządkowanie ich i ustalanie związków przyczynowo-skutkowych.

5.

Dostrzeganie zmiany w życiu politycznym i społecznym oraz ciągłości w rozwoju kulturowym.

II.

Analiza i interpretacja historyczna.

1.

Krytyczne analizowanie informacji uzyskanych z różnychźródeł (w tymkartograficznych), próba wyciągania z nich wniosków.

2.

Lokalizacja w przestrzeni procesów, zjawisk i faktów historycznych przy wykorzystaniu map i planów w różnych skalach.

3.

Rozróżnianie w narracji historycznej warstwy informacyjnej, wyjaśniającej i oceniającej.

4.

Objaśnianie związków przyczynowo-skutkowych, analizowanie zjawisk i procesów historycznych.

5.

Dostrzeganie potrzeby poznawania przeszłościdla rozumienia procesów zachodzących wewspółczesności.

III.

Tworzenie narracji historycznej.

1.

Konstruowanie ciągów narracyjnych przy wykorzystaniu zdobytych informacjiźródłowych.

2.

Posługiwaniesię pojęciami historycznymi i wyjaśnianieich znaczenia.

3.

Przedstawianie argumentów uzasadniających własne stanowisko w odniesieniudo procesów i postaci historycznych.

4.

Tworzenie krótkich i długich wypowiedzi: planu, notatki, rozprawki, prezentacji.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

KLASA IV

I.

Elementy historii rodzinnej i regionalnej. Uczeń:

1)

zbiera informacjena temat historii swojej rodziny, gromadzi pamiątki rodzinne i opowiada o nich;

2)

poznaje historię i tradycje swojej okolicy i ludzidla niej szczególnie zasłużonych; znalokalne zabytki i opisujeich dzieje.

II.

Najważniejsze elementy polskiego dziedzictwa kulturowego. Uczeń:

1)

znasymbole narodowe (barwy, godło, hymn państwowy), najważniejsześwięta narodowe i państwowe, potrafi wytłumaczyćich znaczenie;

2)

wiąże najważniejsze zabytki i symbole kultury polskiej z właściwymi regionami.

III.

Refleksjanad historią jako nauką. Uczeń:

1)

wyjaśnia, naczym polega praca historyka;

2)

wskazuje sposoby mierzenia czasu w historii i posługujesię pojęciami chronologicznymi;

3)

rozpoznaje rodzajeźródeł historycznych;

4)

odróżnia historięod dziejów legendarnych.

IV.

Postacie i wydarzenia o doniosłym znaczeniudla kształtowania polskiej tożsamości kulturowej. Uczeń sytuuje w czasie i opowiada o:

1)

księciu Mieszku i czeskiej Dobrawie - chrzcie Polski;

2)

Bolesławie Chrobrym - pierwszym królu - i zjeździe w Gnieźnie;

3)

Kazimierzu Wielkim - ostatnim z Piastów;

4)

królowej Jadwidze, Władysławie Jagielle, unii polsko-litewskiej i zwycięstwie grunwaldzkim;

5)

Mikołaju Koperniku i krakowskichżakach;

6)

Janie Zamoyskim - wodzu i mężu stanu;

7)

królu Janie III Sobieskim i innych bohaterach wojen XVII w.;

8)

Tadeuszu Kościuszce i kosynierach spod Racławic;

9)

Janie Henryku Dąbrowskim i Józefie Wybickim oraz polskim hymnie;

10)

Romualdzie Traugutcie i powstańczym państwie;

11)

Marii Skłodowskiej-Curie - laureatce Nagrody Nobla;

12)

Józefie Piłsudskim i jegożołnierzach;

13)

Eugeniuszu Kwiatkowskim i budowie Gdyni;

14)

„Zośce”, „Alku”, „Rudym” i „Szarych Szeregach”;

15)

Witoldzie Pileckimi - jego wojennych i powojennych wyborach, Danucie Siedzikównie „Ince”;

16)

papieżu Janie Pawle II i jego pierwszej pielgrzymcedo Polski;

17)

„Solidarności” i jejbohaterach.

Treści dodatkowe, nieobowiązkowe, dowyboru przez nauczyciela w porozumieniu z uczniami. Nauczyciel może zaproponować także inną tematykę, ważnądla jego uczniów.

1.

Plemiona słowiańskie.

2.

Misjaśw. Wojciecha. Zakony w Polsce. Rozwój piśmiennictwa i rolnictwa.

3.

Zamki i rycerze. Znaczenie, uzbrojenie, obyczaje.

4.

Złoty wiek kultury polskiej. Osiągnięcia architektury i sztuki - Wawel.

5.

Gdańsk - Polska spichlerzem Europy. Miasto, port, rozwój handlu zbożem.

6.

Zygmunt III Waza. Warszawa stolicą Polski.

7.

Obiady czwartkowe króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Rozkwit kulturyza ostatniego króla.

8.

Strajk dzieciwe Wrześni. Germanizacja, rusyfikacja.

9.

Bitwa Warszawska 1920 r.

KLASY V-VIII

I.

Cywilizacje starożytne. Uczeń:

1)

porównuje koczowniczy trybżycia z osiadłym;

2)

umiejscawia w czasie i przestrzeni cywilizacje Starożytnego Wschodu oraz cywilizacje starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu;

3)

charakteryzuje system wierzeń w Egipcie, Grecji i Rzymie, religię starożytnego Izraela; wyjaśnia różnicę między politeizmem a monoteizmem;

4)

umiejscawia w czasie i znaróżne systemy sprawowania władzy oraz organizację społeczeństwa w Egipcie, Atenach peryklejskich i Rzymie;

5)

charakteryzuje najważniejsze osiągnięcia kultury materialnej i duchowejświata starożytnego w różnych dziedzinach: filozofii, nauce, prawie, architekturze, sztuce, literaturze;

6)

umiejscawia w czasie i przestrzeni narodziny oraz rozprzestrzenianiesię chrześcijaństwa.

II.

Bizancjum i świat islamu. Uczeń:

1)

umiejscawia w czasie i przestrzeni narodziny islamu i wyjaśnia wpływ cywilizacji muzułmańskiej na Europę;

2)

umiejscawia w czasie i przestrzeni cesarstwo bizantyjskie i rozpoznaje osiągnięcia kultury bizantyjskiej (prawo, architektura, sztuka); dostrzega różnice między chrześcijaństwem wschodnim i zachodnim.

III.

Średniowieczna Europa. Uczeń charakteryzuje władzę królewską, cesarską i papieską oraz relacje między nimi.

IV.

Społeczeństwo i kulturaśredniowiecznej Europy. Uczeń:

1)

przedstawia instytucje systemu lennego, wyjaśnia pojęcie stanu i charakteryzuje podziały społeczne w średniowieczu;

2)

opisuje warunkiżycia w średniowiecznym mieście i wsi;

3)

porównuje kulturę rycerską i kulturę miejską, opisuje charakterystyczne cechy wzoru rycerzaśredniowiecznego, rozpoznaje zabytki kulturyśredniowieczawe własnym regionie, wskazuje różnice między stylem romańskim a stylem gotyckim;

4)

wyjaśnia rolę Kościoła (w tymzakonów) w dziedzinie kultury i życia codziennego.

V.

Polska w okresie wczesnopiastowskim. Uczeń:

1)

przedstawia genezę państwa pierwszych Piastów oraz umiejscawiaje w czasie i przestrzeni;

2)

wyjaśnia okoliczności przyjęcia chrztu przez Piastów oraz następstwa chrystianizacji Polski;

3)

charakteryzuj e rozwój monarchii Bolesława Chrobrego;

4)

charakteryzuj e kryzys i odbudowę monarchii piastowskiej w XI w.;

5)

opisuje społeczeństwo Polski pierwszych Piastów.

VI.

Polska w okresie rozbicia dzielnicowego. Uczeń:

1)

umiejscawia w czasie i przestrzeni Polskę okresu rozbicia dzielnicowego;

2)

opisuje przyczyny oraz wskazuje skutki rozbicia dzielnicowego;

3)

opisuje przemiany społeczne i gospodarcze, z uwzględnieniem ruchu osadniczego;

4)

charakteryzuj e proces zjednoczenia państwa polskiegona przełomie XIII i XIV w.

VII.

Polska w XIV i XV w. Uczeń:

1)

opisuje zmiany granic państwa polskiego w XIV i XV w.;

2)

analizuje dokonania Kazimierza Wielkiego w dziedzinie polityki wewnętrznej oraz w polityce zagranicznej;

3)

wyjaśnia przyczyny i ocenia następstwa unii Polski z Wielkim Księstwem Litewskim;

4)

porządkuje i umieszcza w czasie najważniejsze wydarzenia związane z relacjami polsko-krzyżackimi w XIV-XV w.;

5)

charakteryzuje rozwój monarchii stanowej i uprawnień stanu szlacheckiego (dokonstytucji nihil novi).

VIII.

Wielkie odkrycia geograficzne. Uczeń:

1)

wyjaśnia przyczyny i ocenia wpływ odkryć geograficznych nażycie społeczno-gospodarcze i kulturowe Europy oraz NowegoŚwiata;

2)

umiejscawia w czasie i przestrzeni wyprawy Krzysztofa Kolumba, Vascoda Gamy, Ferdynanda Magellana.

IX.

„Złoty wiek” w Polscena tleeuropejskim. Uczeń:

1)

rozpoznaje charakterystyczne cechy renesansu europejskiego;

2)

wymienia przyczyny i następstwa reformacji, opisuje cele i charakteryzuje działalność Marcina Lutra i Jana Kalwina;

3)

charakteryzuje reformę Kościoła katolickiego;

4)

wyjaśnia okoliczności powstania Prus Książęcych;

5)

opisuje model polskiegożycia gospodarczego w XVI w.;

6)

przedstawia największe osiągnięcia polskiego renesansu i reformacji; rozpoznaje obiekty sztuki renesansowejwe własnym regionie;

7)

przedstawia okoliczności zawarcia unii realnej między Polską a Litwą (1569 r.) i jej główne postanowienia.

X.

Początki Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Uczeń:

1)

charakteryzuje stosunki wyznaniowe i narodowościowe w Rzeczypospolitej; wyjaśnia główne założenia konfederacji warszawskiej;

2)

wyjaśnia okoliczności uchwalenia artykułów henrykowskich i przedstawia zasady wolnej elekcji.

XI.

Rzeczpospolita Obojga Narodów i jejsąsiedzi w XVII w. Uczeń:

1)

wyjaśnia główne przyczyny wojen Rzeczypospolitej z Rosją, Szwecją i Turcją;

2)

wyjaśnia przyczyny, cele i następstwa powstania Bohdana Chmielnickiegona Ukrainie;

3)

omawia znaczenie potopu szwedzkiego;

4)

dokonuje oceny następstw politycznych, społecznych i gospodarczych wojen w XVII w.;

5)

rozpoznaje charakterystyczne cechy kultury baroku, odwołującsię doprzykładów architektury i sztukiwe własnym regionie.

XII.

Europa w XVII i XVIII w. Uczeń:

1)

charakteryzuje ustrój monarchii absolutnejna przykładzie Francji Ludwika XIV i monarchii parlamentarnejna przykładzie Anglii;

2)

opisuje idee Oświecenia, podaje przykładyich zastosowania w nauce, literaturze, architekturze i filozofii politycznej;

3)

charakteryzuje reformy oświeceniowena przykładzie wybranego państwa.

XIII.

Rzeczpospolita Obojga Narodów w I połowie XVIII w. Uczeń charakteryzuje i ocenia sytuację wewnętrzną i międzynarodową Rzeczypospolitej w czasach saskich.

XIV.

Powstanie Stanów Zjednoczonych. Uczeń:

1)

omawia przyczyny i następstwa amerykańskiej wojny o niepodległość i oceniajej rezultaty uwzględniając realizację idei oświeceniowych;

2)

przedstawia wkład Polaków w walkę o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

XV.

Wielka rewolucjawe Francji. Uczeń omawia główne przyczyny wielkiej rewolucji francuskiej i oceniajej rezultaty, uwzględniając realizację idei oświeceniowych.

XVI.

Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej. Uczeń:

1)

podaje przykłady działań służących naprawie państwaza panowania Stanisława Augusta

Poniatowskiego, w tymosiągnięcia Komisji Edukacji Narodowej;

2)

umiejscawia w czasie obrady Sejmu Wielkiego oraz uchwalenie Konstytucji 3 maja; wymienia reformy Sejmu Wielkiego oraz najważniejsze postanowienia Konstytucji 3 maja;

3)

przedstawia okoliczności zawiązania konfederacji targowickiej i wyjaśniajej znaczenie;

4)

rozpoznaje charakterystyczne cechy polskiego oświecenia i charakteryzuje przykłady sztuki okresu klasycyzmu z uwzględnieniem własnego regionu.

XVII.

Walka o utrzymanie niepodległości w ostatnich latach XVIII w. Uczeń:

1)

umiejscawia w czasie I, II i III rozbiór Rzeczypospolitej i wskazujena mapie zmiany terytorialnepo każdym rozbiorze;

2)

przedstawia przyczyny i skutki powstania kościuszkowskiego;

3)

rozróżnia przyczyny wewnętrzne i zewnętrzne upadku Rzeczypospolitej.

XVIII.

Epoka napoleońska. Uczeń:

1)

charakteryzuje przemiany polityczno-ustrojowe i społeczno-gospodarcze w Europie w okresie napoleońskim;

2)

ocenia postawy Polaków wobec Napoleona i stosunek Napoleonado sprawy polskiej.

XIX.

Europapo kongresie wiedeńskim. Uczeń:

1)

omawia decyzje kongresu wiedeńskiego w odniesieniudo Europy, w tymdo ziem polskich;

2)

charakteryzuje najważniejsze przejawy rewolucji przemysłowej (wynalazki i ichzastosowania, obszary uprzemysłowienia, zmiany struktur społecznych i warunkówżycia).

XX.

Ziemie polskie w latach 1815-1848. Uczeń:

1)

charakteryzuje okres konstytucyjny Królestwa Polskiego - ustrój, osiągnięcia w gospodarce, kulturze i edukacji;

2)

przedstawia przyczyny wybuchu powstania listopadowego, charakter zmagań i następstwa powstania;

3)

omawia położenie Polaków w zaborach pruskim i austriackim, naobszarze ziem zabranych oraz w Rzeczypospolitej Krakowskiej;

4)

charakteryzuje znaczenie Wielkiej Emigracji.

XXI.

Powstanie styczniowe. Uczeń:

1)

omawia pośrednie i bezpośrednie przyczyny powstania;

2)

dokonuje charakterystyki działań powstańczych, z uwzględnieniem, jeślito możliwe,

przebiegu powstania w swoim regionie;

3)

porównuje uwłaszczenie chłopów w zaborze rosyjskim z uwłaszczeniem w pozostałych zaborach;

4)

charakteryzuje formy represji popowstaniowych.

XXII.

Europa i świat w II połowie XIX i napoczątku XX w. Uczeń:

1)

opisuje procesy zjednoczeniowe Włoch i Niemiec;

2)

prezentuje przyczyny i skutki wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych;

3)

wyjaśnia przyczyny, zasięg i następstwa ekspansji kolonialnej państw europejskich w XIX w.;

4)

wymienia nowe idee polityczne i zjawiska kulturowe, w tympoczątki kultury masowej i przemiany obyczajowe.

XXIII.

Ziemie polskiepod zaborami w II połowie XIX i napoczątku XX w. Uczeń:

1)

omawia politykę zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej Rzeczypospolitej - rusyfikacja, germanizacja, autonomia galicyjska;

2)

opisuje postawy społeczeństwa polskiego w stosunkudo zaborców (trójlojalizm, praca organiczna, ruch spółdzielczy);

3)

opisuje formowaniesię nowoczesnejświadomości narodowej Polaków;

4)

omawia główne założenia nowoczesnych ruchów politycznych (socjalizm, ruch ludowy, ruch narodowy);

5)

wyjaśnia społeczne i narodowe aspekty rewolucji w latach 1905-1907.

XXIV.

I wojnaświatowa. Uczeń:

1)

wymienia główne przyczyny wojny;

2)

omawia specyfikę działań wojennych: wojna pozycyjna, manewrowa, działania powietrzne i morskie;

3)

charakteryzuje postęp techniczny w okresie I wojnyświatowej;

4)

opisuje rewolucje i wojnę domową w Rosji.

XXV.

Sprawa polska w czasie I wojnyświatowej. Uczeń:

1)

charakteryzuje stosunek mocarstwdo sprawy polskiej w przededniu i podczas wojny;

2)

ocenia polski wysiłek zbrojny i dyplomatyczny podczas I wojnyświatowej.

XXVI.

Europa i światpo I wojnieświatowej. Uczeń:

1)

opisuje kulturowe i cywilizacyjne następstwa wojny;

2)

charakteryzuje postanowienia konferencji paryskiej ocenia funkcjonowanieładu wersalskiego;

3)

charakteryzuje oblicza totalitaryzmu (niemieckiego narodowego socjalizmu i systemu sowieckiego).

XXVII.

Odrodzenie państwa polskiegopo I wojnieświatowej. Uczeń:

1)

omawia formowaniesię centralnego ośrodka władzy państwowej;

2)

przedstawia proces kształtowaniasię granic (decyzje wersalskie, powstanie wielkopolskie, powstaniaśląskie, plebiscyty);

3)

opisuje wojnę polsko-bolszewicką i jejskutki.

XXVIII.

II Rzeczpospolita w latach 1921-1939. Uczeń:

1)

charakteryzuje skalę i skutki wojennych zniszczeń oraz dziedzictwa zaborowego;

2)

charakteryzuje ustrój polityczny Polskina podstawie konstytucji marcowej z 1921 r.;

3)

omawia kryzys demokracji parlamentarnej w Polsce - przyczyny i skutki przewrotu majowego;

4)

opisuje polski autorytaryzm;

5)

przedstawia główne kierunki polityki zagranicznej II Rzeczypospolitej.

XXIX.

Społeczeństwo i gospodarka II Rzeczypospolitej. Uczeń:

1)

charakteryzuje społeczną, narodowościową i wyznaniową strukturę państwa polskiego;

2)

oceniażycie społeczno-gospodarcze II Rzeczypospolitej, uwzględniając kryzysy i osiągnięcia;

3)

wymienia najważniejsze osiągnięcia kulturalne i naukowe Polski w okresie międzywojennym.

XXX.

Drogado wojny. Uczeń:

1)

opisuje politykę hitlerowskich Niemiec służącą rozbijaniu systemu wersalskiego w Europie;

2)

charakteryzuje politykę ustępstw Zachodu wobec Niemiec Hitlera;

3)

wymienia konsekwencje paktu Ribbentrop-Mołotow.

XXXI.

Wojna obronna Polskiwe wrześniu 1939 r. Agresja Niemiec (1 września) i Związku Sowieckiego (17 września). Uczeń:

1)

charakteryzuje położenie międzynarodowe Polski w przededniu wybuchu II wojnyświatowej;

2)

omawia etapy i kluczowe wydarzenia wojny obronnej Polski, z uwzględnieniem, jeśli tomożliwe, wydarzeń i bitew w swoim regionie;

3)

wymienia przykłady bohaterstwa Polaków, uwzględniającżołnierzy i ludność cywilną.

XXXII.

II wojnaświatowa i jejetapy. Uczeń:

1)

przedstawia oraz umiejscawia w czasie i przestrzeni przełomowe wydarzenia II wojny światowej (polityczne i militarne);

2)

charakteryzuje politykę Niemiecna terenach okupowanej Europy; przedstawia zagładę Żydów oraz Romów i eksterminację innych narodów; charakteryzuje postawy Polaków wobec Holokaustu;

3)

wyjaśnia przyczyny klęski państw Osi;

4)

wymienia główne decyzje konferencji Wielkiej Trójki (Teheran, Jałta, Poczdam);

5)

przedstawia bezpośrednie skutki II wojnyświatowej, w tymproblem zmiany granic i przesiedleń ludności.

XXXIII.

Polskapod okupacją niemiecką i sowiecką. Uczeń:

1)

porównuje założenia i metody polityki niemieckiej i sowieckiej w okupowanej Polsce;

2)

wymienia przykłady zbrodni niemieckich i sowieckich - zarówno tych o wymiarze ogólnokrajowym (np. zbrodnia katyńska, Auschwitz-Birkenau), jak i regionalnym (np. Palmiry, kaźń profesorów lwowskich, Zamojszczyzna);

3)

wyjaśnia przyczyny i znaczenie konfliktu polsko-ukraińskiego, w tymludobójstwa ludności polskiejna Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej;

4)

charakteryzuje polityczną i militarną działalność polskiego państwa podziemnego, w tymformy oporu wobec okupantów;

5)

wyjaśnia przyczyny i opisuje skutki wybuchu powstania warszawskiego oraz ocenia postawę aliantów zachodnich i Związku Sowieckiego wobec powstania.

XXXIV.

Sprawa polska w czasie II wojnyświatowej. Uczeń:

1)

przedstawia okoliczności powstania i omawia działalność rządu Rzeczypospolitej Polskiej nawychodźstwie;

2)

umiejscawia w czasie i przestrzeni działania polskich formacjina różnych frontach i obszarach toczącejsię wojny;

3)

przedstawia politykę mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie II wojnyświatowej.

XXXV.

Światpo II wojnieświatowej. Uczeń:

1)

charakteryzuje bezpośrednie skutki II wojnyświatowej, wyróżniając następstwa polityczne, społeczne, gospodarcze i kulturowe, z uwzględnieniem powstania Organizacji Narodów Zjednoczonych;

2)

wyjaśnia przyczyny rozpadu koalicji antyhitlerowskiej oraz opisuje początki zimnej wojny;

3)

wskazujena mapie państwa NATO i Układu Warszawskiego, charakteryzującoba bloki polityczno-wojskowe;

4)

charakteryzuje politykę ZSRS wobec państw bloku wschodniegona przykładzie interwencji zbrojnychna Węgrzech i Czechosłowacji;

5)

opisuje przyczyny i ocenia następstwa procesów dekolonizacyjnych;

6)

charakteryzuje konflikty doby zimnej wojny, nadwóch wybranych przykładach;

7)

opisuje przyczyny konfliktuna Bliskim Wschodzie;

8)

omawia przemiany w Chinachpo II wojnieświatowej;

9)

charakteryzuje przemiany społeczno-polityczne w EuropieŚrodkowo-Wschodniej w latach 1989-1991, z uwzględnieniem rozpadu ZSRS;

10)

przedstawia cele i główne etapy integracji europejskiej;

11)

opisuje najważniejsze przemiany kulturowe i społecznepo II wojnieświatowej.

XXXVI.

Początki komunizmu w Polsce. Uczeń:

1)

przedstawia okoliczności przejęcia władzy w Polsce przez komunistów;

2)

charakteryzuje postawy Polaków wobec nowych władz, z uwzględnieniem różnych form oporu.

XXXVII.

Stalinizm w Polsce i jego skutki. Uczeń:

1)

przedstawia system terroru stalinowskiego i przemiany ustrojowe, gospodarczo-społeczne i kulturowe w okresie stalinizmu;

2)

wyjaśnia przyczyny i skutki poznańskiego czerwca 1956 r. oraz znaczenie wydarzeń październikowych 1956 r.

XXXVIII.

Polska w latach 1957-1981. Uczeń:

1)

opisuje system władzy w latach 60. i 70. w PRL i formy uzależnieniaod ZSRS;

2)

charakteryzuje realiażycia społecznego i kulturalnego, z uwzględnieniem specyfiki czasów gomułkowskich i gierkowskich;

3)

przedstawia i umiejscawia w czasie różnorodność przyczyn kryzysów społecznych w latach 1968, 1970, 1976 i ichkonsekwencje;

4)

wyjaśnia znaczenie roli Kościoła katolickiegodla stosunków politycznych i społecznych;

5)

opisuje narodziny i działania opozycji politycznej w latach 1976-1980;

6)

przedstawia wpływ Jana Pawła IIna przemiany społeczne i polityczne;

7)

wyjaśnia przyczyny i następstwa strajków sierpniowych w 1980 r.;

8)

charakteryzuje ruch społeczny „Solidarność”.

XXXIX.

Dekada 1981-1989. Uczeń:

1)

wyjaśnia przyczyny wprowadzenia stanu wojennego, opisuje jego konsekwencje;

2)

przedstawia postawy Polaków wobec stanu wojennego, analizuje fenomen oporu społecznego;

3)

wyjaśnia przyczyny zawarcia porozumienia „okrągłego stołu”, przedstawia jego głównych uczestników i opisuje postanowienia.

XL.

Narodziny III Rzeczypospolitej. Uczeń:

1)

opisuje kluczowe przemiany ustrojowe w latach 1989-1997;

2)

charakteryzuje przemiany społeczno-polityczne, gospodarcze i kulturowelat 90.;

3)

wyjaśnia przyczyny napięć społecznych.

XLI.

Miejsce Polski w świecie współczesnym. Uczeń:

1)

ocenia znaczenie przystąpienia Polskido NATO w 1999 r.;

2)

znaczenie przystąpienia Polskido Unii Europejskiej w 2004 r.

Warunki i sposób realizacji

Zajęcia z historii mają charakter poznawczy i kształcący w zakresie możliwości związanych z wiekiem uczniów. Treści nauczania koncentrująsię nanajważniejszych elementach dziedzictwa przeszłości, jednakżeze szczególnym uwzględnieniem dziejów ojczystych. Uczeń klasy IV zostaje wprowadzony w kształcenie historyczne zarówno przez poznawanie losów własnej rodziny, jak i prezentację sylwetek wybitnych polskich postaci historycznych. Uczeń zdobywa w tensposób wiedzę o najważniejszych osobach i wydarzeniach w polskiej historii, jednocześnie umacniając więź z miejscem zamieszkania i z krajem ojczystym, wyzwalając w sobie poczucie odpowiedzialnościza dorobek minionych wieków.

Zalecana, alenie jedyna możliwa, propozycja uporządkowania treści i wymagańod klasy V doklasy VIII jest następująca:

1)

klasa V - działyod I do VII;

2)

klasa VI - działyod VIIIdo XVIII;

3)

klasa VII - działyod XIXdo XXX;

4)

klasa VIII - działyod XXXIdo XLI.

Rozwiązanie propedeutyczne zastosowane w klasie IV w kolejnych klasach przechodzi w chronologiczny układ opisu biegu dziejów. Podstawa programowa w zakresie przedmiotu historianie zawiera skodyfikowanego zapisu wydarzeń i dat, zaśobok wymienionych w niej postaci mogąbyć uwzględnione także inne.

Zastosowane w procesie dydaktycznym różnorodne metody nauczania i środki dydaktyczne powinnybyć dostosowanedo możliwości wiekowych uczniów orazich indywidualnych potrzeb.

Ważne jest, aby w procesie nauczania wykorzystywać, w miarę istniejących możliwości, takie formy, jak: wycieczkido archiwów, bibliotek i muzeów, miejsc pamięci, korzystanie z rekonstrukcji historycznych, spotkania z ciekawymi ludźmi / świadkami historii.

Zalecasię także możliwie częste uwzględnianie lokalnych kontekstówczy przykładów podczas omawiania zagadnień o ponadlokalnym charakterze, nietylko w związku z historią sztuki.

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Wiedza i rozumienie. Uczeń:

1)

wyjaśnia podstawowe prawidłowościżycia społecznego, w tymfunkcjonowania grup społecznych oraz społeczności lokalnej i regionalnej oraz wspólnoty etnicznej i państwowej;

2)

uzasadnia znaczenie procedur demokratycznych i stosujeje w życiu szkoły oraz grup, w których uczestniczy;

3)

wyjaśnia znaczenie aktywności obywatelskiej;

4)

przedstawia zasady ustroju Rzeczypospolitej Polskiej i podstawowe organy władz publicznych;

5)

mapodstawową wiedzęna temat praw człowieka, środków masowego przekazu oraz wybranych spraw międzynarodowych;

6)

wykorzystujeswą wiedzędo interpretacji wydarzeńżycia społecznego, w tympublicznego.

II.

Wykorzystanie i tworzenie informacji. Uczeń:

1)

znajduje informacjena tematżycia społecznego, w tympublicznego;

2)

wykorzystuje informacjedo tworzenia własnej wypowiedzina temat wydarzeń z życia społecznego, w tympublicznego.

III.

Rozumienie siebie oraz rozpoznawanie i rozwiązywanie problemów. Uczeń:

1)

rozpoznaje własne potrzeby i potrzeby innych;

2)

wyjaśnia związek między godnością a prawami, któremu przysługują;

3)

przedstawia własne prawa i obowiązki;

4)

powiększa treść własnej tożsamości lokalnej, regionalnej, etnicznej i obywatelskiej;

5)

rozpoznaje przypadkiłamania praw w swoim otoczeniu;

6)

argumentuje zasadność postaw obywatelskich - m.in. odpowiedzialności, troski o dobro wspólne i tolerancji;

7)

rozpoznaje problemy najbliższego otoczenia i szukaich rozwiązań.

IV.

Komunikowanie i współdziałanie. Uczeń:

1)

komunikujesię w sprawachżycia społecznego, w tympublicznego, oraz dyskutuje i przedstawia własne argumenty w wybranych sprawach tego typu;

2)

rozpoznaje przypadki wymagające postaw asertywnych;

3)

współpracuje z innymi - dzielisię zadaniami i wywiązujesię z nich;

4)

wykazuje konieczność współdziałania w życiu społecznym i wyjaśnia istotę samorządności;

5)

korzysta z prostych procedur oraz z możliwości, jakie stwarzają obywatelom instytucje życia publicznego - wskazuje, gdzie załatwić proste sprawy urzędowe.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe:

I.

Społeczna natura człowieka. Uczeń:

1)

uzasadnia, żeczłowiek jest istotą społeczną; wyjaśnia znaczenie potrzeb społecznych człowieka (kontaktu, przynależności, uznania);

2)

wymienia cechy grup społecznych; charakteryzuje grupę koleżeńską i grupę nastawioną narealizację określonego zadania; uzasadnia, żeefektywna współpraca przynosi różne korzyści;

3)

rozpoznaje sytuacje wymagające podjęcia decyzji indywidualnej i grupowej; wyjaśnia i stosuje podstawowe sposoby podejmowania wspólnych decyzji;

4)

podaje przykłady trudnych społecznie sytuacji, w których należy zachowaćsię asertywnie; uzasadnia, żemożna zachować dystans wobec nieaprobowanych przez siebie zachowań innych ludzilub przeciwstawićsię im;

5)

uzasadnia, żekonflikt w grupie może wynikać z różnych przyczyn (sprzeczne interesy, inne cele); przedstawia sposoby rozwiązywania konfliktów oraz analizujeich zalety i wady.

II.

Rodzina. Uczeń:

1)

charakteryzuje rodzinę jako grupę społeczną; przedstawia rolę rodziców i osób starszych w rodzinie; analizuje wartości ważnedla jego rodziny;

2)

analizuje wpływ, jaki rodzina wywierana dzieci; przedstawia prawa i obowiązki dzieci w rodzinie;

3)

wyjaśnia, jakfunkcjonuje gospodarstwo domowe; wymienia główneźródła jego dochodów i kategorie wydatków, planuje jego budżet.

III.

Szkoła i edukacja. Uczeń:

1)

przedstawia funkcje szkoły;

2)

charakteryzuje klasę szkolną i życie szkolnej społeczności; przedstawia działania samorządu uczniowskiego;

3)

wymienia prawa i obowiązki ucznia; rozpoznaje przypadki naruszania praw uczniów oraz pracowników szkoły; przedstawia sposoby dochodzenia praw, które zostały naruszone.

IV.

Prawa człowieka. Uczeń:

1)

uzasadnia, żegodność człowieka jest podstawą różnych systemów moralnych; wyjaśnia, żejest onaźródłem powszechnych, przyrodzonych, nienaruszalnych i niezbywalnych wolności i praw człowieka; analizuje sformułowania preambuły Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka;

2)

wykazuje różnice między prawami a wolnościami człowieka (naprzykładzie praw i wolności osobistych zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej);

3)

wymienia prawa dzieci i analizuje przepisy Konwencji o prawach dziecka;

4)

podaje przykłady działań Rzecznika Praw Dziecka;

5)

wymienia prawa i wolności polityczne zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; wykazuje, żedziękinim człowiek może mieć wpływ nażycie publiczne;

6)

wykazuje, żeprawa człowieka musząbyć chronione; wyjaśnia rolę Rzecznika Praw Obywatelskich i podaje przykłady jego działań;

7)

przedstawia przykłady działań organizacji pozarządowychna rzecz ochrony praw człowieka; uzasadnia potrzebę przeciwstawianiasię zjawiskom braku tolerancji wobec różnych mniejszości.

V.

Nieletni wobec prawa. Uczeń:

1)

rozpoznaje zachowania związane z przemocą fizyczną i psychiczną, w tymwerbalną, wobec siebie i innych; wymienia osoby i instytucje, które należy powiadomić w takich sytuacjach;

2)

przedstawia korzyści i zagrożenia wynikające z korzystania z zasobów Internetu; rozpoznaje przemoc w cyberprzestrzeni i wyjaśnia, jaknależyna niąreagować;

3)

wyjaśnia, najakich zasadach nieletni odpowiadająza popełnienie wykroczeń i przestępstw;

4)

przedstawia uprawnienia policjantów i funkcjonariuszy innych służb porządkowych oraz swoje prawa w kontakcie z tymi służbami.

VI.

Społeczność lokalna. Uczeń:

1)

wymienia zadania samorządu gminnego;

2)

przedstawia, jakzorganizowany jest urząd gminy (miasta / dzielnicy);

3)

wymienia organy stanowiące i wykonawcze w gminie (mieście / dzielnicy); przedstawia, jaksą onewybierane i jakmogą zostać odwołane; podaje uprawnienia tych organów;

4)

podaje, ktopełni funkcje wójta / burmistrza / prezydenta miasta i przewodniczącego rady gminy / miasta; znajduje w mediach lokalnych informacjena temat publicznych działań osób pełniących funkcje w organach samorządu terytorialnego;

5)

znajduje i przedstawia informacjena temat swojej gminy, wydarzeń i postaci z jej dziejów;

6)

rozpoznaje problemy społeczne swojej społeczności lokalnej (np. wynikające z sytuacji demograficznej, gospodarczej, infrastrukturalnej); formułuje sądy dotyczące tych problemów.

VII.

Społeczność regionalna. Uczeń:

1)

znajduje i przedstawia podstawowe informacje o swoim regionie, wydarzenia i postaci z jego dziejów; lokalizuje własne województwo i powiaty wchodzące w jego skład oraz pozostałe województwa;

2)

wymienia przykładowe zadania samorządu powiatowego i województwa;

3)

wymienia organy stanowiące i wykonawcze samorządu powiatowego i województwa; przedstawia, jaksą onewybierane i jakmogą zostać odwołane; podaje zadania tych organów;

4)

przedstawia tradycje i zwyczaje swojej społeczności regionalnej.

VIII.

Wspólnoty narodowe / etniczne i ojczyzna. Uczeń:

1)

wyjaśnia, cooznaczabyć Polakiemlub członkiem innej wspólnoty narodowej / etnicznej oraz cołączy człowieka z ojczyzną - Polską; przedstawiate więzina własnym przykładzie;

2)

wyjaśnia, czym obywatelstwo różnisię odnarodowości; wymienia konstytucyjne obowiązki obywatela;

3)

analizuje symbole Rzeczypospolitej Polskiej; wyjaśnia, czym powinna przejawiaćsię postawa patriotyczna młodego i dorosłego człowieka;

4)

wymienia mieszkające w Polsce mniejszości narodowe i etniczne, grupę posługującąsię językiem regionalnym oraz grupy migrantów (w tymuchodźców) i lokalizuje miejscaich zwartego zamieszkiwania; przedstawia - za Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej - prawa przysługujące etnicznym grupom mniejszościowym;

5)

uzasadnia, żemożna pogodzić różne tożsamości społeczno-kulturowe (regionalną, narodową / etniczną, państwową / obywatelską, europejską); rozpoznaje przejawy ksenofobii, w tymrasizmu, szowinizmu i antysemityzmu, oraz uzasadnia potrzebę przeciwstawiania siętym zjawiskom.

IX.

Udział obywateli w życiu publicznym - społeczeństwo obywatelskie. Uczeń:

1)

podaje cnoty obywatelskie (np. odpowiedzialność, troska o dobro wspólne, aktywność, przedsiębiorczość, solidarność, roztropność, tolerancja, odwaga cywilna); wykazuje, odwołującsię dodziałań wybitnych Polek i Polaków, znaczenieich urzeczywistnienia dlapożytku publicznego;

2)

przedstawia cele i formy działań organizacji pozarządowych aktywnych w społeczności lokalnej i regionie; wykazuje, żedziałalność tego typu prowadzido realizacji różnorodnych potrzeb;

3)

przedstawia cele i przykłady działania organizacji społecznych skupiających młodych ludzi w Polsce; wyjaśnia ideę wolontariatu i przedstawia formy działalności wolontariuszy;

4)

przedstawia formy wpływania obywatelina decyzje władz samorządowych, przykłady realizacji lokalnych inicjatyw mieszkańców finansowanych z budżetów obywatelskich oraz przedsięwzięć podejmowanych przez młodzieżowe rady gminy / miasta;

5)

uzasadnia potrzebę przestrzegania zasad etycznych w życiu publicznym; rozpoznaje przejawy ichłamania i podaje skutki takich działań.

X.

Środki masowego przekazu. Uczeń:

1)

przedstawia funkcje i rodzajeśrodków masowego przekazu; wyjaśnia znaczenieśrodków masowego przekazudla wolności słowa;

2)

znajduje w mediach wiadomościna wskazany temat; odróżnia informacje o faktachod

komentarzy i opinii; wyjaśnia, naczym powinna polegać rzetelność dziennikarzy;

3)

wskazuje cele kampanii społecznych; analizuje materiały z wybranej kampanii tego rodzaju;

4)

wykazuje znaczenie opinii publicznej; znajduje w Internecie komunikaty z badań opinii publicznej oraz odczytuje i interpretuje proste wyniki takich badań.

XI.

Demokracja w Rzeczypospolitej Polskiej. Uczeń:

1)

wymienia podstawowe cechy i funkcje państwa; wyjaśnia, czym zajmujesię władza państwowa;

2)

wyjaśnia zasadę suwerenności narodu; przedstawia sprawy, które mogąbyć poddanepod referendum;

3)

wyjaśnia zasadę przedstawicielstwa (demokracji pośredniej); przedstawia zasady wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej oraz zasady działania i najważniejsze kompetencjeizb parlamentu;

4)

wyjaśnia zasadę pluralizmu politycznego; wymienia partie polityczne, których przedstawiciele zasiadają w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej; przedstawia cele działania partii politycznych oraz wykazuje, żekonkurująone w życiu publicznym; znajduje informacjena temat działań wybranej partii (jejstruktur regionalnychlub centralnych);

5)

wyjaśnia zasadę republikańskiej formy rządu; przedstawia sposób wyboru i podstawowe kompetencje Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; znajduje informacje o działaniach urzędującego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej;

6)

wyjaśnia zasadę państwa prawa, w tymzasady niezależności sądów i niezawisłości sędziów; wyjaśnia zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego;

7)

wyjaśnia zasadę konstytucjonalizmu; podaje szczególne cechy konstytucji; znajduje w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisy dotyczące wskazanej kwestii; podaje kompetencje Trybunału Konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej;

8)

wyjaśnia zasadę trójpodziału władzy; objaśnia konieczność poparcia większości sejmowej dla Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej (bądźjej działań); przedstawia podstawowe

kompetencje Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej; podaje imię i nazwisko urzędującego prezesa Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej; wykazuje, żedecyzje podejmowane w wybranym ministerstwie mają wpływ nażycie jego rodziny.

XII.

Sprawy międzynarodowe. Uczeń:

1)

wymienia cele i przejawy działania Organizacji Narodów Zjednoczonych i Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego;

2)

wymienia cele działania Unii Europejskiej; przedstawia podstawowe korzyści związane z obecnością Polski w tejorganizacjidla pracowników i osób podróżujących; znajduje informacje o wykorzystaniu funduszy unijnych w swojej gminielub swoim regionie;

3)

przedstawia działalność Polski w Organizacji Narodów Zjednoczonych, Unii Europejskiej i Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego;

4)

formułuje sądy w sprawach wybranych problemów społecznych współczesnegoświata; rozważa propozycje działań w kierunku poprawy warunkówżycia innych ludzi naświecie.

Warunki i sposób realizacji

Nadrzędnemu celowi kształcenia w zakresie wiedzy o społeczeństwie - kształtowaniu postaw obywatelskich i prowspólnotowych - sprzyjaćma nabywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności dotyczących kolejnych kręgówśrodowiskowych, z którymi stykasię uczeń: odrodziny i szkoły przez wspólnotę lokalną i regionalną, ażdo wspólnoty narodowej, państwowej i międzynarodowej. Kształcenieto maumożliwiać rozwój umiejętności refleksyjnej obserwacji otaczającej rzeczywistości społecznej, w tymżycia publicznego. Konieczna jest taka realizacja treści nauczania, abyuczniowie rozumieli przydatność poszczególnych zagadnień w codziennymżyciu człowieka - członka poszczególnych grup i wspólnot społecznych. Sprzyjaćto marozwojowi umiejętności rozpoznawania i rozwiązywania prostych problemów w życiu społecznym. Kształcenieto matakże prowadzićdo ugruntowania postaw szacunku dladziedzictwa narodowego i ogólnoświatowego oraz ciekawości poznawczej, otwartości i tolerancji.

W nauczaniu wiedzy o społeczeństwie powinnosię stwarzać sytuacje edukacyjne, w których uczeń stosuje i doskonali swoje kompetencje komunikacyjne i społeczne, w tymposzczególne metody autoprezentacji, rozwiązywania konfliktów i problemów, współdecydowania - np. w realizacji wymagań szczegółowych określonych w dziale I pkt 2-5 czydziale IIIpkt 2. Maono także uświadomić uczniomich własne prawa i obowiązki. Treści nauczania sformułowanotak, abyuczeń miałświadomość wpływu obywateli nażycie publiczne - przy czym poza formami konwencjonalnymi uwypuklono takżete niekonwencjonalne. Sprzyjać mato kreowaniu aktywnych postaw w życiu społecznym, ale i brania odpowiedzialności zawłasne wybory i czyny.

W celu rozwijania umiejętności komunikacji i współdziałania powinnosię stosować różne metody pracy grupowej, w tymuczniowskie projekty edukacyjne (każdy uczeń powinien uczestniczyć w dwóch projektach - np. w realizacji wymagań szczegółowych określonych w dziale VIpkt 5 i dziale VIIpkt
4). Należy także wykorzystywać różne formy dyskusji - np. w realizacji wymagań szczegółowych określonych w dziale VIpkt 6, dziale VIII pkt 5, dziale IXpkt 5 i dziale XIIpkt 4.

W kształceniu kompetencji pozyskiwania, gromadzenia, porządkowania, analizy i prezentacji informacji o życiu społecznym, w tympublicznym, powinnabyć wykorzystywana technologia informacyjno-komunikacyjna. Istotne jest korzystanieze stron internetowych instytucji publicznych, w tymorganów samorządowych, organów władzy publicznej, czyorganizacji społecznych. Niezbędna jest również praca z różnymi typami przekazu (np. interaktywnymi). W miarę możliwości ważne byłoby również pozyskiwanie informacji w toku wycieczki edukacyjnej (w tymwirtualnej, wykorzystując dedykowane aplikacje) dowybranych instytucjinp. dourzędu gminy (miasta / dzielnicy). Można także - zazgodą rady pedagogicznej i rodziców - realizować niektóre treści nauczania poprzez lekcje organizowanewe współpracy

z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, instytucjami oferującymi usługi poradnictwa zawodowego oraz organizacjami pozarządowymi.

PRZYRODA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Wiedza.

1.

Opanowanie podstawowego słownictwa przyrodniczego (biologicznego, geograficznego, z elementami słownictwa fizycznego i chemicznego).

2.

Poznanie różnych sposobów prowadzenia obserwacji i orientacji w terenie.

3.

Poznanie planów i mapjakoźródeł informacji geograficznych.

4.

Poznanie układów budujących organizm człowieka (kostny, oddechowy, pokarmowy, krwionośny, rozrodczy, nerwowy).

5.

Poznanie przyrodniczych i antropogenicznych składnikówśrodowiska, rozumienie prostych zależności między tymi składnikami.

6.

Poznanie cech i zmian krajobrazu w najbliższej okolicy szkoły.

II.

Umiejętności i stosowanie wiedzy w praktyce.

1.

Prowadzenie obserwacji i pomiarów w terenie w tymkorzystanie z różnych pomocy: planu, mapy, lupy, kompasu, taśmy mierniczej, lornetkiitp.

2.

Wykonywanie obserwacji i doświadczeń zgodnie z instrukcją (słowną, tekstową i graficzną), właściweich dokumentowanie i prezentowanie wyników.

3.

Analizowanie, dokonywanie opisu, porównywanie, klasyfikowanie, korzystanie z różnych źródeł informacji (np. własnych obserwacji, badań, doświadczeń, tekstów, map, tabel, fotografii, filmów, technologii informacyjno-komunikacyjnych).

4.

Wykorzystanie zdobytej wiedzy o budowie, higienie własnego organizmu w codziennym życiu.

5.

Stosowanie zasad dbałości o własne zdrowie, w tymzapobieganie chorobom.

6.

Wskazywanie przystosowań organizmów dośrodowiska życia i zdobywania pokarmu.

7.

Dostrzeganie zależności występujących między poszczególnymi składnikamiśrodowiska przyrodniczego, jakrównież między składnikamiśrodowiska a działalnością człowieka.

III.

Kształtowanie postaw - wychowanie.

1.

Uważne obserwowanie zjawisk przyrodniczych, dokładne i skrupulatne przeprowadzenie doświadczeń, posługiwaniesię instrukcją przy wykonywaniu pomiarów i doświadczeń, sporządzanie notatek i opracowywanie wyników.

2.

Dostrzeganie wielostronnej wartości przyrody w integralnym rozwoju człowieka.

3.

Właściwe reagowaniena niebezpieczeństwa zagrażająceżyciu i zdrowiu.

4.

Doskonalenie umiejętności dbałości o własne ciałojak i najbliższe otoczenie.

5.

Rozwijanie wrażliwościna wszelkie przejawyżycia.

6.

Doskonalenie umiejętności w zakresie komunikowaniasię, współpracy i działania oraz pełnienia roli lidera w zespole.

7.

Przyjmowanie postaw współodpowiedzialnościza stanśrodowiska przyrodniczego przez:

1)

właściwe zachowania w środowisku przyrodniczym,

2)

współodpowiedzialnośćza stan najbliższej okolicy,

3)

działaniana rzeczśrodowiska lokalnego,

4)

wrażliwośćna piękno natury, a takżeładu i estetyki zagospodarowania najbliższej okolicy,

5)

świadome działaniana rzecz ochronyśrodowiska przyrodniczego i ochrony przyrody.

Treści kształcenia - wymagania szczegółowe

I.

Sposoby poznawania przyrody. Uczeń:

1)

opisuje sposoby poznawania przyrody, podaje różnice między eksperymentem doświadczeniem a obserwacją;

2)

podaje nazwy przyrządów stosowanych w poznawaniu przyrody, określaich przeznaczenie (lupa, kompas, taśma miernicza);

3)

podaje przykłady wykorzystania zmysłówdo prowadzenia obserwacji przyrodniczych;

4)

stosuje zasady bezpieczeństwa podczas obserwacji i doświadczeń przyrodniczych;

5)

wymienia różneźródła wiedzy o przyrodzie;

6)

korzysta z różnychźródeł wiedzy o przyrodzie.

II.

Orientacja w terenie. Uczeń:

1)

opisuje przebieg linii widnokręgu, wymienia nazwy kierunków głównych;

2)

wyznacza kierunki główneza pomocą kompasu oraz kierunek północnyza pomocą gnomonu i wskazujeje w terenie;

3)

podaje różnice między planem a mapą;

4)

rysuje plan różnych przedmiotów;

5)

wykonuje i opisuje szkic okolicy szkoły;

6)

odczytuje informacje z planu i mapy posługującsię legendą;

7)

wskazujena planie i mapie miejsce obserwacji i obiekty w najbliższym otoczeniu szkoły;

8)

korzysta z planu i mapy wielkoskalowej podczas planowania wycieczki;

9)

wyjaśnia zależność między wysokością Słońca a długością i kierunkiem cienia;

10)

opisuje zmiany w położeniu Słońcanad widnokręgiem w ciągu doby i w ciągu roku;

11)

wskazuje w terenie orazna schemacie (lubhoryzontarium) miejsca wschodu, zachodu i górowania Słońca w ciągu dnia i w różnych porach roku;

III.

Pogoda, składniki pogody, obserwacje pogody. Uczeń:

1)

wymienia składniki pogody i podaje nazwy przyrządów służącychdo ichpomiaru (temperatura powietrza, zachmurzenie, opady i osady atmosferyczne, ciśnienie atmosferyczne, kierunek wiatru);

2)

odczytuje wartości pomiaru składników pogody stosując właściwe jednostki;

3)

prowadzi obserwacje składników pogody, zapisuje i analizujeich wyniki oraz dostrzega zależności;

4)

podaje przykłady opadów i osadów atmosferycznych oraz wskazujeich stan skupienia;

5)

podaje przykłady zastosowania termometru w różnych sytuacjachżycia codziennego;

6)

nazywa zjawiska pogodowe: burza, tęcza, deszcze nawalne, huragan, zawiejaśnieżna i opisujeich następstwa;

7)

opisuje zasady bezpiecznego zachowaniasię podczas występowania niebezpiecznych zjawisk pogodowych (burzy, huraganu, zamieciśnieżnej);

8)

opisuje i porównuje cechy pogody w różnych porach roku.

IV.

Ja i moje ciało. Uczeń:

1)

wymienia układy budujące organizm człowieka: układ kostny, oddechowy, pokarmowy, krwionośny, rozrodczy, nerwowy i podajeich podstawowe funkcje;

2)

wskazujena planszy, modelu i własnym ciele układy budujące organizm człowieka oraz narządy zmysłów;

3)

opisuje zmiany zachodzące w organizmach podczas dojrzewania płciowego;

4)

wymienia podstawowe zasady ochrony zmysłów wzroku i słuchu;

5)

bada współdziałanie zmysłu smaku i węchu.

6)

opisuje podstawowe zasady dbałości o ciało i otoczenie.

V.

Ja i moje otoczenie. Uczeń:

1)

proponuje rodzaje wypoczynku i określa zasady bezpieczeństwa z nimi związane;

2)

opisuje drogi wnikania czynników chorobotwórczychdo organizmu człowieka, opisuje sposoby zapobiegania chorobom;

3)

podaje przykłady przedmiotów wykonanych z substancji sprężystych, kruchych i plastycznych oraz uzasadniaich zastosowanie w przedmiotach codziennego użytku;

4)

interpretuje oznaczenia substancji szkodliwychdla zdrowia: drażniących, trujących, żrących i wybuchowych;

5)

podaje zasady zachowaniasię i udzielania pierwszej pomocy w wypadku ugryzienia, użądlenia,

oraz spożycialub kontaktu z roślinami trującymi;

6)

rozpoznaje rośliny trujące oraz zwierzęta jadowite i inne stanowiące zagrożeniedla życia i zdrowia.

7)

prezentuje podstawowe zasady opatrywania uszkodzeń skóry;

8)

wyjaśnia, coto sąuzależnienia, podajeich przykłady i opisuje konsekwencje; uzasadnia, dlaczegonie należy przyjmować używek i środków energetyzujących oraz zbyt długo korzystać z telefonów komórkowych;

9)

odszukujena opakowaniach oznaczenia substancji szkodliwychdla zdrowia: drażniących, trujących, żrących i wybuchowych i wyjaśniaich znaczenie;

10)

opisuje zasady zdrowego stylużycia (w tymzdrowego odżywianiasię).

VI.

Środowisko przyrodnicze najbliższej okolicy. Uczeń:

1)

rozpoznaje składniki przyrody ożywionej i nieożywionej w najbliższej okolicy szkoły;

2)

rozpoznaje główne formy ukształtowania powierzchni w najbliższej okolicy szkoły i miejsca zamieszkania;

3)

tworzy model pagórka i doliny rzecznej oraz wskazujeich elementy

4)

rozpoznaje skały występujące w okolicy swojego miejsca zamieszkania;

5)

rozróżnia wody stojące i płynące, podajeich nazwy oraz wskazuje naturalne i sztuczne zbiorniki wodne;

6)

wymienia i opisuje czynniki warunkująceżyciena lądzie oraz przystosowania organizmów dożycia;

7)

rozpoznaje i nazywa pospolite organizmy występujące w najbliższej okolicy szkoły;

8)

podaje nazwy warstw lasu, porównuje warunki abiotyczne w nich panujące; rozpoznaje podstawowe gatunki roślin i zwierzątżyjących w lesie oraz przyporządkowujeje do odpowiednich warstw lasu; wymienia zasady właściwego zachowaniasię w lesie;

9)

odróżnia organizmy samożywne i cudzożywne, podaje podstawowe różnice w sposobieich odżywianiasię, wskazuje przystosowania w budowie organizmówdo zdobywania pokarmu;

10)

rozpoznaje pospolite grzyby jadalne i trujące, opisuje znaczenie grzybów w przyrodzie i życiu człowieka;

11)

obserwuje i podaje nazwy typowych organizmówłąki i pola uprawnego, podajeich znaczenie dlaczłowieka;

12)

określa warunkiżycia w wodzie (nasłonecznienie, zawartość tlenu, opór wody) i wskazuje przystosowania organizmów (np. ryby) dośrodowiska życia;

13)

rozpoznaje i nazywa organizmyżyjące w wodzie.

VII.

Środowisko antropogeniczne i krajobraz najbliższej okolicy szkoły. Uczeń:

1)

wskazuje w terenie składnikiśrodowiska antropogenicznego w najbliższej okolicy;

2)

rozpoznaje w terenie i nazywa składnikiśrodowiska antropogenicznego i określaich funkcje;

3)

określa zależności między składnikamiśrodowiska przyrodniczego i antropogenicznego

4)

charakteryzuje współczesny krajobraz najbliższej okolicy;

5)

opisuje dawny krajobraz najbliższej okolicy, np. napodstawie opowiadań rodzinnych, starych fotografii;

6)

ocenia zmiany zagospodarowania terenu wpływającena wygląd krajobrazu najbliższej okolicy;

7)

wyjaśnia pochodzenie nazwy własnej miejscowości;

8)

wskazuje miejsca występowania obszarów chronionych, pomników przyrody, obiektów zabytkowych w najbliższej okolicy, uzasadnia potrzebęich ochrony;

9)

ocenia krajobrazpod względem jego piękna oraz dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego „małej ojczyzny”.

Warunki i sposób realizacji

Treści kształcenia i wymagań szczegółowych podzielonona 7 działów tematycznych. Dobór treści został wybranytak, abyuczeń, prowadząc obserwacje, poznałśrodowisko najbliższej okolicy oraz kształtował umiejętność dostrzegania zjawisk i procesów zachodzących w przyrodzie. Poznał także podstawową budowę własnego organizmu i utrwalił nawyki związane z higieną własnego ciała i otoczenia, unikał uzależnień i zagrożeńze strony używek, a także niebezpiecznych organizmów. Pozwolimu tona podejmowanie właściwych decyzji w życiu codziennym.

Nauczyciel, biorącpod uwagę etap rozwoju poznawczego ucznia, powinien tworzyć warunki dodoskonalenia jego umiejętności obserwacji. Powinnyto byćzarówno klasyczne metody, jakobserwacja w terenieczy obserwacja pośrednia w sali lekcyjnej przy wykorzystaniu

obrazów realistycznych i symbolicznych, w tymszczególniemap, plansz anatomicznych, rysunków i schematów, jak i metody aktywizujące z wykorzystaniem komputera, jego oprogramowania i dostępnych (lokalniejak i w sieci) zasobów elektronicznych (słowniki, encyklopedie, programy multimedialne, w tymprogramy edukacyjne), zajęcia z tablicą interaktywną, filmy i grydydaktyczne. Nauczyciel powinien także czuwaćnad właściwym stosowaniem pojęć oraz dbałością o język, któryna tymetapie rozwoju winien staćsię dlaucznia sprawnym narzędziem komunikacji.

Nauczyciel przyrody powinien w programie nauczania zaplanować zajęcia terenowe, a także uwzględnić czasna obserwacje i doświadczenia. Dzięki takim działaniom zostaną osiągnięte założone w podstawie wymagania ogólne.

Na zajęciach terenowych, proponujesię następujące działania praktyczne:

1)

wyznaczanie kierunków głównychza pomocą kompasu, oraz drogi Słońcanad widnokręgiem, wskazywanie momentu górowania Słońca;

2)

pomiary składników pogody (pomiar temperatury powietrza; wyznaczenie kierunku wiatru) i dokumentowanie przeprowadzonych obserwacji, np. w dzienniku pogody;

3)

wykonanie szkicu, np. terenu wokół szkoły, czytanie mapy, orientacja mapy w terenie;

4)

wycieczkanp. napole, łąkę, dolasulub parku, rozpoznawanie pospolitych gatunków roślin i zwierząt; obserwacja organizmów samożywnych i cudzożywnych, wskazywanie przystosowań w budowie organizmówdo zdobywania pokarmu; obserwacja warstw lasu i rozpoznawanie tworzącychje roślin;

5)

obserwacje cieku wodnegolub linii brzegowej jeziora; rozpoznawanie i nazywanie pospolitych organizmówżyjących w wodzie; obserwacja przystosowań roślin i zwierząt dożycia w wodzie; rozpoznawanie (w miarę możliwości w terenie, w ogrodzie zoologicznym, ogrodzie botanicznym), grzybów i roślin trujących oraz zwierząt jadowitych i innych stanowiących zagrożenie dlażycia i zdrowia.

Zajęcia terenowe można przeprowadzić w oparciu o obiekty edukacyjne (izby / sale edukacyjne

lubośrodki edukacji leśnej) Lasów Państwowych. Mogąto byćtakże zajęcia terenowe naleśnejścieżce dydaktycznejlub zajęcia terenowe w lesie z leśnikiem. Podczas wycieczek doogrodu zoologicznegolub ogrodu botanicznego uczeń może poznać zwierzęta niebezpieczne, rośliny i grzyby trujące. Wycieczkinad rzekę, jezioro, doparku krajobrazowego, ewentualnie narodowegolub pomników przyrody, przybliżą uczniowi różnorodność form ochrony przyrody. Dodatkowo ważne jest przeprowadzenie w miarę możliwości wirtualnych zajęć terenowych z wykorzystaniem różnych aplikacjinp. wycieczka wirtualnapo muzeum. Natomiast wycieczki domuzeum, miejsc wydarzeń historycznych w okolicy, a także obserwacje obiektów architektury współczesnejlub dawnej, pozwoląna utożsamianiesię z własnym regionem. Większość proponowanych aktywności ucznia wymaga wyjścia z budynku szkolnego, lecznie muszą tobyć dalekie wycieczki, wystarczynp. wyjściena boisko szkolne, drogę przed szkołą lubdo parku. Aby osiągnąć zamierzone cele, w wyposażeniu pracowni przyrodniczej ważne jest, abyznalazłysię albumydo rozpoznawania pospolitych roślin, grzybów i zwierząt, lupy, kompasy, przenośny gnomon, termometr, mapy topograficznelub szczegółowe mapy turystyczne własnego terenu w skali 1: 25 000, 1: 10 000 oraz plany miasta. Podstawową zasadą kształceniana zajęciach przyrody powinnybyć metody aktywizujące ucznia, które umożliwiają obserwacjęśrodowiska, badanie zjawisk i procesów charakterystycznych dlamiejsca zamieszkania oraz doskonalą umiejętność komunikowaniasię. Pracując w grupach, uczeń kształtuje umiejętność współpracy i komunikowaniasię, przyjmowania nasiebie roli lidera.

GEOGRAFIA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Wiedza geograficzna.

1.

Opanowanie podstawowego słownictwa geograficznego w celu opisywania oraz wyjaśniania występujących w środowisku geograficznym zjawisk i zachodzących w nimprocesów.

2.

Poznanie wybranych krajobrazów Polski i świata, ichgłównych cech i składników.

3.

Poznanie głównych cechśrodowiska geograficznego Polski, własnego regionu oraz najbliższego otoczenia - „małej ojczyzny”, a także wybranych krajów i regionów Europy orazświata.

4.

Poznanie zróżnicowanych form działalności człowieka w środowisku, ichuwarunkowań i konsekwencji oraz dostrzeganie potrzeby racjonalnego gospodarowania zasobami przyrody.

5.

Rozumienie zróżnicowania przyrodniczego, społeczno-gospodarczego i kulturowegoświata.

6.

Identyfikowanie współzależności między elementamiśrodowiska przyrodniczego i społeczno-gospodarczego oraz związków i zależności w środowisku geograficznymna wybranych przykładach w skali lokalnej, regionalnej i globalnej.

7.

Określanie prawidłowości w zakresie przestrzennego zróżnicowania warunkówśrodowiska przyrodniczego orazżycia i różnych form działalności człowieka.

8.

Integrowanie wiedzy przyrodniczej z wiedzą społeczno-ekonomiczną i humanistyczną.

II.

Umiejętności i stosowanie wiedzy w praktyce.

1.

Prowadzenie obserwacji i pomiarów w terenie, analizowanie pozyskanych danych i formułowanie wnioskówna ichpodstawie.

2.

Korzystanie z planów, map, fotografii, rysunków, wykresów, diagramów, danych statystycznych, tekstówźródłowych oraz technologii informacyjno-komunikacyjnych w celu zdobywania, przetwarzania i prezentowania informacji geograficznych.

3.

Interpretowaniemap różnej treści.

4.

Określanie związków i zależności między poszczególnymi elementamiśrodowiska przyrodniczego, społeczno-gospodarczego i kulturowego, dokonywanie uogólnień.

5.

Ocenianie zjawisk i procesów społeczno-kulturowych oraz gospodarczych zachodzących w Polsce i różnych regionachświata.

6.

Stawianie pytań oraz proponowanie rozwiązań problemów dotyczącychśrodowiska geograficznego.

7.

Podejmowanie nowych wyzwań oraz racjonalnych działań prośrodowiskowych i społecznych.

8.

Rozwijanie umiejętności percepcji przestrzeni i wyobraźni przestrzennej.

9.

Podejmowanie konstruktywnej współpracy i rozwijanie umiejętności komunikowaniasię z innymi.

10.

Wykorzystywanie zdobytej wiedzy i umiejętności geograficznych w życiu codziennym.

III.

Kształtowanie postaw.

1.

Rozpoznawanie swoich predyspozycji i talentów oraz rozwijanie pasji i zainteresowań geograficznych.

2.

Łączenie racjonalności naukowej z refleksjąnad pięknem i harmoniąświata przyrody oraz dziedzictwem kulturowym ludzkości.

3.

Przyjmowanie postawy szacunku dośrodowiska przyrodniczego i kulturowego oraz rozumienie potrzeby racjonalnego w nimgospodarowania.

4.

Rozwijanie w sobie poczucia tożsamości oraz wykazywanie postawy patriotycznej, wspólnotowej i obywatelskiej.

5.

Kształtowanie poczucia dumy z piękna ojczystej przyrody i dorobku narodu.

6.

Kształtowanie pozytywnych - emocjonalnych i duchowych - więzi z najbliższym otoczeniem, krajem ojczystym, a także z całą planetą Ziemią.

7.

Rozwijanie zdolności percepcji najbliższego otoczenia.

8.

Rozwijanie postawy współodpowiedzialnościza stanśrodowiska geograficznego, kształtowanie ładu przestrzennego oraz przyszłego rozwoju społeczno-kulturowego i gospodarczego „małej ojczyzny”, własnego regionu i Polski.

9.

Przełamywanie stereotypów i kształtowanie postawy szacunku, zrozumienia, akceptacji i poszanowania innych kultur przy jednoczesnym zachowaniu poczucia wartości dziedzictwa kulturowego własnego narodu i własnej tożsamości.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Mapa Polski: mapa ogólnogeograficzna, krajobrazowa, turystyczna (drukowana i cyfrowa), skala mapy, znakina mapie, treść mapy. Uczeń:

1)

stosuje legendę mapydo odczytywania informacji oraz skalę mapydo obliczania odległości między wybranymi obiektami;

2)

rozpoznajena mapie składniki krajobrazu Polski;

3)

czyta treść mapy Polski;

4)

czyta treść mapylub planu najbliższego otoczenia szkoły, odnoszącje doelementów środowiska geograficznego obserwowanych w terenie.

II.

Krajobrazy Polski: wysokogórski (Tatry), wyżynny (Wyżyna Krakowsko-Częstochowska), nizinny (Nizina Mazowiecka), pojezierny (Pojezierze Mazurskie), nadmorski (Pobrzeże Słowińskie), wielkomiejski (Warszawa), miejsko-przemysłowy (WyżynaŚląska), rolniczy (Wyżyna Lubelska). Uczeń:

1)

wskazujena mapie położenie krain geograficznych Polski;

2)

przedstawia główne cechy krajobrazów Polski oraz wykazujeich zróżnicowanie;

3)

rozpoznaje krajobrazy Polski w opisach orazna filmach i ilustracjach;

4)

przedstawia podstawowe zależności między składnikami poznawanych krajobrazów;

5)

opisuje najważniejsze obiekty dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Polski oraz wskazujeje namapie;

6)

przedstawia pozytywne i negatywne zmiany w krajobrazach powstałe w wyniku działalności człowieka;

7)

dokonuje oceny krajobrazu najbliższego otoczenia szkołypod względem jegoładu i estetyki zagospodarowania podczas zajęć realizowanych w terenie oraz proponuje zmiany w jego zagospodarowaniu.

III.

Lądy i oceanyna Ziemi: rozmieszczenie lądów i oceanów, pierwsze wyprawy geograficzne. Uczeń:

1)

wskazujena globusie i mapieświata: bieguny, równik, południk zerowy i 180°, półkule, zwrotniki i koła podbiegunowe;

2)

wymienia nazwy kontynentów i oceanów oraz wskazujeich położeniena globusie i mapie świata oraz określaich położenie względem równika i południka zerowego;

3)

wskazujena mapie wielkie formy ukształtowania powierzchni Ziemi i akweny morskie natrasach pierwszych wypraw geograficznych.

IV.

Krajobrazyświata: wilgotnego lasu równikowego i lasu strefy umiarkowanej, sawanny i stepu, pustyni gorącej i lodowej, tajgi i tundry, śródziemnomorski, wysokogórski Himalajów; strefowość a piętrowość klimatyczno-roślinna naświecie. Uczeń:

1)

wskazujena mapie położenie poznawanych typów krajobrazów;

2)

odczytuje wartość i opisuje przebieg temperatury powietrza oraz rozkład opadów atmosferycznych napodstawie klimatogramów i mapklimatycznych;

3)

przedstawia główne cechy i porównuje poznawane krajobrazyświata oraz rozpoznajeje w opisach, nafilmach i ilustracjach;

4)

rozpoznaje rośliny i zwierzęta typowedla poznawanych krajobrazów;

5)

prezentuje niektóre przykłady budownictwa, sposobów gospodarowania, głównych zajęć mieszkańców poznawanych obszarów;

6)

identyfikuje przykłady współzależności między składnikami poznawanych krajobrazów i warunkamiżycia człowieka;

7)

wykazuje związek między położeniem wybranych krajobrazówna kuli ziemskiej, warunkami klimatycznymi i głównymi cechami krajobrazów.

V.

Ruchy Ziemi: Ziemia w Układzie Słonecznym; ruch obrotowy i obiegowy; następstwa ruchów Ziemi. Uczeń:

1)

porównuje wyniki pomiaru wysokości Słońca w różnych porach dnia i roku;

2)

demonstruje przy użyciu modeli (np. telluriumlub globusa) ruch obrotowy Ziemi, określa jego kierunek, czas trwania, miejsca wschodu i zachodu Słońca oraz południa słonecznego;

3)

wyjaśnia związek między ruchem obrotowym a widomą wędrówką i górowaniem Słońca, istnieniem dnia i nocy, występowaniem stref czasowych;

4)

demonstruje przy użyciu modeli (np. telluriumlub globusów) ruch obiegowy Ziemi;

5)

porównuje oświetlenie Ziemi w pierwszych dniach astronomicznychpór roku;

6)

wykazuje związek między ruchem obiegowym Ziemi a strefamijej oświetlenia oraz strefowym zróżnicowaniem klimatu i krajobrazówna Ziemi.

VI.

Współrzędne geograficzne: szerokość i długość geograficzna; położenie matematyczno-geograficzne punktów i obszarów; rozciągłość południkowa i równoleżnikowa. Uczeń:

1)

odczytuje szerokość i długość geograficzną wybranych punktówna globusie i mapie;

2)

napodstawie podanych współrzędnych geograficznych wskazuje położenie punktów i obszarów namapach w różnych skalach;

3)

wyznacza w terenie współrzędne geograficzne dowolnych punktów (zapomocą mapylub GPS).

VII.

Geografia Europy: położenie i granice kontynentu; podział polityczny Europy; rola Unii Europejskiej; główne cechyśrodowiska przyrodniczego Europy; zjawiska występujące nagranicach płyt litosfery; rozmieszczenie i migracje ludności oraz starzeniesię społeczeństw; wielkie europejskie metropolie; zróżnicowanieźródeł energii w krajach europejskich; przemysł i usługi w wybranych krajach europejskich; turystyka w Europie Południowej. Uczeń:

1)

charakteryzuje położenie, przebieg granic oraz linii brzegowej Europy;

2)

wskazujena mapie państwa Europy oraz przedstawia rolę Unii Europejskiej w przemianach społecznych i gospodarczych kontynentu;

3)

charakteryzuje ukształtowanie powierzchni Europy;

4)

naprzykładzie Islandii określa związek między położeniemna granicy płyt litosfery a występowaniem wulkanów i trzęsień ziemi;

5)

przedstawia zróżnicowanie klimatyczne Europy oraz czynniki, które o nimdecydują;

6)

wyjaśnia rozmieszczenie ludności oraz główne przyczyny i skutki starzeniasię społeczeństw w Europie;

7)

przedstawia społeczno-ekonomiczne i kulturowe konsekwencje migracji ludnościna obszarze Europy;

8)

określa podobieństwa i różnice między wielkimi miastami Europy: Londynem i Paryżem;

9)

wykazuje związek między cechamiśrodowiska przyrodniczego wybranych krajów Europy a wykorzystaniem różnychźródeł energii oraz wyszukuje i prezentuje informacje o skutkach

ichwykorzystywania dlaśrodowiska geograficznego;

10)

przedstawia znaczenie nowoczesnego przemysłu i usług w gospodarcena przykładzie Francji;

11)

wykazuje związki między rozwojem turystyki w Europie Południowej a warunkami przyrodniczymi oraz dziedzictwem kulturyśródziemnomorskiej.

VIII.

Sąsiedzi Polski: przemiany przemysłu w Niemczech; dziedzictwo kulturowe Litwy i Białorusi; środowisko przyrodnicze i atrakcje turystyczne Czech i Słowacji; problemy polityczne, społeczne i gospodarcze Ukrainy; zróżnicowanie przyrodnicze Rosji; relacje Polski z sąsiadami. Uczeń:

1)

charakteryzuje przemiany w strukturze przemysłu w Niemczechna przykładzie Nadrenii Północnej-Westfalii;

2)

przedstawia wybrane waloryśrodowiska przyrodniczego i kulturowego Litwy i Białorusi;

3)

przedstawia przykłady atrakcji turystycznych Czech i Słowacji;

4)

rozumie problemy polityczne, społeczne i gospodarcze Ukrainy;

5)

wykazuje zróżnicowanieśrodowiska przyrodniczego Rosji;

6)

charakteryzuje relacje Polski z krajami sąsiadującymi;

7)

uzasadnia potrzebę kształtowania dobrych relacji Polski z jejsąsiadami.

IX.

Środowisko przyrodnicze Polskina tle Europy: położenie geograficzne Polski; wpływ ruchów górotwórczych i zlodowaceńna rzeźbę Europy i Polski; przejściowość klimatu Polski; Morze Bałtyckie; główne rzeki Polski i ichsystemy; główne typy gleb w Polsce; lasy w Polsce; dziedzictwo przyrodnicze Polski, surowce mineralne Polski. Uczeń:

1)

określa położenie fizycznogeograficzne i polityczne Polski, wskazujena mapie przebieg jejgranic (w tymmorskichwód wewnętrznych);

2)

odczytuje szerokość i długość geograficzną wybranych punktówna mapie Polski i Europy;

3)

napodstawie podanych współrzędnych geograficznych wskazuje skrajne punkty Polski i Europy oraz wyjaśnia konsekwencje rozciągłości południkowej i równoleżnikowejich obszarów;

4)

wskazujena mapie województwa i ichstolice;

5)

przedstawia wpływ ruchów górotwórczych i zlodowaceń w Europiena ukształtowanie powierzchni Polski;

6)

wymienia główne czynniki kształtujące klimat Polski;

7)

charakteryzuje elementy klimatu Polski oraz długość okresu wegetacyjnego;

8)

wyszukuje i prezentuje informacje z zakresu prognozowania pogody i zmian klimatu Polski oraz wyjaśnia wpływ zmienności pogody w Polscena rolnictwo, transport i turystykę;

9)

przedstawia główne cechy przyrodnicze Morza Bałtyckiego oraz przyczyny degradacji jego wód;

10)

opisuje walory przyrodnicze Wisły i Odry oraz charakteryzuje systemy rzeczne tych rzek;

11)

wyróżnia najważniejsze cechy gleb charakterystycznychdla obszaru Polski, wskazuje ichrozmieszczeniena mapie oraz ocenia przydatność rolniczą;

12)

rozróżnia rodzaje lasów w Polsce (napodstawie filmu, ilustracjilub w terenie);

13)

wskazujena mapie parki narodowe oraz podaje przykłady rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych i pomników przyrody występującychna obszarze własnego regionu;

14)

podaje argumentyza koniecznością zachowania walorów dziedzictwa przyrodniczego;

15)

wskazujena mapie rozmieszczenie głównych surowców mineralnych Polski oraz omawia ichznaczenie gospodarcze.

X.

Społeczeństwo i gospodarka Polskina tle Europy: rozmieszczenie ludności, struktura ludności Polski (wiekowa, narodowościowa, wyznaniowa, zatrudnienia); migracje Polaków; zróżnicowanie polskich miast; sektory gospodarki Polski; rolnictwo Polski; zmiany struktury przemysłu Polski; zróżnicowanie usług i ichrola w rozwoju gospodarki; rozwój komunikacji; atrakcyjność turystyczna Polski. Uczeń:

1)

wyjaśnia zróżnicowanie gęstości zaludnieniana obszarze Polskina podstawiemap tematycznych;

2)

analizuje zmiany liczby ludności Polskipo 1945 r. napodstawie danych statystycznych;

3)

analizuje piramidę wieku i płci ludności Polski;

4)

porównuje zmiany w przyroście naturalnym i rzeczywistym ludności w Polsce i wybranych krajach Europy;

5)

przedstawia przyczyny i skutki migracji zagranicznych w Polsce;

6)

przedstawiana podstawie materiałówźródłowych zróżnicowanie narodowościowe, etniczne i wyznaniowe ludności Polski;

7)

wykazuje znaczenie poszczególnych sektorów gospodarki w rozwoju kraju oraz określa różnice w strukturze zatrudnienia ludności w Polsce i wybranych państwach europejskich;

8)

analizuje poziom urbanizacji w Polsce i Europie, rozmieszczenie i wielkość miast w Polsce oraz identyfikuje przyczyny rozwoju największych polskich miast;

9)

opisuje warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze rozwoju rolnictwa w Polsce;

10)

przedstawiana podstawiemap przestrzenne zróżnicowanie głównych upraw i chowu zwierząt w Polsce orazich znaczenie gospodarcze;

11)

wyjaśnia przyczyny zmian w strukturze przemysłu Polski;

12)

podaje przykłady różnych rodzajów usług w Polsce;

13)

charakteryzujena przykładach walory turystyczne Polski oraz wybrane obiekty z Listy Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości położone w Polsce;

14)

podaje przykłady osiągnięć Polaków w różnych dziedzinachżycia społeczno-gospodarczego oraz sukcesów polskich przedsiębiorstwna arenie międzynarodowej.

XI.

Relacje między elementamiśrodowiska geograficznegona przykładzie wybranych obszarów Polski. Wpływ: sposobu zagospodarowania dorzeczana występowanie powodzi; warunków przyrodniczych (zasobów surowców mineralnych, wiatru, wód i usłonecznienia) i pozaprzyrodniczych naenergetykę; rozwoju dużych miastna przekształcenia strefy podmiejskiej; procesów migracyjnychna strukturę wieku i zmiany w zaludnieniu obszarów wiejskich; przemian gospodarczychpo 1989 r. nazmiany struktury zatrudnienia; transportuna rozwój działalności gospodarczej; walorówśrodowiska przyrodniczego i dziedzictwa kulturowegona rozwój turystyki. Uczeń:

1)

przedstawia metody ochrony przeciwpowodziowej oraz określa wpływ zabudowy obszarów zalewowych i tworzenia sztucznych zbiorników wodnychna występowanie i skutki powodzi naprzykładzie DolnegoŚląska i Małopolski;

2)

analizuje warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze sprzyjające produkcji energiize źródeł nieodnawialnych i odnawialnych oraz określaich wpływna rozwój energetyki naprzykładzie województw pomorskiego i łódzkiego;

3)

identyfikuje związki między rozwojem dużych miast a zmianami w strefach podmiejskich w zakresie użytkowania i zagospodarowania terenu, stylu zabudowy oraz struktury ludności naprzykładzie obszarów metropolitalnych Warszawy i Krakowa;

4)

wyjaśnia wpływ migracjina strukturę wieku i zmiany w zaludnieniuna obszarach wiejskich naprzykładach wybranych gmin województw zachodniopomorskiego i podlaskiego;

5)

wykazuje wpływ przemian gospodarczych w Polscepo 1989 r. nazmiany struktury zatrudnienia naprzykładzie konurbacji katowickiej i aglomeracjiłódzkiej;

6)

identyfikuje związki między transportem morskim a lokalizacją inwestycji przemysłowych i usługowychna przykładzie Trójmiasta;

7)

określa wpływ walorów przyrodniczych Pobrzeża Bałtyku oraz dziedzictwa kulturowego Małopolskina rozwój turystykina tych obszarach.

XII.

Własny region: źródła informacji o regionie; dominujące cechyśrodowiska przyrodniczego i gospodarki; walory turystyczne. Uczeń:

1)

wskazuje położenie swojego regionu geograficznegona mapie Polski;

2)

podaje główne cechyśrodowiska przyrodniczego regionuna podstawiemap tematycznych;

3)

prezentuje główne cechy gospodarki regionuna podstawie wyszukanych danych statystycznych i maptematycznych;

4)

przedstawia w wybranej formie (np. prezentacji multimedialnej, plakatu, filmu, wystawy fotograficznej) przyrodnicze i kulturowe walory regionu;

5)

projektuje trasę wycieczki krajoznawczejpo własnym regioniena podstawie wyszukanych źródeł informacji;

6)

wykazuje zależności między elementamiśrodowiska geograficznegona podstawie obserwacji terenowych przeprowadzonych w wybranym miejscu własnego regionu.

XIII.

„Mała ojczyzna”: obszar, środowisko geograficzne, atrakcyjność, tożsamość. Uczeń:

1)

określa obszar utożsamiany z własną „małą ojczyzną” jako symboliczną przestrzenią w wymiarze lokalnym (np. gmina, miasto, wieś, dzielnica dużego miastalub układ lokalny o nieokreślonych granicach administracyjnych);

2)

rozpoznaje w terenie główne obiekty decydujące o atrakcyjności „małej ojczyzny”;

3)

przedstawia w wybranej formie (np. prezentacji multimedialnej, plakatu, filmu, wystawy fotograficznej) atrakcyjność „małej ojczyzny” jako miejsca zamieszkania i działalności gospodarczejna podstawie informacji wyszukanych w różnychźródłach;

4)

projektujena podstawie własnych obserwacji terenowych działania służące zachowaniu walorówśrodowiska geograficznego (przyrodniczego i kulturowego) oraz poprawie warunków życia lokalnej społeczności.

XIV.

Wybrane problemy i regiony geograficzne Azji: Azja jako kontynent kontrastów geograficznych; pacyficzny „pierścień ognia”; klimat monsunowy w Azji Południowo-Wschodniej; Japonia - gospodarkana tlewarunków przyrodniczych i społeczno-kulturowych; Chiny - rozmieszczenie ludności, problemy demograficzne oraz znaczenie w gospodarceświatowej; Indie krajem wielkich możliwości rozwojowych oraz kontrastów społecznych i gospodarczych; Bliski Wschód - kultura regionu, ropa naftowa, obszar konfliktów zbrojnych. Uczeń:

1)

wykazujena podstawiemap ogólnogeograficznych i tematycznych, że Azja jest obszarem wielkich geograficznych kontrastów;

2)

identyfikuje związki między przebiegiem granic płyt litosfery a występowaniem rowów tektonicznych, wulkanów, trzęsień ziemi i tsunami;

3)

dyskutujena temat sposobów zapobiegania tragicznym skutkom trzęsień ziemi i tsunami;

4)

wykazuje związek między cechami klimatu monsunowego a rytmem upraw i „kulturą ryżu” w Azji Południowo-Wschodniej;

5)

przedstawia znaczenie warunków przyrodniczych i czynników społeczno-kulturowych w tworzeniu nowoczesnej gospodarki Japonii;

6)

napodstawie mapy wyjaśnia zróżnicowanie gęstości zaludnieniana obszarze Chin;

7)

przedstawia kierunki rozwoju gospodarczego Chin oraz oceniaich znaczenie w gospodarce światowej;

8)

przedstawia możliwości rozwoju gospodarczego Indii oraz kontrasty społeczne w tym kraju;

9)

charakteryzuje region Bliskiego Wschodupod względem cech kulturowych oraz zasobów ropy naftowej i poziomu rozwoju gospodarczego;

10)

wskazujena mapie miejsca konfliktów zbrojnychna Bliskim Wschodzie, identyfikuje ichgłówne przyczyny i skutki.

XV.

Wybrane problemy i regiony geograficzne Afryki: położenie Afryki i jego wpływna cyrkulację powietrza i rozmieszczenie opadów atmosferycznych; strefowość klimatyczno-roślinno-glebowa; warunki gospodarowania człowieka w strefie Sahelu - problem zachowania równowagi ekologicznej; rozwój turystyki w Afryce; przyczyny niedożywienia w Afryce; tradycyjna i nowoczesna gospodarka w Afryce. Uczeń:

1)

wykazuje związek rozmieszczenia opadów w Afryce z cyrkulacją powietrza w strefie międzyzwrotnikowej;

2)

wyjaśniana podstawiemap tematycznych istnienie strefowości klimatyczno-roślinno-glebowej w Afryce;

3)

wyjaśnia związki między warunkami przyrodniczymi a możliwościami gospodarowania w strefie Sahelu oraz przyczyny procesu pustynnienia;

4)

określa związki między walorami przyrodniczymi i kulturowymi a rozwojem turystyki naprzykładzie wybranego kraju Afryki;

5)

identyfikujena podstawie tekstówźródłowych przyczyny i skutki niedożywienia ludności Afryki;

6)

określa rolę tradycyjnych i nowoczesnych działów gospodarki w rozwoju wybranych krajów Afryki.

XVI.

Wybrane problemy i regiony geograficzne Ameryki Północnej i Południowej: rozciągłość południkowa i ukształtowanie powierzchni; cyklony w Ameryce Północnej; problemy zagospodarowania Amazonii; sytuacja rdzennej ludności; slumsy w wielkich miastach; megalopolis; Dolina Krzemowa jako przykład technopolii; znaczenie gospodarcze Stanów Zjednoczonych w świecie. Uczeń:

1)

przedstawia cechy ukształtowania powierzchni Ameryki Północnej i Południowejna podstawie map;

2)

identyfikuje skutki występowania tornad i cyklonów tropikalnych w Ameryce Północnej;

3)

identyfikuje konflikt interesów między gospodarczym wykorzystaniem Amazonii a ekologicznymi skutkamijej wylesiania;

4)

ocenia sytuację rdzennej ludnościna przykładzie Ameryki Północnejlub Południowej;

5)

określa cechy megalopolis w Ameryce Północnej oraz wyjaśnia przyczyny powstawania slumsów w wielkich miastachna przykładzie Ameryki Południowej;

6)

naprzykładzie Doliny Krzemowej wyjaśnia przyczyny rozwoju technopolii orazjej znaczenie w rozwoju gospodarki opartejna wiedzy;

7)

napodstawie danych statystycznych określa rolę Stanów Zjednoczonych w gospodarce światowej.

XVII.

Wybrane problemy i regiony geograficzne Australii i Oceanii: środowisko przyrodnicze; rozmieszczenie ludności i gospodarka. Uczeń:

1)

przedstawia specyfikęśrodowiska przyrodniczego Australii i Oceanii;

2)

przedstawia rozmieszczenie ludności i główne cechy gospodarki Australiina tlewarunków przyrodniczych.

XVIII.

Geografia obszarów okołobiegunowych: środowisko przyrodnicze; skutki zmian klimatu. Uczeń:

1)

charakteryzuje położenie i środowisko przyrodnicze Antarktydy oraz wyjaśnia konieczność zachowaniajej statusu określonego Traktatem Antarktycznym;

2)

wyszukuje i prezentuje informacje o skutkach zmian klimatycznych, w tymzmianach zlodzenia, dlaśrodowiska geograficznego obszarów okołobiegunowych.

Warunki i sposób realizacji

Zakładasię realizację przedstawionych treści kształcenia, podzielonychna 18 działów tematycznych, w klasachod piątej doósmej. Proponujesię następujące założenia realizacji działów tematycznych w poszczególnych klasach: w V klasie: działy I-IV, w VI klasie: działy V-VIII, w VII klasie: działy IX-XIII, w VIII klasie: działy XIV-XVIII.

Zasadnicza część podstawy programowej w zakresie przedmiotu geografia zawiera zarówno treści nauczania, jak i związane z nimi wymagania szczegółowe. Bardzo istotne jest ichwłaściwe odczytywanie.

w zakresie kształtowania postaw powinnobyć wdrożenie odpowiednich zasad postępowania w życiu codziennym, a następnie podejmowanie przez uczniów samodzielnych działań w tymzakresie, takichjak np. planowanie i realizowanie podróży w celu poznawania dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Polski.

Głównym celem poznawania krajobrazów w klasie V jest przybliżenie najważniejszych cech krajobrazów, kształtowanie w uczniach umiejętnościich opisu oraz rozumienie prostych współzależności. Ważną umiejętnością kształconą w tejklasie jest czytanie mapy, wskazywaniena niej położenia krain geograficznych Polski oraz obszarów o określonych cechach krajobrazu. W dziale II wskazano konkretne krainy, naprzykładzie których omawiane winnybyć poszczególne typy krajobrazów. Istnieje jednak możliwość realizacji wymienionych w tymdziale wymagań także w odniesieniudo innych krain geograficznych bliższych uczniom, w ramach dodatkowego czasu, jaki pozostajedo dyspozycji nauczyciela. Przy poznawaniu krajobrazówświata ważne jest wykorzystywanie klimatogramów i map klimatycznychdo wyjaśniania zależności między położeniem wybranych krajobrazówna kuli ziemskiej, warunkami klimatycznymi, roślinnością i innymi głównymi cechami krajobrazów. Istotnym założeniem dydaktycznym jest kształtowanie umiejętności porównywania, to jest przeciwstawiania (określania różnic) i podawania podobieństw w cechach zestawionych parami krajobrazówświata. Wprowadzenie ruchów Ziemipo krajobrazach pozwalana potraktowanie poznawania zróżnicowania strefowego krajobrazów jako swego rodzaju sytuacji problemowej, poprzedzającej postawienie problemu dotyczącego przyczyn tego zróżnicowania, a następnie szukania jego rozwiązania w istnieniu stref oświetlenia jako najważniejszej konsekwencji ruchu obiegowego.

Kluczowym zadaniem geografii w klasie VI-VIII, odnoszącymsię dogeografii regionalnej Europy i świata, jest rozumienie zróżnicowaniaśrodowiska geograficznegona Ziemi,

najważniejszych problemów współczesnegoświatajak również kontynuacja poznawania relacji człowiek - przyroda. Dobór regionów uwarunkowany jest rangą, aktualnością i reprezentatywnością problemów, które można omówićna ichprzykładzie. Zostałon również podporządkowany poznaniu podstaw geografii ogólnej: fizycznej i społeczno-ekonomicznej. Jest przytym istotne, abyukazując dane zjawiskolub proces geograficznyna dobrze dobranym, poglądowym przykładzie, nieograniczać jego występowaniado tego jednego miejsca, aledokonywaćjak najczęściejtzw. transferu, tojest szukania i wskazywania namapie innych miejsc, w którychono również występuje. Treści z zakresu geografii regionalnej powinnybyć okazjądo określania wzajemnych relacji człowiek - przyroda oraz służyć rozwijaniu myślenia geograficznego, szczególnie myślenia przyczynowo-skutkowego, dotyczącego poznawania związków i zależności zachodzących:

1)

w samymśrodowisku przyrodniczym;

2)

między warunkami naturalnymi i gospodarką człowieka;

3)

w gospodarce i życiu społeczno-kulturowymna poznawanych obszarach.

Ten rodzaj poznania powinien pomóc uczniowi lepiej rozumieć współczesną rzeczywistość, zachodzące w niej zmiany oraz zróżnicowanie regionalneświata. Istotne jest przytym koncentrowanie treści lekcjina przewodnim zagadnieniu, zależnościach, natomiast unikanie wprowadzania wątków pobocznych oraz stylu encyklopedyczno-schematycznego. Ważne jest wprowadzanie w realizacji tematyki geografii regionalnej myślenia refleksyjnego i kontemplacji (m.in. krajobrazu, znaczeń nadawanychmu przez społeczności zamieszkujące dane terytorium, odmienności doświadczeń mieszkańców obszarów o różnych warunkach przyrodniczych). Warto w planowaniu lekcji przewidzieć czasna analizę odpowiednio dobranych materiałów ilustracyjnych, prezentujących typowydla danego regionu krajobraz kulturowy, wyrażający relacje przyroda - człowiek i człowiek - przyroda.

W klasie VII uczeń poznaje geografię Polski. Poszczególne zagadnienia z zakresu geografii

fizycznej i geografii społeczno-ekonomicznej rozpatrywanesą natle geografii Europy. Powiązanie treści odnoszącychsię dogeografii własnego kraju z podobnymi dotyczącymi

Europy pozwalana ukazanie związków i zależności poszczególnych zjawisk, procesów i problemów. Ukazywanie relacji między elementamiśrodowiska geograficznegona wybranych obszarach Polski pozwalana praktyczne wykorzystywanie wiedzy i umiejętności geograficznych w celu lepszego rozumienia współzależności w środowisku geograficznym ojczystego kraju. Nauczyciel może rozszerzyć podstawowy zakres treści dotyczącyśrodowiska przyrodniczego oraz społeczeństwa i gospodarki Polski o przykłady miejsc, które uznaza niezbędne dopełniejszego przedstawienia relacji między elementamiśrodowiska geograficznego w Polsce. Dotyczyto w szczególności działu XI, w którym wymagania można osiągnąć takżena przykładzie województwalub aglomeracji bliskich uczniom, podwarunkiem występowania wymienionych zależnościna tymterenie i porównania z innym, wskazanym w tymdziale, obszarem.

Ważnymi metodami i formami kształceniasą realizacja projektu edukacyjnego oraz zajęcia w terenie. Szkoła powinna zapewnić warunkido bezpiecznego prowadzenia przez uczniów prac badawczych oraz obserwacji terenowych, koniecznychdo realizacji niektórych wymagań, cozostało oznaczone w ichtreści. Podczas tych zajęć nauczyciel winien otrzymać wsparcie zestrony dyrekcji szkoły, władz samorządowych i społeczności lokalnej, a samaktywnie uczestniczyć w tworzeniu odpowiednich warunków organizacyjnychdo ichprowadzenia. Zakres tych zajęćnie powinienbyć ograniczonydo wymagań szczegółowych, w których zamieszczono informację o koniecznościich przeprowadzenia w terenie. Ważne jest, abypodczas zajęć organizowanych w terenie była wykorzystywana mapa. Zbieranie materiałów i informacji o własnym regionie i „małej ojczyźnie” możebyć zakończone publiczną prezentacją opracowanych wynikówna forum klasylub szkoły (np. w obecności rodziców w ostatnim miesiącu roku szkolnego).

Wykorzystanie walorów edukacyjno-wychowawczych geografii i realizacja zakładanych osiągnięć ucznia może zachodzić tylko w warunkach aktywnego i świadomego konstruowania wiedzy przez ucznia, a nietransmisji wiedzyod nauczycielado ucznia.

Realizacja celów kształcenia geograficznego powinna odbywaćsię przez:

1)

stosowanie metod umożliwiających kształtowanie umiejętności obserwacji (krajobrazów, zjawisk, procesów naturalnych i antropogenicznych) podczas zajęć w terenie (obowiązkowych i realizowanych w znacznie większym wymiarzeniż dotychczas);

2)

traktowanie mapy (w tymcyfrowej) jako podstawowegoźródła informacji oraz pomocy służącej kształtowaniu umiejętności myślenia geograficznego;

3)

wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnychdo pozyskiwania, gromadzenia, analizy i prezentacji informacji o środowisku geograficznym i działalności człowieka, w tymmap synoptycznych oraz informacji o skutkach zmian klimatu;

4)

stosowanie metody projektu w celu stworzenia warunkówdo podejmowania przez uczniów badań terenowych oraz konfrontowania informacji pozyskanych z różnychźródeł wiedzy geograficznej (w tymzasobów cyfrowych) z samodzielnie zgromadzonymi danymi;

5)

organizowanie debat, seminariów, konkursów, wystaw fotograficznych, opracowywanie przewodników, folderów, portfolio, w tym z wykorzystaniemśrodków informatycznych i nowoczesnych technik multimedialnych;

6)

stosowanie w większym zakresie strategii wyprzedzającej, która polegana wcześniejszym przygotowywaniusię uczniówdo lekcji, przez zbieranie informacji, wykonywanie zadań oraz samodzielne uczeniesię przed lekcją z wykorzystaniem m.in. odpowiednich aplikacji komputerowych i zasobów Internetu;

7)

wprowadzenie takich metod i środków, które stwarzają warunkido dostrzegania piękna otaczającegoświata w różnych jego aspektach, sprzyjających kontemplacji wartości przyrody i obiektów dziedzictwa kulturowego;

8)

stosowanie w jaknajwiększym zakresie pracy w grupach, stwarzającej warunkido kształtowania

umiejętności komunikacji, współpracy, odpowiedzialności.

Istotne jest odejścieod metod podających i przejściedo kształcenia poszukującego. Najbardziej kształcącymi metodami nauczaniasą te, które aktywizują ucznia, umożliwiając mukonstruowanie wiedzy przez samodzielne obserwowanie, analizowanie, porównywanie, wnioskowanie, ocenianie, projektowanie i podejmowanie działań sprzyjających rozwiązywaniu problemów dotyczącychśrodowiska geograficznego. Do decyzji nauczyciela pozostawia sięrozszerzenie treści z zakresu pogody i klimatu - zewzględuna ichznaczenie praktyczne - np. o analizę meteorogramów, a także aktualizowanie danych klimatycznych zamieszczonych w podręcznikach. Ważne jest stosowanie różnego rodzaju formćwiczeniowych (z mapą, ilustracjami, tekstemźródłowym), metod aktywizujących (m.in. graficznego zapisu, decyzyjnych, metody problemowej, dyskusji, SWOT), metod waloryzacyjnych, w tymeksponujących.

Podstawową zasadą doboruśrodków dydaktycznych i metod powinnobyć systematyczne korzystanie z atlasu, ściennychmap geograficznych oraz zasobów kartograficznych Internetu. Posługiwanie sięmapą, orientowaniesię w przestrzeni geograficznej, wykazywanie zróżnicowania przestrzennego składników przyrodniczych i działalności człowieka w środowisku geograficznym oraz interpretacja treścimap jest podstawowym celem edukacjina tympoziomie.

W nauczaniu i uczeniusię geografii w szkole podstawowej wskazane jest stosowanie metody studiów przykładowych stanowiących szczegółowe studium jednostki (regionu, jednostki administracyjnej, miasta, wsi, gospodarstwa rolnego, innych obiektów geograficznych) dobrze reprezentującego typowe cechy, zjawiska, procesy i relacje człowiek - przyroda.

BIOLOGIA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Znajomość różnorodności biologicznej oraz podstawowych zjawisk i procesów biologicznych. Uczeń:

1)

opisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy;

2)

wyjaśnia zjawiska i procesy biologiczne zachodzące w wybranych organizmach i w środowisku;

3)

przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem;

4)

wykazuje, żeróżnorodność biologiczna jest wynikiem procesów ewolucyjnych.

II.

Planowanie i przeprowadzanie obserwacji oraz doświadczeń; wnioskowanie w oparciu o ichwyniki. Uczeń:

1)

określa problem badawczy, formułuje hipotezy, planuje i przeprowadza oraz dokumentuje obserwacje i proste doświadczenia biologiczne;

2)

określa warunki doświadczenia, rozróżnia próbę kontrolną i badawczą;

3)

analizuje wyniki i formułuje wnioski;

4)

przeprowadza obserwacje mikroskopowe i makroskopowe preparatówświeżych i trwałych.

III.

Posługiwaniesię informacjami pochodzącymi z analizy materiałówźródłowych. Uczeń:

1)

wykorzystuje różnorodneźródła i metody pozyskiwania informacji;

2)

odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne i liczbowe;

3)

posługujesię podstawową terminologią biologiczną.

IV.

Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzydo rozwiązywania problemów biologicznych. Uczeń:

1)

interpretuje informacje i wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe między zjawiskami, formułuje wnioski;

2)

przedstawia opinie i argumenty związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi.

V.

Znajomość uwarunkowań zdrowia człowieka. Uczeń:

1)

analizuje związek między własnym postępowaniem a zachowaniem zdrowia oraz rozpoznaje sytuacje wymagające konsultacji lekarskiej;

2)

uzasadnia znaczenie krwiodawstwa i transplantacji narządów.

VI.

Postawa wobec przyrody i środowiska. Uczeń:

1)

uzasadnia konieczność ochrony przyrody;

2)

prezentuje postawę szacunku wobec siebie i wszystkich istotżywych;

3)

opisuje i prezentuje postawę i zachowania człowieka odpowiedzialnie korzystającego z dóbr przyrody.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Organizacja i chemizmżycia. Uczeń:

1)

przedstawia hierarchiczną organizację budowy organizmów;

2)

dokonuje obserwacji mikroskopowych komórki (podstawowej jednostkiżycia), rozpoznaje

(podmikroskopem, naschemacie, nazdjęciulub napodstawie opisu) podstawowe elementy budowy komórki (błona komórkowa, cytoplazma, jądro komórkowe, chloroplast, mitochondrium, wakuola, ściana komórkowa) i przedstawiaich funkcje;

3)

porównuje budowę komórki bakterii, roślin i zwierząt, wskazując cechy umożliwiające ichrozróżnienie;

4)

przedstawia istotę fotosyntezy jako jednegoze sposobów odżywianiasię organizmów (substraty, produkty i warunki przebiegu procesu) oraz planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ wybranych czynnikówna intensywność procesu fotosyntezy;

5)

przedstawia oddychanie tlenowe i fermentację jako sposoby uwalniania energii potrzebnej dożycia (substraty, produkty i warunki przebiegu procesów) oraz planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące, żepodczas fermentacji drożdże wydzielają dwutlenek węgla;

6)

przedstawia czynnościżyciowe organizmów.

II.

Różnorodnośćżycia.

1.

Klasyfikacja organizmów. Uczeń:

1)

przedstawia zasady systemu klasyfikacji biologicznej;

2)

przedstawia charakterystyczne cechy organizmów pozwalające przyporządkowaćje doodpowiedniego królestwa.

2.

Wirusy - bezkomórkowe formy materii. Uczeń:

1)

uzasadnia, dlaczego wirusynie sąorganizmami;

2)

przedstawia drogi rozprzestrzenianiasię i zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez wirusy (grypa, ospa, różyczka, świnka, odra, AIDS).

3.

Bakterie - organizmy jednokomórkowe. Uczeń:

1)

podaje miejsca występowania bakterii;

2)

przedstawia czynnościżyciowe bakterii;

3)

przedstawia drogi rozprzestrzenianiasię i zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez bakterie (gruźlica, borelioza, tężec, salmonelloza);

4)

wyjaśnia znaczenie bakterii w przyrodzie i dlaczłowieka.

4.

Różnorodność i jedność roślin:

1)

mchy - uczeń:

a)

dokonuje obserwacji przedstawicieli mchów (zdjęcia, ryciny, okazyżywe) i przedstawia cechyich budowy zewnętrznej,

b)

napodstawie obecności charakterystycznych cech identyfikuje nieznany organizm jako przedstawiciela mchów;

2)

paprociowe - uczeń:

a)

dokonuje obserwacji przedstawicieli paprociowych (zdjęcia, ryciny, okazyżywe) oraz przedstawia cechyich budowy zewnętrznej,

b)

napodstawie obecności charakterystycznych cech identyfikuje nieznany organizm jako przedstawiciela paprociowych,

c)

wyjaśnia znaczenie paprociowych w przyrodzie;

3)

rośliny nagonasienne - uczeń:

a)

przedstawia cechy budowy zewnętrznej rośliny nagonasiennejna przykładzie sosny,

b)

rozpoznaje przedstawicieli rodzimych drzew nagonasiennych,

c)

przedstawia znaczenie roślin nagonasiennych w przyrodzie i dlaczłowieka;

4)

rośliny okrytonasienne - uczeń:

a)

rozróżnia formy morfologiczne roślin okrytonasiennych (rośliny zielne, krzewinki, krzewy, drzewa),

b)

dokonuje obserwacji rośliny okrytonasiennej (zdjęcia, ryciny, okazyżywe); rozpoznaje jejorgany i określaich funkcje (korzeń, łodyga, liść, kwiat, owoc),

c)

rozróżnia elementy budowy kwiatu i określaich funkcje w rozmnażaniu płciowym,

d)

planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ wybranego czynnikaśrodowiska (temperatura, dostępświatłalub wody) naproces kiełkowania nasion,

e)

przedstawia sposoby rozprzestrzenianiasię nasion,

f)

rozpoznaje przedstawicieli rodzimych drzew liściastych,

g)

przedstawia znaczenie roślin okrytonasiennych w przyrodzie i dlaczłowieka;

5)

uczeń identyfikuje nieznany organizm jako przedstawiciela jednej z grup wymienionych w pkt 1-4 napodstawie jego cech morfologicznych.

5.

Grzyby - organizmy cudzożywne. Uczeń:

1)

przedstawiaśrodowiska życia grzybów (w tymgrzybów porostowych);

2)

wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie organizmudo grzybów;

3)

wykazuje różnorodność budowy grzybów (jednokomórkowe, wielokomórkowe);

4)

przedstawia wybrane czynnościżyciowe grzybów (odżywianie, oddychanie);

5)

przedstawia znaczenie grzybów w przyrodzie i dlaczłowieka.

6.

Różnorodność i jednośćświata zwierząt:

1)

tkanki - uczeń dokonuje obserwacji i rozpoznaje (podmikroskopem, naschemacie, na zdjęciulub napodstawie opisu) tkanki zwierzęcena przykładzie organizmu człowieka (tkanka nabłonkowa, mięśniowa, łączna, nerwowa) i wskazujeich cechy adaptacyjnedo pełnienia określonych funkcji;

2)

płazińce - uczeń:

a)

przedstawiaśrodowiska i trybżycia płazińców,

b)

obserwuje przedstawicieli płazińców (zdjęcia, filmy, schematyitd.) i przedstawia cechy wspólnetej grupy zwierząt,

c)

wykazuje związek budowy morfologicznej tasiemców z pasożytniczym trybemżycia,

d)

przedstawia drogi inwazji płazińców pasożytniczych i omawia sposoby profilaktyki chorób wywoływanych przez wybrane pasożyty (tasiemiec uzbrojony i tasiemiec nieuzbrojony);

3)

nicienie - uczeń:

a)

przedstawiaśrodowisko i trybżycia nicieni,

b)

dokonuje obserwacji przedstawicieli nicieni (zdjęcia, filmy, schematyitd.) i przedstawia cechy wspólnetej grupy zwierząt,

c)

przedstawia drogi inwazji nicieni pasożytniczych (owsik) i omawia sposoby profilaktyki owsicy;

4)

pierścienice (skąposzczety i pijawki) - uczeń:

a)

przedstawiaśrodowisko życia, cechy morfologiczne oraz przystosowania pierścienic dotrybużycia,

b)

dokonuje obserwacji poznanych przedstawicieli pierścienic (zdjęcia, filmy, schematy itd.) i przedstawia cechy wspólnetej grupy zwierząt,

c)

przedstawia znaczenie pierścienic w przyrodzie i dlaczłowieka;

5)

stawonogi (skorupiaki, owady i pajęczaki) - uczeń:

a)

przedstawiaśrodowisko życia, cechy morfologiczne oraz trybżycia skorupiaków, owadów i pajęczaków oraz wskazuje cechy adaptacyjne umożliwiająceim opanowanie różnychśrodowisk,

b)

dokonuje obserwacji przedstawicieli stawonogów (zdjęcia, filmy, schematyitd.) i przedstawia cechy wspólnetej grupy zwierząt,

c)

przedstawia znaczenie stawonogów w przyrodzie i dlaczłowieka;

6)

mięczaki - uczeń:

a)

przedstawiaśrodowisko życia, cechy morfologiczne oraz trybżycia ślimaków, małży i głowonogów,

b)

dokonuje obserwacji przedstawicieli mięczaków (zdjęcia, filmy, schematyitd.) i przedstawia cechy wspólnetej grupy zwierząt,

c)

przedstawia znaczenie mięczaków w przyrodzie i dlaczłowieka;

7)

różnorodność zwierząt bezkręgowych - uczeń identyfikuje nieznany organizm jako przedstawiciela jednej z grup wymienionych w pkt 2-6 napodstawie jego cech morfologicznych;

8)

ryby kostnoszkieletowe - uczeń:

a)

dokonuje obserwacji przedstawicieliryb (zdjęcia, filmy, schematy, hodowle akwariowe itd.) i przedstawiaich cechy wspólne oraz opisuje przystosowaniaryb dożycia w wodzie,

b)

określa ryby jako zwierzęta zmiennocieplne,

c)

przedstawia sposób rozmnażania i rozwójryb,

d)

przedstawia znaczenieryb w przyrodzie i dlaczłowieka;

9)

płazy bezogonowe i ogoniaste - uczeń:

a)

dokonuje obserwacji przedstawicieli płazów (zdjęcia, filmy, schematy, okazy naturalne w terenieitd.) i przedstawiaich cechy wspólne oraz opisuje przystosowania płazów dożycia w wodzie i nalądzie,

b)

określa płazy jako zwierzęta zmiennocieplne,

c)

przedstawia sposób rozmnażania i rozwój płazów,

d)

przedstawia znaczenie płazów w przyrodzie i dlaczłowieka;

10)

gady - uczeń:

a)

dokonuje obserwacji przedstawicieli gadów (zdjęcia, filmy, schematy, okazy naturalne w terenieitd.) i przedstawiaich cechy wspólne oraz opisuje przystosowania gadów dożyciana lądzie,

b)

określa gady jako zwierzęta zmiennocieplne,

c)

przedstawia sposób rozmnażania i rozwój gadów,

d)

przedstawia znaczenie gadów w przyrodzie i dlaczłowieka;

11)

ptaki - uczeń:

a)

przedstawia różnorodnośćśrodowisk życia i cech morfologicznych ptaków,

b)

dokonuje obserwacji przedstawicieli ptaków (zdjęcia, filmy, schematy, okazy naturalne w terenieitd.) i przedstawiaich cechy wspólne oraz opisuje przystosowania ptaków dolotu,

c)

określa ptaki jako zwierzęta stałocieplne,

d)

przedstawia sposób rozmnażania i rozwój ptaków,

e)

przedstawia znaczenie ptaków w przyrodzie i dlaczłowieka;

12)

ssakiłożyskowe - uczeń:

a)

przedstawia różnorodnośćśrodowisk życia i cech morfologicznych ssaków,

b)

dokonuje obserwacji przedstawicieli ssaków (zdjęcia, filmy, schematy, okazy naturalne w terenie, itd.) i przedstawiaich cechy wspólne,

c)

określa ssaki jako zwierzęta stałocieplne,

d)

przedstawia sposób rozmnażania i rozwój ssaków,

e)

przedstawia znaczenie ssaków w przyrodzie i dlaczłowieka;

13)

różnorodność zwierząt kręgowych - uczeń:

a)

identyfikuje nieznany organizm jako przedstawiciela jednej z gromad kręgowców wymienionych w pkt 8- 12 napodstawie jego cech morfologicznych;

b)

porównuje grupy kręgowcówpod względem cech morfologicznych, rozmnażania i rozwoju oraz wykazuje związek tych cech z opanowaniemśrodowisk ichżycia;

c)

przedstawia przykłady działań człowieka wpływającychna różnorodnośćryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków.

III.

Organizm człowieka.

1.

Skóra. Uczeń:

1)

przedstawia funkcje skóry;

2)

rozpoznaje elementy budowy skóry (namodelu, rysunku, według opisuitd.) oraz określa związek budowy tych elementów z funkcjami pełnionymi przez skórę;

3)

uzasadnia konieczność konsultacji lekarskiej w przypadku rozpoznania niepokojących zmianna skórze;

4)

podaje przykłady chorób skóry (grzybice skóry, czerniak) oraz zasadyich profilaktyki;

5)

określa związek nadmiernej ekspozycjina promieniowanie UVze zwiększonym ryzykiem występowania i rozwoju chorób nowotworowych skóry.

2.

Układ ruchu. Uczeń:

1)

rozpoznaje (naschemacie, rysunku, modelu, według opisuitd.) elementy szkieletu osiowego, obręczy i kończyn;

2)

przedstawia funkcje kości; określa cechy budowy fizycznej kości;

3)

przedstawia rolę i współdziałanie mięśni, ścięgien, kości i stawów w wykonywaniu ruchów;

4)

analizuje wpływ aktywności fizycznejna prawidłową budowę i funkcjonowanie układu ruchu;

5)

podaje zasady profilaktyki skrzywień kręgosłupa.

3.

Układ pokarmowy i odżywianiesię. Uczeń:

1)

rozpoznaje (naschemacie, rysunku, modelu, według opisuitd.) elementy układu pokarmowego; przedstawiaich funkcje oraz określa związek budowy tych elementów z pełnioną funkcją;

2)

rozpoznaje (naschemacie, rysunku, modelu, według opisuitd.) rodzaje zębów oraz określa ichznaczenie w mechanicznej obróbce pokarmu; przedstawia przyczyny próchnicy i zasady jejprofilaktyki;

3)

przedstawiaźródła i określa znaczenie składników pokarmowych (białka, cukry, tłuszcze, witaminy, sole mineralne i woda) dlaprawidłowego funkcjonowania organizmu;

4)

wyjaśnia rolę błonnika w funkcjonowaniu układu pokarmowego oraz uzasadnia konieczność systematycznego spożywania owoców i warzyw;

5)

uzasadnia konieczność stosowania diety zróżnicowanej i dostosowanejdo potrzeb organizmu (wiek, płeć, stan zdrowia, aktywność fizycznaitp.), przedstawia i analizuje konsekwencje zdrowotne niewłaściwego odżywiania (otyłość, anoreksja, bulimia, cukrzyca);

6)

podaje przykłady chorób układu pokarmowego (WZW A, WZW B, WZW C, rakjelita grubego) oraz zasadyich profilaktyki.

4.

Układ krążenia. Uczeń:

1)

rozpoznaje elementy budowy układu krążenia (naschemacie, rysunku, według opisuitd.) i przedstawiaich funkcje;

2)

analizuje krążenie krwi w obiegu małym i dużym;

3)

przedstawia rolę głównych składników krwi (krwinki czerwone i białe, płytki krwi, osocze);

4)

wymienia grupy krwi układu ABO i Rh oraz przedstawia społeczne znaczenie krwiodawstwa;

5)

przedstawia zasady prawidłowego pomiaru ciśnienia tętniczego krwi i stosujesię do tych zasad podczas wykonywania pomiaru;

6)

analizuje wpływ aktywności fizycznej i prawidłowej dietyna funkcjonowanie układu krążenia;

7)

podaje zasady profilaktyki chorób układu krążenia (miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, zawał serca);

8)

uzasadnia konieczność okresowego wykonywania badań kontrolnych krwi, pomiaru tętna i ciśnienia tętniczego.

5.

Układ odpornościowy. Uczeń:

1)

wskazuje lokalizację (naschemacie, rysunku, według opisuitd.) węzłów chłonnych oraz określaich funkcje;

2)

rozróżnia odporność wrodzoną i nabytą;

3)

przedstawia istotę działania szczepionek; podaje wskazania zastosowania szczepionek i uzasadnia konieczność stosowania obowiązkowych szczepień;

4)

przedstawia znaczenie przeszczepów oraz zgodyna transplantację narządów;

5)

określa alergię jako nadwrażliwość układu odpornościowegona określony czynnik;

6)

określa AIDS jako zaburzenie mechanizmów odporności.

6.

Układ oddechowy. Uczeń:

1)

rozpoznaje elementy budowy układu oddechowego (naschemacie, modelu, rysunku, według opisuitd.) i przedstawiaich funkcje oraz określa związek budowy tych elementów z pełnioną funkcją;

2)

przedstawia mechanizm wentylacji płuc (wdech i wydech);

3)

analizuje przebieg wymiany gazowej w tkankach i w płucach; planuje i przeprowadza doświadczenie wykrywające obecność dwutlenku węgla oraz pary wodnej w powietrzu wydychanym;

4)

analizuje wpływ palenia tytoniu (bierne i czynne), zanieczyszczeń pyłowych powietrza nastan i funkcjonowanie układu oddechowego;

5)

podaje przykłady chorób układu oddechowego (angina, gruźlica, rakpłuca) oraz zasady ichprofilaktyki.

7.

Układ moczowy i wydalanie. Uczeń:

1)

przedstawia istotę procesu wydalania i podaje przykłady substancji, któresą wydalane z organizmu człowieka (mocznik, dwutlenek węgla) oraz wymienia narządy biorące udział w ichwydalaniu;

2)

rozpoznaje elementy układu moczowego (namodelu, rysunku, według opisuitd.) oraz przedstawiaich funkcje;

3)

podaje przykłady chorób układu moczowego (zakażenia dróg moczowych, kamica nerkowa) oraz zasadyich profilaktyki;

4)

przedstawia znaczenie badania moczu w diagnostyce zakażeń układu moczowego, kamicy nerkowej i cukrzycy.

8.

Układ nerwowy. Uczeń:

1)

rozpoznaje elementy ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego (namodelu, rysunku, według opisuitd.) oraz określaich funkcje;

2)

opisujełuk odruchowy i wymienia rodzaje odruchów; dokonuje obserwacji odruchu kolanowego;

3)

przedstawia sposoby radzenia sobieze stresem;

4)

przedstawia znaczeniesnu w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego;

5)

przedstawia negatywny wpływna funkcjonowanie układu nerwowego niektórych substancji psychoaktywnych: alkoholu, nikotyny (w tym w e-papierosach) oraz nadużywania kofeiny; przedstawia zagrożenia związane z zażywaniem narkotyków, środków dopingujących i dopalaczy.

9.

Narządy zmysłów. Uczeń:

1)

rozpoznaje elementy budowyoka (namodelu, rysunku, według opisuitd.) oraz przedstawia ichfunkcje w powstawaniu obrazu;

2)

przedstawia przyczyny powstawania oraz sposoby korygowaniawad wzroku (krótkowzroczność, dalekowzroczność);

3)

rozpoznaje elementy budowy ucha (namodelu, rysunku, według opisuitd.) oraz przedstawia ichfunkcje;

4)

opisuje wpływ hałasuna zdrowie człowieka;

6)

przedstawia rolę zmysłu równowagi, smaku, węchu i dotyku; wskazuje umiejscowienie receptorów właściwychtym zmysłom oraz planuje i przeprowadza doświadczenie sprawdzające gęstość rozmieszczenia receptorów w skórze różnych części ciała.

10.

Układ dokrewny. Uczeń:

1)

wymienia gruczoły dokrewne (przysadka, tarczyca, trzustka, nadnercza, jądra i jajniki); wskazujeich lokalizację i podaje nazwy hormonów wydzielanych przeznie (hormon wzrostu, tyroksyna, insulina, glukagon, adrenalina, testosteron, estrogeny i progesteron) oraz przedstawia rolę tych hormonów;

2)

przedstawia antagonistyczne działanie insuliny i glukagonu.

11.

Rozmnażanie i rozwój. Uczeń:

1)

rozpoznaje elementy budowy układu rozrodczego męskiego i żeńskiego (naschemacie, według opisuitd.) oraz podajeich funkcje;

2)

opisuje fazy cyklu miesiączkowego kobiety;

3)

określa rolę gamet w procesie zapłodnienia;

4)

wymienia etapy rozwoju przedurodzeniowego człowieka (zygota, zarodek, płód) i wyjaśnia wpływ alkoholu i nikotynyna rozwój zarodka i płodu;

5)

przedstawia cechy fizycznego, psychicznego i społecznego dojrzewania człowieka;

6)

przedstawia zasady profilaktyki chorób przenoszonych drogą płciową;

7)

uzasadnia konieczność wykonywania badań kontrolnych jako sposobu wczesnego wykrywania raka piersi, raka szyjki macicy i raka prostaty.

IV.

Homeostaza. Uczeń:

1)

analizuje współdziałanie poszczególnych układów narządów w utrzymaniu niektórych parametrów środowiska wewnętrznegona określonym poziomie (temperatura, ilość wody w organizmie);

2)

analizuje informacje dołączanedo leków oraz wyjaśnia, dlaczegonie należybez wyraźnej potrzeby przyjmować leków ogólnodostępnych i suplementów;

3)

uzasadnia, żeantybiotyki i inne leki należy stosować zgodnie z zaleceniem lekarza (dawka, godziny przyjmowania leku i długość kuracji).

V.

Genetyka. Uczeń:

1)

przedstawia strukturę i rolę DNA;

2)

wskazuje znaczenie struktury podwójnej helisy w procesie replikacji DNA; podaje znaczenie procesu replikacji DNA;

3)

opisuje budowę chromosomu (chromatydy, centromer) i podaje liczbę chromosomów komórek człowieka oraz rozróżnia autosomy i chromosomy płci;

4)

przedstawia znaczenie biologiczne mitozy i mejozy, rozróżnia komórki haploidalne i diploidalne;

5)

przedstawia nowotwory jako skutek niekontrolowanych podziałów komórkowych oraz przedstawia czynniki sprzyjająceich rozwojowi (np. niewłaściwa dieta, składniki dymu tytoniowego, niewłaściwy trybżycia, promieniowanie UV, promieniowanie X, zanieczyszczeniaśrodowiska, wirus HPV);

6)

przedstawia dziedziczenie jednogenowe, posługującsię podstawowymi pojęciami genetyki

(fenotyp, genotyp, gen, allel, homozygota, heterozygota, dominacja, recesywność);

7)

przedstawia dziedziczenie płci u człowieka;

8)

wyjaśnia dziedziczenie grup krwi człowieka (układ ABO, czynnik Rh);

9)

określa, czym jest mutacja oraz wymienia możliwe przyczynyich występowania (mutacje spontaniczne i wywołane przez czynniki mutagenne);

10)

podaje przykłady chorób genetycznych człowieka warunkowanych mutacjami (mukowiscydoza, zespół Downa).

VI.

Ewolucjażycia. Uczeń:

1)

wyjaśnia istotę procesu ewolucji organizmów i przedstawiaźródła wiedzy o jejprzebiegu;

2)

wyjaśniana przykładach, naczym polega dobór naturalny i sztuczny oraz przedstawia różnice między nimi;

3)

przedstawia podobieństwa i różnice między człowiekiem a małpami człekokształtnymi jako wynik procesów ewolucyjnych.

VII.

Ekologia i ochronaśrodowiska. Uczeń:

1)

wskazujeżywe i nieożywione elementy ekosystemu oraz wykazuje, żesą onepowiązane różnorodnymi zależnościami;

2)

opisuje cechy populacji (liczebność, zagęszczenie, rozrodczość, śmiertelność, struktura przestrzenna, wiekowa i płciowa);

3)

analizuje oddziaływania antagonistyczne: konkurencję wewnątrzgatunkową i międzygatunkową, pasożytnictwo, drapieżnictwo i roślinożerność;

4)

analizuje oddziaływania nieantagonistyczne: mutualizm i komensalizm;

5)

przedstawia strukturę troficzną ekosystemu, rozróżnia producentów, konsumentów (I-go i dalszych rzędów) i destruentów oraz przedstawiaich rolę w obiegu materii i przepływie energii przez ekosystem;

6)

analizuje zależności pokarmowe (łańcuchy pokarmowe i sieci troficzne), konstruuje prostełańcuchy pokarmowe (łańcuchy spasania) oraz analizuje przedstawione (w postaci schematu) sieci i łańcuchy pokarmowe;

7)

analizuje zakresy tolerancji organizmuna wybrane czynnikiśrodowiska (temperatura, wilgotność);

8)

przedstawia odnawialne i nieodnawialne zasoby przyrody oraz propozycje racjonalnego gospodarowania tymi zasobami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju;

9)

przedstawia zagrożenia dlaśrodowiska przyrodniczego wynikające z działań człowieka, w tym z antropogenicznej zmiany klimatu, a take sposoby zwalczania tych zagrożeń.

VIII.

Zagrożenia różnorodności biologicznej. Uczeń:

1)

przedstawia poziomy różnorodności biologicznej;

2)

analizuje wpływ człowiekana różnorodność biologiczną;

3)

uzasadnia konieczność ochrony różnorodności biologicznej;

4)

przedstawia wybrane formy ochrony przyrody w Polsce (parki narodowe, rezerwaty przyrody, ochrona gatunkowa, pomniki przyrody) oraz uzasadnia koniecznośćich stosowaniadla zachowania gatunków i ekosystemów.

Warunki i sposób realizacji

Proponujesię realizację treści i wymagań następująco w:

1)

klasach V dział I oraz część działu II (ust. 1-5);

2)

klasach VI część działu II (dział IIust.
6);

3)

klasach VII działy III i IV;

4)

klasach VIII działy V-VIII.

Przedstawione wymagania będą zrealizowane, jeśli wypełnione zostaną opisane poniżej warunkiich realizacji.

Przedmiot biologia powinien służyć kształtowaniu postawy ciekawości poznawczej poprzez zachęcanie uczniówdo stawiania pytań, formułowania problemów, krytycznego odnoszenia siędo różnych informacji, dostrzegania powiązań nauki z życiem codziennym oraz związku między różnymi dziedzinami nauki. Nabyta przez ucznia wiedza (wiadomości i umiejętności) powinna mieć zastosowanie w rozwiązywaniu bliskichmu problemów, a także służyć rozwijaniu świadomości znaczenia biologii w różnych dziedzinachżycia. Ważne jest omawianie niektórych zagadnień, np. struktury DNA, czymechanizmów ewolucji w świetle istotnych odkryć naukowych.

Uczniowie szkoły podstawowej powinni zdobyć umiejętności umożliwiające podejmowanie świadomych decyzji związanychze zdrowiem własnym i innych ludzi. Realizacja zagadnień dotyczących funkcjonowania organizmu człowieka powinna nierozerwalniełączyćsię z kształtowaniem u uczniów nawyków zdrowego stylużycia oraz dostarczeniem informacji o różnych zagrożeniach zdrowia i możliwościachich ograniczania.

W procesie kształcenia istotne jest zaplanowanie cyklu obserwacji i doświadczeń prowadzonych przez ucznialub mały zespół uczniowski, samodzielnie orazpod kierunkiem nauczyciela. Ważne jest, abydoświadczenia i obserwacje były prostedo wykonania, niewymagały skomplikowanych urządzeń i drogich materiałów. Podczas planowania i przeprowadzania doświadczeń oraz obserwacji należy stworzyć warunki umożliwiające uczniom zadawanie pytań, zbieranie, analizowanie i prezentowanie danych oraz konstruowanie odpowiedzi nazadane pytania. W prawidłowym kształtowaniu umiejętności badawczych uczniów jest istotne, abyuczeń umiał odróżnić doświadczeniaod obserwacji orazod pokazu będącego ilustracją omawianego zjawiska, a także znał metody badawcze. Dużą wagę należy przykładać dotego, abyprawidłowo kształtować umiejętność określania prób kontrolnych i badawczych oraz analizy wyników. Większość doświadczeń powinnabyć przeprowadzona bezpośrednio podczas zajęć lekcyjnych. Przykłady doświadczeń zawarto w wymaganiach szczegółowych. Rekomendowane jest, aby w procesie dydaktycznym były uwzględniane także inne obserwacje i doświadczenia, które wynikają z ciekawości poznawczej uczniów, np.:

1)

doświadczenie wykazujące zdolność mchówdo chłonięcia wody (należy pamiętać o aspektach prawnych związanych z pozyskiwaniem mchów ześrodowiska);

2)

doświadczenie wykrywające obecność wybranych składników pokarmowych w produktach spożywczych;

3)

obserwacja wpływu wysiłku fizycznegona zmiany tętna i ciśnienia tętniczego krwi oraz obserwacja wpływu wysiłku fizycznegona zmiany częstości oddechu (należy pamiętać o zasadach bezpieczeństwa; można rozważyć połączenie lekcji biologii i wychowania fizycznego w celu zapewnienia odpowiednich warunków);

4)

obserwacja wykazująca obecność tarczy nerwu wzrokowego;

5)

obserwacja liczebności, rozmieszczenia i zagęszczenia wybranego gatunku rośliny zielnej w terenie.

W ramach przedmiotu biologia powinny odbywaćsię zajęcia terenowe (umożliwiające realizację

treści z zakresu ekologii i różnorodności organizmów), wycieczkido ogrodu botanicznego, ogrodu zoologicznego, dolasu, nałąkęlub pole uprawne. Podczas tych zajęć uczniowie powinni obserwować i rozpoznawać rośliny, zwierzęta oraz zjawiska zachodzące w określonym ekosystemie.

Praca uczniów w terenie powinnabyć ukierunkowana przez nauczyciela poprzez wcześniejsze określenie zadania, które będzie realizowane podczas zajęć terenowych, przygotowanie materiałów potrzebnychdo jego realizacji, np. przyrządów, kart pracy, ustalenie zakresu, sposobu zbierania i zapisu informacji. Zajęcia, zarówno w terenie, jak i w salach lekcyjnych, powinnybyć wzbogacone wykorzystywaniem aplikacji mobilnychlub oprogramowania komputerowego oraz zasobów cyfrowych dostępnych w Internecie.

Zajęcia z biologii powinnybyć prowadzonewe właściwie wyposażonej pracowni zapewniającej nowoczesne warunki kształcenia, indywidualizację procesu nauczania oraz bezpieczeństwo pracy. Istotne jest, aby w pracowni znajdowałsię sprzęt niezbędnydo przeprowadzania wskazanych w podstawie doświadczeń i obserwacji, tj. przyrządy pomiarowe, przyrządy optyczne, szkło laboratoryjne, szkiełka mikroskopowe, odczynniki chemiczne, środki czystości, środki ochrony (fartuchy i rękawice ochronne, apteczka). Pomocami dydaktycznymi w każdej pracowni powinnybyć podręczne wydawnictwa książkowe (np. słowniki, przewodniki roślin i zwierząt, atlasy), preparaty mikroskopowe (tkanki zwierzęce), modele obrazujące wybrane elementy budowy organizmu człowieka (np. model szkieletu, modeloka, model ucha, model klatki piersiowej).

Ważne jest także wykorzystywanie podczas zajęć różnorodnych materiałówźródłowych zarówno w formie papierowej, jak i cyfrowej, np. z zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, w której każdy nauczyciel i uczeńma własne konto.

CHEMIA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Uczeń:

1)

pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnychźródeł;

2)

korzysta z technologii informacyjno-komunikacyjnychdo wyszukiwania, przetwarzania, selekcji, agregacji, weryfikacji i wykorzystania danych;

3)

ocenia wiarygodność uzyskanych danych;

4)

konstruuje wykresy, tabele i schematyna podstawie dostępnych informacji.

II.

Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzydo rozwiązywania problemów. Uczeń:

1)

opisuje właściwości substancji i wyjaśnia przebieg prostych procesów chemicznych;

2)

wskazujena związek właściwości różnorodnych substancji z ichzastosowaniami i ich wpływem naśrodowisko naturalne;

3)

respektuje podstawowe zasady ochronyśrodowiska;

4)

wskazujena związek między właściwościami substancji a ichbudową chemiczną;

5)

wykorzystuje wiedzędo rozwiązywania prostych problemów chemicznych;

6)

stosuje poprawną terminologię;

7)

wykonuje obliczenia dotyczące praw chemicznych.

III.

Opanowanie czynności praktycznych. Uczeń:

1)

bezpiecznie posługujesię prostym sprzętem laboratoryjnym i podstawowymi odczynnikami chemicznymi;

2)

projektuje i przeprowadza proste doświadczenia chemiczne;

3)

rejestrujeich wyniki w różnej formie, formułuje obserwacje, wnioski oraz wyjaśnienia;

4)

przestrzega zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Substancje i ichwłaściwości. Uczeń:

1)

opisuje właściwości substancji będących głównymi składnikami stosowanychna codzień produktów: soli kuchennej, cukru, mąki, wody, węgla, glinu, miedzi, cynku, żelaza; projektuje i przeprowadza doświadczenia, w których bada wybrane właściwości substancji;

2)

rozpoznaje znaki ostrzegawcze (piktogramy) stosowane przy oznakowaniu substancji niebezpiecznych; stosuje podstawowe zasady bezpiecznej pracy z odczynnikami chemicznymi;

3)

opisuje stany skupienia materii;

4)

tłumaczy, naczym polegają zjawiska dyfuzji, rozpuszczania, zmiany stanu skupienia;

5)

opisuje cechy mieszanin jednorodnych i niejednorodnych;

6)

sporządza mieszaniny i dobiera metodę rozdzielania składników mieszanin: sączenie,

krystalizacja, destylacja, rozdzielanie cieczy w rozdzielaczu; wskazujete różnice między właściwościami fizycznymi składników mieszaniny, które umożliwiająjej rozdzielenie;

7)

opisuje różnice między mieszaniną a związkiem chemicznymlub pierwiastkiem;

8)

klasyfikuje pierwiastkina metale i niemetale; odróżnia metaleod niemetalina podstawie ichwłaściwości;

9)

posługujesię symbolami pierwiastków i stosujeje dozapisywania wzorów chemicznych: H, C, N, O, Na, Mg, Al, Si, P, S, Cl, K, Ca, Fe, Cu, Zn, Br, Ag, I, Ba, Pb;

10)

przeprowadza obliczenia z wykorzystaniem pojęć: masa, gęstość i objętość.

II.

Wewnętrzna budowa materii. Uczeń:

1)

posługujesię pojęciem pierwiastka chemicznego jako zbioru atomów o danej liczbie atomowej Z ;

2)

napodstawie położenia pierwiastka w układzie okresowym określa liczbę powłok elektronowych w atomie oraz liczbę elektronów zewnętrznej powłoki elektronowejdla pierwiastków grup 1-2 i 13-18; określa położenie pierwiastka w układzie okresowym (numer grupy, numer okresu);

3)

ustala liczbę protonów i neutronów w jądrze atomowym oraz liczbę elektronów w atomie napodstawie liczby atomowej i masowej; stosuje zapis A Z E;

4)

opisuje różnice w budowie atomów izotopów, np. wodoru; wyszukuje informacjena temat zastosowań różnych izotopów;

5)

odczytuje z układu okresowego podstawowe informacje o pierwiastkach (symbol, nazwę, liczbę atomową, masę atomową, rodzaj pierwiastka - metallub niemetal);

6)

wyjaśnia związek między podobieństwem właściwości pierwiastków należącychdo tejsamej grupy układu okresowego oraz stopniową zmianą właściwości pierwiastków leżących w tymsamym okresie (metale - niemetale) a budową atomów;

7)

opisuje, czym różnisię atomod cząsteczki; interpretuje zapisy, np. H2, 2H, 2H2;

8)

opisuje funkcję elektronów zewnętrznej powłoki w łączeniusię atomów; stosuje pojęcie elektroujemnoścido określania rodzaju wiązań (kowalencyjne, jonowe) w podanych substancjach;

9)

naprzykładzie cząsteczek o budowie kowalencyjnej: H2, Cl2, N2, CO2, H2O, HCl, NH3, CH4, zapisuje wzory sumaryczne i strukturalne tych cząsteczek;

10)

stosuje pojęcie jonu (kation i anion); określaładunek trwałych, prostych jonów metali (np. Na, Mg, Al) oraz niemetali (np. O, Cl, S); wskazuje jony w związkach o budowie jonowej (np. NaCl, MgO, NaOH);

11)

wyszukuje, porządkuje, porównuje i prezentuje informacje o właściwościach związków kowalencyjnych i jonowych (stan skupienia, rozpuszczalność w wodzie, temperatura topnienia i temperatura wrzenia, przewodzenie ciepła i elektryczności);

12)

określana podstawie układu okresowego wartościowość (względem wodoru i maksymalną względem tlenu) dlapierwiastków grup: 1, 2, 13, 14, 15, 16 i 17;

13)

ustaladla tlenków: nazwęna podstawie wzoru sumarycznego, wzór sumarycznyna podstawie nazwy, wzór sumarycznyna podstawie wartościowości, wartościowośćna podstawie wzoru sumarycznego.

III.

Reakcje chemiczne. Uczeń:

1)

opisuje i porównuje zjawisko fizyczne i reakcję chemiczną; podaje przykłady zjawisk fizycznych i reakcji chemicznych zachodzących w otoczeniu człowieka; projektuje i przeprowadza doświadczenia ilustrujące zjawisko fizyczne i reakcję chemiczną; napodstawie obserwacji klasyfikuje przemianydo reakcji chemicznych i zjawisk fizycznych;

2)

zapisuje równania reakcji chemicznych w formie cząsteczkowej i jonowej; dobiera współczynniki stechiometryczne, stosując prawo zachowania masy i prawo zachowaniaładunku; wskazuje substraty i produkty;

3)

rozróżnia reakcje egzotermiczne i reakcje endotermiczne; podaje przykłady takich reakcji;

4)

wskazuje wpływ katalizatorana przebieg reakcji chemicznej.

IV.

Tlen, wodór i ichzwiązki chemiczne. Powietrze. Uczeń:

1)

projektuje i przeprowadza doświadczenie polegającena otrzymaniu tlenu oraz bada wybrane właściwości fizyczne i chemiczne tlenu; odczytuje z różnychźródeł (układu okresowego pierwiastków, zasobów cyfrowych) informacje dotyczące właściwości tego pierwiastka

i jego zastosowań; pisze równania reakcji otrzymywania tlenu oraz równania reakcji tlenu z metalami i niemetalami;

2)

wyszukuje, porządkuje, porównuje i prezentuje informacje o:

a)

właściwościach fizycznych oraz zastosowaniach wybranych tlenków (tlenku wapnia, tlenku glinu, tlenkówżelaza, tlenków węgla, tlenku krzemu(IV), tlenków siarki),

b)

przyczynach i skutkach spadku stężenia ozonu w stratosferze ziemskiej; opisuje działania, które doprowadziłydo rozwiązania problemu „dziury ozonowej”,

c)

korozji i sposobach zabezpieczania produktów zawierającychżelazo przed rdzewieniem;

3)

opisuje właściwości fizyczne i chemiczne tlenku węgla(IV) oraz funkcję tego gazu w przyrodzie; opisuje skutki nadmiernej emisji CO2 doatmosfery; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymać oraz wykryć tlenek węgla(IV) (np. w powietrzu wydychanym z płuc); pisze równania reakcji otrzymywania tlenku węgla(IV) (reakcja spalania węgla w tlenie, spalanie węglowodorów, rozkład węglanów, reakcja węglanu wapnia z kwasem solnym);

4)

projektuje i przeprowadza doświadczenie polegającena otrzymaniu wodoru oraz bada wybrane jego właściwości fizyczne i chemiczne; odczytuje z różnychźródeł (układu okresowego pierwiastków, zasobów cyfrowych) informacje dotyczące właściwości tego pierwiastka i jego zastosowań; pisze równania reakcji otrzymywania wodoru oraz równania reakcji wodoru z niemetalami; opisuje właściwości fizyczne oraz zastosowania wybranych wodorków niemetali (amoniaku, chlorowodoru, siarkowodoru);

5)

projektuje i przeprowadza doświadczenie potwierdzające, żepowietrze jest mieszaniną; opisuje skład i właściwości powietrza;

6)

opisuje właściwości fizyczne gazów szlachetnych; wyszukuje, porównuje i prezentuje informacje o zastosowaniach gazów szlachetnych;

7)

wyszukuje, porządkuje, porównuje i prezentuje informacje o źródłach, rodzajach i skutkach zanieczyszczeń powietrza, oraz o sposobach postępowania pozwalających chronić powietrze przed zanieczyszczeniami.

V.

Woda i roztwory wodne. Uczeń:

1)

opisuje budowę cząsteczki wody; podaje przykłady substancji, którenie rozpuszczają się w wodzie, oraz przykłady substancji, które rozpuszczająsię w wodzie, tworząc roztwory właściwe; podaje przykłady substancji, które z wodą tworzą koloidy i zawiesiny;

2)

projektuje i przeprowadza doświadczenia dotyczące rozpuszczalności różnych substancji w wodzie; wyszukuje, porządkuje, porównuje i prezentuje informacjena temat składu mineralnego wody z różnych ujęć (woda wodociągowa, wody mineralne, woda morska, wody powierzchniowe);

3)

projektuje i przeprowadza doświadczenia wykazujące wpływ różnych czynnikówna szybkość rozpuszczania substancji stałych w wodzie;

4)

stosuje pojęcia: rozpuszczalność, roztwór nasycony, roztwór nienasycony;

5)

odczytuje rozpuszczalność substancji z tabeli rozpuszczalnościlub z wykresu rozpuszczalności; oblicza masę substancji, którą można rozpuścić w określonej ilości wody w podanej temperaturze;

6)

wykonuje proste obliczenia z zastosowaniem pojęć: rozpuszczalność, stężenie procentowe, masa substancji, masa rozpuszczalnika, masa roztworu, gęstość roztworu (z wykorzystaniem tabeli rozpuszczalnościlub wykresu rozpuszczalności).

VI.

Wodorotlenki i kwasy. Uczeń:

1)

rozpoznaje wzory wodorotlenków i kwasów; zapisuje wzory sumaryczne wodorotlenków: NaOH, KOH, Ca(OH)2, Al(OH)3, Cu(OH)2, i kwasów: HCl, H2S, HNO3, H2SO3, H2SO4, H2CO3, H3PO4, oraz podajeich nazwy;

2)

projektuje i przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodorotlenek (rozpuszczalny i trudno rozpuszczalny w wodzie), kwas beztlenowy i tlenowy (NaOH, Ca(OH)2, Cu(OH)2, HCl, H3PO4); zapisuje odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej;

3)

wyszukuje, porządkuje, porównuje i prezentuje informacje o właściwościach i wynikających z nich zastosowań niektórych wodorotlenków i kwasów (np. NaOH, Ca(OH)2, HCl, H2SO4);

4)

wyjaśnia, naczym polega dysocjacja elektrolityczna zasad i kwasów; definiuje pojęcia:

elektrolit i nieelektrolit; zapisuje równania dysocjacji elektrolitycznej zasad i kwasów (w formie stopniowejdla H2S, H2CO3); definiuje kwasy i zasady w odniesieniu dozmiany odczynu roztworu; rozróżnia pojęcia zasady (jako substancji zwiększającej stężenie jonów OH- i zmniejszającej stężenie jonów wodorowych) i wodorotlenku;

5)

wskazujena zastosowania wskaźników: fenoloftaleiny, oranżu metylowego, uniwersalnego papierka wskaźnikowego; rozróżnia doświadczalnie roztwory kwasów i wodorotlenkówza pomocą wskaźników;

6)

określa odczyn roztworu (kwasowy, zasadowy, obojętny);

7)

posługujesię skalą pH; interpretuje wartość pH w ujęciu jakościowym (odczyn kwasowy, zasadowy, obojętny); przeprowadza doświadczenie, które pozwoli zbadać pH produktów występujących w życiu codziennym człowieka (np. żywności, środków czystości);

8)

wyszukuje, porządkuje, porównuje i prezentuje informacje o powstawaniu i skutkach kwaśnych opadów oraz o sposobach ograniczającychich powstawanie.

VII.

Sole. Uczeń:

1)

projektuje i przeprowadza doświadczenie oraz wyjaśnia przebieg reakcji zobojętniania (HCl + NaOH); pisze równania reakcji zobojętniania w formie cząsteczkowej i jonowej;

2)

tworzy i zapisuje wzory sumaryczne soli: chlorków, siarczków, azotanów(V), siarczanów(IV), siarczanów(VI), węglanów, fosforanów(V) (ortofosforanów(V)); tworzy nazwy solina podstawie wzorów; tworzy i zapisuje wzory sumaryczne solina podstawie nazw;

3)

pisze równania reakcji otrzymywania soli (kwas + wodorotlenek, kwas + tlenek metalu, kwas + metal (Na, K, Ca, Mg), wodorotlenek (NaOH, KOH, Ca(OH)2) + tlenek niemetalu) w formie cząsteczkowej;

4)

pisze równania dysocjacji elektrolitycznej soli rozpuszczalnych w wodzie;

5)

projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymywać substancje trudno rozpuszczalne (sole i wodorotlenki) w reakcjach strąceniowych, pisze odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej i jonowej; napodstawie tablicy rozpuszczalności soli i wodorotlenków

przewiduje wynik reakcji strąceniowej;

6)

wyszukuje, porządkuje, porównuje i prezentuje informacje o zastosowaniach najważniejszych soli: chlorków, węglanów, azotanów(V), siarczanów(VI) i fosforanów(V) (ortofosforanów(V)).

VIII.

Związki węgla z wodorem - węglowodory. Uczeń:

1)

definiuje pojęcia: węglowodory nasycone (alkany) i nienasycone (alkeny, alkiny);

2)

tworzy wzór ogólny szeregu homologicznego alkanów (napodstawie wzorów kolejnych alkanów) i zapisuje wzór sumaryczny alkanu o podanej liczbie atomów węgla; rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) alkanów o łańcuchach prostychdo czterech atomów węgla w cząsteczce; podajeich nazwy systematyczne;

3)

obserwuje i opisuje właściwości fizyczne alkanów; wskazuje związek między długością łańcucha węglowego a właściwościami fizycznymi w szeregu alkanów (gęstość, temperatura topnienia i temperatura wrzenia);

4)

obserwuje i opisuje właściwości chemiczne (reakcje spalania) alkanów; pisze równania reakcji spalania alkanów przy dużym i małym dostępie tlenu; wyszukuje informacjena temat zastosowań alkanów;

5)

tworzy wzory ogólne szeregów homologicznych alkenów i alkinów (napodstawie wzorów kolejnych alkenów i alkinów); zapisuje wzór sumaryczny alkenu i alkinu o podanej liczbie atomów węgla; tworzy nazwy alkenów i alkinówna podstawie nazw odpowiednich alkanów; rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) alkenów i alkinów o łańcuchach prostychdo czterech atomów węgla w cząsteczce;

6)

napodstawie obserwacji opisuje właściwości fizyczne i chemiczne (spalanie, przyłączanie bromu) etenu i etynu; wyszukuje informacjena tematich zastosowań;

7)

zapisuje równanie reakcji polimeryzacji etenu; wyszukuje, porządkuje i prezentuje informacje o właściwościach i zastosowaniu polietylenu;

8)

projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające odróżnić węglowodory nasycone odnienasyconych;

9)

wyszukuje, porządkuje i prezentuje informacje o naturalnychźródłach węglowodorów

oraz o produktach destylacji ropy naftowej i ichzastosowaniach; opisuje konsekwencje spalania paliw kopalnych dlaśrodowiska, w tymklimatu.

IX.

Pochodne węglowodorów. Uczeń:

1)

pisze wzory sumaryczne, rysuje wzory półstrukturalne (grupowe) i strukturalne alkoholi monohydroksylowych o łańcuchach prostych zawierającychdo czterech atomów węgla w cząsteczce; tworzyich nazwy systematyczne; dzieli alkoholena mono-i polihydroksylowe;

2)

bada wybrane właściwości fizyczne i chemiczne etanolu; opisuje właściwości i zastosowania metanolu i etanolu; zapisuje równania reakcji spalania metanolu i etanolu; opisuje negatywne skutki działania metanolu i etanoluna organizm ludzki;

3)

zapisuje wzór sumaryczny i półstrukturalny (grupowy) propano-1,2,3-triolu (glicerolu); bada jego właściwości fizyczne; wyszukuje, porządkuje i prezentuje informacjena temat zastosowań glicerolu;

4)

podaje przykłady kwasów organicznych występujących w przyrodzie (kwas mrówkowy, szczawiowy, cytrynowy) i wyszukuje informacjena tematich zastosowań; rysuje wzory półstrukturalne (grupowe) i strukturalne kwasów monokarboksylowych o łańcuchach prostych zawierających doczterech atomów węgla w cząsteczce oraz podajeich nazwy zwyczajowe i systematyczne;

5)

bada i opisuje wybrane właściwości fizyczne i chemiczne kwasu etanowego (octowego); pisze w formie cząsteczkowej równania reakcji tego kwasu z wodorotlenkami, tlenkami metali, metalami; bada odczyn wodnego roztworu kwasu etanowego (octowego); pisze równanie dysocjacji tego kwasu;

6)

zapisuje równania reakcji między kwasami karboksylowymi (metanowym, etanowym) i alkoholami (metanolem, etanolem); tworzy nazwy systematyczne i zwyczajowe estrówna podstawie nazw odpowiednich kwasów karboksylowych (metanowego, etanowego) i alkoholi (metanolu, etanolu); planuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymać ester o podanej nazwie; wyszukuje informacje o właściwościach estrów w aspekcieich zastosowań.

X.

Substancje chemiczne o znaczeniu biologicznym.

Uczeń:

1)

podaje nazwy i rysuje wzory półstrukturalne (grupowe) długołańcuchowych kwasów monokarboksylowych (kwasów tłuszczowych) nasyconych (palmitynowego, stearynowego) i nienasyconego (oleinowego);

2)

opisuje wybrane właściwości fizyczne i chemiczne długołańcuchowych kwasów monokarboksylowych; projektuje i przeprowadza doświadczenie, które pozwoli odróżnić kwas oleinowyod palmitynowego lubstearynowego;

3)

wyszukuje, porządkuje, porównuje i prezentuje informacje o budowie tłuszczów (jako estrów glicerolu i kwasów tłuszczowych), ichklasyfikacjipod względem pochodzenia, stanu skupienia i charakteru chemicznego oraz o wybranych właściwościach fizycznych, znaczeniu i zastosowaniu tłuszczów; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające odróżnić tłuszcz nienasyconyod nasyconego;

4)

opisuje budowę i wybrane właściwości fizyczne i chemiczne aminokwasówna przykładzie kwasu aminooctowego (glicyny); pisze równanie reakcji kondensacji dwóch cząsteczek glicyny;

5)

wymienia pierwiastki, których atomy wchodzą w skład cząsteczek białek; wyszukuje, porządkuje, porównuje i prezentuje informacje o budowie i właściwościach fizycznych oraz znaczeniu i zastosowaniu białek;

6)

bada zachowaniesię białkapod wpływem ogrzewania, etanolu, kwasów i zasad, soli metali ciężkich (CuSO4) i chlorku sodu; opisuje różnice w przebiegu denaturacji i koagulacji białek; wymienia czynniki, które wywołująte procesy; projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające potwierdzić obecność białkaza pomocą stężonego roztworu kwasu azotowego(V) w różnych produktach spożywczych;

7)

wymienia pierwiastki, których atomy wchodzą w skład cząsteczek cukrów (węglowodanów); wyszukuje, porządkuje, porównuje i prezentuje informacje o budowie cukrów (glukozy, fruktozy, sacharozy, skrobi i celulozy), ichklasyfikacji oraz o wybranych właściwościach fizycznych, znaczeniu i zastosowaniu cukrów;

8)

projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające wykryć obecność skrobiza pomocą

roztworu jodu (w wodnym roztworze KI) w różnych produktach spożywczych.

Warunki i sposób realizacji

Istotną funkcję w nauczaniu chemii jako przedmiotu przyrodniczego pełni eksperyment chemiczny. Umożliwiaon rozwijanie aktywności uczniów i kształtowanie samodzielności w działaniu. Dzięki samodzielnemu wykonywaniu doświadczeńlub ichaktywnej obserwacji, uczniowie poznają metody badawcze oraz sposoby opisu i prezentacji wyników.

W nauczaniu chemii w szkole podstawowej istotne jest, abywygospodarować czasna przeprowadzanie doświadczeń chemicznych.

Aby edukacja w zakresie chemii była możliwie najbardziej skuteczna, zajęcia powinny byćprowadzone w niezbyt licznych grupach (podziałna grupy) w salach wyposażonych w niezbędne sprzęty i odczynniki chemiczne. Nauczyciele mogą w doświadczeniach wykorzystywać substancje znane uczniom z życia codziennego (np. naturalne wskaźniki kwasowo-zasadowe, ocet, mąkę, cukier), pokazując w tensposób obecność chemii w ichotoczeniu.

Dobór wiadomości i umiejętności wskazujena koniecznośćłączenia wiedzy teoretycznej z doświadczalną. Treści nauczania opracowanotak, abyuczniowie mogli sami obserwować i badać właściwości substancji i zjawiska oraz projektować i przeprowadzać doświadczenia chemiczne, interpretowaćich wyniki i formułować uogólnienia. Istotne jest również samodzielne wykorzystywanie i przetwarzanie informacji oraz kształtowanie nawyków ichkrytycznej oceny.

Zakres treści nauczania stwarza wiele możliwości pracy metodą projektu edukacyjnego (szczególnie o charakterze badawczym), metodą eksperymentu chemicznegolub innymi metodami pobudzającymi aktywność poznawczą uczniów, copozwoliim napozyskiwanie i przetwarzanie informacjina różne sposoby i z różnychźródeł. Obserwowanie, wyciąganie wniosków, stawianie hipotez i ichweryfikacja mogą nauczyć uczniów twórczego i krytycznego myślenia. Możeto pomóc w kształtowaniu postawy odkrywcy i badacza z umiejętnością weryfikacji poprawności nowych informacji.

W pozyskiwaniu niezbędnych informacji, wykonywaniu obliczeń, interpretowaniu wyników i wreszcie rozwiązywaniu bardziej złożonych problemów metodą projektu edukacyjnego, bardzo pomocnym narzędziem może okazaćsię komputer z celowo dobranym oprogramowaniem oraz dostępnymi w Internecie zasobami cyfrowymi. Korzystanie z zasobów cyfrowychto umiejętność ważna z punktu widzenia funkcjonowaniawe współczesnymświecie. W związku z ciągłym, dynamicznym rozwojem nauki i technologii kształceniu chemicznemu powinno towarzyszyć rozwijanie kompetencji cyfrowych. W podstawie programowej w zakresie przedmiotu chemia wskazano wymagania związane z właściwościami i zastosowaniem substancji oraz procesów, a takżeze zjawiskami chemicznymi zachodzącymi w środowisku, które mogą byćrealizowane z wykorzystaniem technologii informacyjnych. Treści nauczania opisane czasownikami operacyjnymi: wyszukuje, porządkuje, porównuje, prezentuje, charakteryzują umiejętności, którenie sązwiązane z przyswajaniem wiadomości przez zapamiętywanie i niepowinnybyć egzekwowane jako wiedza faktograficzna.

W procesie kształcenia chemicznego istnieje konieczność skoncentrowaniasię narozwijaniu umiejętności zorientowanychna przyszłość, które mogą stanowić jeden z fundamentów doosiągnięcia sukcesu w dynamicznymśrodowisku zawodowym. Jednym z kluczowych elementów osiągania sukcesu zawodowego jest zdolnośćdo szybkiego przyswajania informacji dostępnych w wyniku nowych odkryć i postępów naukowych. Ponadto istotne jest nabywanie i rozwijanie umiejętności kompleksowego rozwiązywania problemów. Myślenie analityczne i krytyczne, w tymumiejętne wyciąganie wniosków poprzedzone analizą danych, stanowią kolejny kluczowy aspekt, zapomocą którego możliwe jest głębsze zrozumienie zjawisk chemicznych. Równocześnie, umiejętności oceny i podejmowania decyzjisą niezbędne, abyskutecznie zarządzać i podejmować trafne decyzje w różnorodnych sytuacjach. Rejestrowanie i ocena uzyskanych

wynikówto istotny element, który wspiera rozwój umiejętności samooceny. Poprzez systematyczne analizowanie wyników eksperymentówczy projektów, uczniowie uzyskują możliwość oceny efektywności swojej pracy i mogą podejmowaćświadome decyzje dotyczące dalszego rozwoju. Wspólniete umiejętności tworzą solidny fundamentdla absolwentów kształcenia chemicznego, przygotowującich dowyzwań i dynamicznych zmian w dziedzinie chemii.

Proponujesię następujący zestaw doświadczeńdo wykonania samodzielnie przez uczniów lub w formie pokazu nauczycielskiego:

1)

badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie i benzynie, oddziaływania z magnesem, kruchości, plastyczności, gęstości) oraz chemicznych (odczynu wodnego roztworu, pH, palności) wybranych produktów (soli kuchennej, cukru, mąki, octu, oleju jadalnego, wody, węgla, glinu, miedzi, żelaza);

2)

sporządzanie mieszanin jednorodnych i niejednorodnych, rozdzielanie tych mieszanin: rozdzielanie dwóch cieczy mieszających i niemieszającychsię zesobą; rozdzielanie zawiesinyna składniki;

3)

ilustracja zjawiska fizycznego i reakcji chemicznej;

4)

badanie efektu termicznego reakcji chemicznych (np. magnezu z kwasem solnym) i zjawisk fizycznych (tworzenie mieszaniny oziębiającej, rozpuszczanie wodorotlenku sodu);

5)

badanie, czypowietrze jest mieszaniną;

6)

otrzymywanie tlenu, wodoru, tlenku węgla(IV), badanie wybranych właściwości fizycznych i chemicznych tych gazów;

7)

badanie wpływu różnych czynników (obecności: tlenu, wody, chlorku sodu) napowstawanie rdzy. Badanie sposobów ochrony produktów stalowych przed korozją;

8)

badanie zdolności rozpuszczaniasię w wodzie różnych produktów (cukru, soli kuchennej, oleju jadalnego, benzyny);

9)

badanie wpływu różnych czynników (temperatury, mieszania, stopnia rozdrobnienia) na szybkość rozpuszczaniasię ciał stałych w wodzie;

10)

otrzymywanie wodnego roztworu wodorotlenku sodu w reakcji sodu z wodą oraz wodnego

roztworu wodorotlenku wapnia w reakcji tlenku wapnia z wodą w obecności fenoloftaleiny lubuniwersalnego papierka wskaźnikowego. Otrzymywanie wodorotlenku miedzi(II) w reakcji strąceniowej zachodzącejpo zmieszaniunp. wodnego roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) z wodnym roztworem wodorotlenku sodu;

11)

otrzymywanie kwasów tlenowychna przykładzie kwasu fosforowego(V) (ortofosforowego(V)) w obecności oranżu metylowego;

12)

badanie przewodnictwa elektrycznego wody destylowanej oraz wodnych roztworów wybranych substancji (sacharozy, wodorotlenku sodu, chlorku sodu, chlorowodoru, kwasu etanowego (octowego));

13)

badanie odczynu oraz pH wody destylowanej, a także kwasu solnego i wodnego roztworu wodorotlenku soduza pomocą wskaźników (fenoloftaleiny, oranżu metylowego, uniwersalnego papierka wskaźnikowego);

14)

badanie odczynu oraz pHżywności (np. napoju typu cola, mleka, soku z cytryny, wodnego roztworu soli kuchennej) orazśrodków czystości (np. płynudo prania, płynudo mycia naczyń);

15)

badanie zmiany barwy wskaźników (np. oranżu metylowego) w trakcie mieszania kwasu solnego i wodnego roztworu wodorotlenku sodu;

16)

otrzymywanie trudno rozpuszczalnych soli i wodorotlenków;

17)

obserwacja reakcji spalania alkanów (metanulub propanu), identyfikacja produktów spalania;

18)

odróżnianie węglowodorów nasyconychod nienasyconych (wodą bromową);

19)

badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie) i chemicznych (odczynu, spalania) etanolu;

20)

badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie) propano-1,2,3-triolu (glicerolu);

21)

badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie) oraz chemicznych (odczynu, działaniana zasady, tlenki metali, metale, spalania) kwasu etanowego (octowego);

22)

badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie)

i chemicznych (odczynu, działaniana zasady, tlenki metali, metale, spalania) długołańcuchowych kwasów karboksylowych;

23)

działanie kwasu karboksylowego (np. metanowego) naalkohol (np. etanol) w obecności stężonego kwasu siarkowego(VI);

24)

odróżnianie tłuszczu nasyconegood nienasyconego (wodą bromową);

25)

badanie właściwości białek (podczas: ogrzewania, rozpuszczania w wodzie i rozpuszczalnikach organicznych, w kontakcie z solami metali lekkich i ciężkich oraz zasadami i kwasami);

26)

wykrywanieza pomocą stężonego kwasu azotowego(V) obecności białka w produktach spożywczych;

27)

badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie, przewodnictwa elektrycznego) i chemicznych (odczynu) węglowodanów prostych i złożonych;

28)

wykrywanieza pomocą roztworu jodu obecności skrobi w produktach spożywczych.

FIZYKA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Wykorzystanie pojęć i wielkości fizycznychdo opisu zjawisk oraz wskazywanieich przykładów w otaczającej rzeczywistości.

II.

Rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem praw i zależności fizycznych.

III.

Planowanie i przeprowadzanie obserwacjilub doświadczeń oraz wnioskowaniena podstawie ichwyników.

IV.

Posługiwaniesię informacjami pochodzącymi z analizy materiałówźródłowych, w tym tekstów popularnonaukowych i źródeł internetowych.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Wymagania przekrojowe. Uczeń:

1)

wyodrębnia z tekstów, tabel, diagramówlub wykresów, rysunków schematycznychlub blokowych informacje kluczowedla opisywanego zjawiska bądź problemu; ilustrujeje w różnych postaciach;

2)

wyodrębnia zjawisko z kontekstu, nazywaje oraz wskazuje czynniki istotne i nieistotne dlajego przebiegu;

3)

przeprowadza wybrane obserwacje, pomiary i doświadczeniana podstawieich opisów;

4)

opisuje przebieg doświadczenialub pokazu; wyróżnia kluczowe kroki i sposób postępowania oraz wskazuje rolę użytych przyrządów;

5)

posługujesię pojęciem niepewności pomiarowej; zapisuje wynik pomiaru wraz z jego jednostką, oraz z uwzględnieniem informacji o niepewności;

6)

przeprowadza obliczenia i zapisuje wynik zaokrąglonydo zadanej liczby cyfr znaczących;

7)

przelicza wielokrotności i podwielokrotności (mikro-, mili-, centy-, hekto-, kilo-, mega);

8)

rozpoznaje zależność rosnącą bądź malejącąna podstawie danych z tabelilub napodstawie wykresu; rozpoznaje proporcjonalność prostąna podstawie wykresu;

9)

przestrzega zasad bezpieczeństwa podczas wykonywania obserwacji, pomiarów i doświadczeń.

II.

Ruch i siły. Uczeń:

1)

opisuje i wskazuje przykłady względności ruchu;

2)

wyróżnia pojęciator i droga;

3)

przelicza jednostki czasu (sekunda, minuta, godzina);

4)

posługujesię pojęciem prędkoścido opisu ruchu prostoliniowego; obliczajej wartość i przeliczajej jednostki; stosuj e doobliczeń związek prędkości z drogą i czasem, w którym została przebyta;

5)

nazywa ruchem jednostajnym ruch, w którym droga przebyta w jednostkowych przedziałach czasu jest stała;

6)

wyznacza wartość prędkości i drogę z wykresów zależności prędkości i drogiod czasu dlaruchu prostoliniowego odcinkami jednostajnego oraz rysujete wykresyna podstawie podanych informacji;

7)

nazywa ruchem jednostajnie przyspieszonym ruch, w którym wartość prędkości rośnie w jednostkowych przedziałach czasu o tęsamą wartość, a ruchem jednostajnie opóźnionym - ruch, w którym wartość prędkości maleje w jednostkowych przedziałach czasu o tę samą wartość;

8)

posługujesię pojęciem przyspieszeniado opisu ruchu prostoliniowego jednostajnie przyspieszonego i jednostajnie opóźnionego; wyznacza wartość przyspieszenia wraz z jednostką; stosujedo obliczeń związek przyspieszeniaze zmianą prędkości i czasem, w którymta zmiana nastąpiła (Av = a ■ At );

9)

8) wyznacza zmianę prędkości i przyspieszenie z wykresów zależności prędkościod czasu dlaruchu prostoliniowego jednostajnie zmiennego (przyspieszonegolub opóźnionego);

10)

stosuje pojęcie siły jako wielkości opisującej oddziaływaniena ciało, uwzględnia wektorowy charakter siły - wskazuje wartość, kierunek i zwrot wektora siły oraz ciało, doktórego przyłożona jest siła; posługujesię jednostką siły; onozrealizowane, podejmuje nauczycielna podstawie oceny dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ichzainteresowania danym zagadnieniem.

11)

rozpoznaje i nazywa siły, podajeich przykłady w różnych sytuacjach praktycznych (siły: ciężkości, nacisku, sprężystości, oporów ruchu);

12)

wyznacza i rysuje siłę wypadkowądla sił o jednakowych kierunkach; opisuje i rysuje siły, któresię równoważą;

13)

opisuje wzajemne oddziaływanie ciał, posługującsię trzecią zasadą dynamiki;

14)

analizuje zachowaniesię ciałna podstawie pierwszej zasady dynamiki;

15)

posługujesię pojęciem masy i wyjaśniajej związek z bezwładnością ciała; analizuje zachowaniesię ciałna podstawie drugiej zasady dynamiki i stosujedo obliczeń związek między siłą wypadkową i masą a przyspieszeniem;

16)

opisuje spadek swobodny (bezoporów ruchu) jako przykład ruchu jednostajnie przyspieszonego podwpływem siły grawitacji, z przyspieszeniem niezależnymod masy ciała;

17)

posługujesię pojęciem siły ciężkości; stosujedo obliczeń związek między siłą ciężkości, masą i przyspieszeniem grawitacyjnym;

18)

doświadczalnie:

a)

ilustruje: I zasadę dynamiki, II zasadę dynamiki, III zasadę dynamiki,

b)

wyznacza prędkość z pomiaru czasu i drogi z użyciem przyrządów analogowychlub cyfrowych bądź oprogramowaniado pomiarówna obrazach wideo,

c)

wyznacza wartość siłyza pomocą siłomierza albo wagi analogowejlub cyfrowej.

III.

Energia. Uczeń:

1)

posługujesię pojęciem pracy mechanicznej wraz z jejjednostką; stosujedo obliczeń związek pracy z siłą i drogą, najakiej została wykonana;

2)

posługujesię pojęciem mocy wraz z jejjednostką; stosujedo obliczeń związek mocy z pracą i czasem, w którym została wykonana;

3)

posługujesię pojęciem energii kinetycznej, potencjalnej grawitacji i potencjalnej sprężystości; opisuje wykonaną pracę jako zmianę energii;

4)

wyznacza zmianę energii potencjalnej grawitacji oraz energii kinetycznej;

5)

wykorzystuje zasadę zachowania energiido opisu zjawisk.

IV.

Zjawiska cieplne. Uczeń:

1)

posługujesię pojęciem temperatury; rozpoznaje, żeciała o równej temperaturze pozostają w stanie równowagi termicznej;

2)

posługujesię skalami temperatur (Celsjusza, Kelvina); przelicza temperaturę w skali Celsjuszana temperaturę w skali Kelvina i odwrotnie;

3)

wskazuje, żeenergię układu (energię wewnętrzną) można zmienić, wykonującnad nim pracęlub przekazując energię w postaci ciepła;

4)

analizuje jakościowo związek między temperaturą a średnią energią kinetyczną (ruchu chaotycznego) cząsteczek;

5)

opisuje zjawisko przewodnictwa cieplnego; rozróżnia materiały o różnym przewodnictwie; opisuje rolę izolacji cieplnej;

6)

opisuje ruch gazów i cieczy w zjawisku konwekcji;

7)

rozróżnia i nazywa zmiany stanów skupienia (zjawiska topnienia, krzepnięcia, parowania, skraplania, sublimacji i resublimacji); analizuje zjawiska topnienia i wrzenia jako procesy, w których dostarczenie energii w postaci ciepłanie powoduje zmiany temperatury;

8)

doświadczalnie:

a)

demonstruje zjawiska topnienia, wrzenia, skraplania,

b)

bada zjawisko przewodnictwa cieplnego i określa, który z badanych materiałów jest lepszym przewodnikiem ciepła.

c)

demonstruje zjawiska, w których dostarczenie ciepłalub wykonanie pracy powoduje wzrost temperatury ciała.

V.

Właściwości materii. Uczeń:

1)

posługujesię pojęciami masy i gęstości orazich jednostkami; analizuje różnice gęstości substancji w różnych stanach skupienia wynikające z budowy mikroskopowej ciał stałych, cieczy i gazów;

2)

stosujedo obliczeń związek gęstości z masą i objętością;

3)

posługujesię pojęciem siły parcia oraz pojęciem ciśnienia w cieczach i gazach wraz

z jego jednostką; stosujedo obliczeń związek między siłą parcia a ciśnieniem;

4)

posługujesię pojęciem ciśnienia atmosferycznego;

5)

posługujesię prawem Pascala, zgodnie z którym zwiększenie ciśnienia zewnętrznego powoduje jednakowy przyrost ciśnienia w całej objętości cieczylub gazu;

6)

stosujedo obliczeń związek między ciśnieniem hydrostatycznym a wysokością słupa cieczy i jejgęstością;

7)

analizuje siły działającena ciała zanurzone w cieczachlub gazach, posługującsię pojęciem siły wyporu i prawem Archimedesa; analizuje warunek pływania ciał;

8)

8) wymienia przykłady manifestowaniasię siłoddziaływania międzycząsteczkowego w różnych sytuacjach, w tymnapięcie powierzchniowe i formowaniesię kropel;

9)

doświadczalnie:

a)

wyznacza gęstość substancji, z jakiej wykonany jest przedmiot o kształcie regularnym zapomocą wagi i przymiarulub o nieregularnym kształcieza pomocą wagi, cieczy i cylindra miarowego,

b)

demonstruje istnienie ciśnienia atmosferycznego;

c)

8) demonstruje zjawiska konwekcji i napięcia powierzchniowego,

d)

demonstruje prawo Pascala oraz zależność ciśnienia hydrostatycznegood wysokości słupa cieczy,

e)

demonstruje prawo Archimedesa, wyznacza wartość siły wyporu.

VI.

Elektryczność. Uczeń:

1)

opisuje sposoby elektryzowania ciał przez potarcie i dotyk; wskazuje, żezjawiska tepolegająna przemieszczaniu elektronów;

2)

opisuje jakościowo oddziaływanieładunków jednoimiennych i różnoimiennych;

3)

rozróżnia przewodnikiod izolatorów oraz wskazujeich przykłady;

4)

opisuje przemieszczenieładunków w przewodnikachpod wpływem oddziaływaniaze strony ładunku zewnętrznego (indukcja elektrostatyczna);

5)

analizuje działanie elektroskopuna podstawie opisu jego budowy;

6)

posługujesię pojęciemładunku elektrycznego jako wielokrotnościładunku elementarnego; stosuje jednostkęładunku;

7)

opisuje przepływ prądu w obwodach jako ruch elektronów swobodnych albo jonów w przewodnikach;

8)

posługujesię pojęciem natężenia prądu wraz z jego jednostką; stosujedo obliczeń związek między natężeniem prądu a ładunkiem i czasem jego przepływu przez przekrój poprzeczny przewodnika;

9)

posługujesię pojęciem napięcia elektrycznego jako wielkości określającej ilość energii potrzebnejdo przeniesienia jednostkowegoładunku w obwodzie; stosuje jednostkę napięcia;

10)

posługujesię pojęciem pracy i mocy prądu elektrycznego wraz z ichjednostkami; stosuje doobliczeń związki między tymi wielkościami;

11)

wyróżnia formy energii, najakie jest zamieniana energia elektryczna; wskazujeźródła energii elektrycznej i odbiorniki;

12)

posługujesię pojęciem oporu elektrycznego jako własnością przewodnika; stosujedo obliczeń związek między napięciem a natężeniem prądu i oporem; posługujesię jednostką oporu;

13)

rysuje schematy obwodów elektrycznych składającychsię z jednegoźródła energii, jednego odbiornika, mierników i wyłączników; posługujesię symbolami graficznymi tych elementów;

14)

8) opisuje rolę izolacji i bezpieczników przeciążeniowych w domowej sieci elektrycznej oraz warunki bezpiecznego korzystania z energii elektrycznej;

15)

doświadczalnie:

a)

demonstruje zjawiska elektryzowania przez potarcielub dotyk, posługujesię elektroskopem,

b)

demonstruje wzajemne oddziaływanie ciał naelektryzowanych,

c)

bada (np. zapomocąźródła napięcia orazżarówkilub amperomierza), czydana substancja jest przewodnikiem, czyizolatorem,

d)

łączy według podanego schematu obwód elektryczny składającysię zeźródła (akumulatora, zasilacza), odbiornika (żarówki, brzęczyka, silnika, diody, grzejnika, opornika), wyłączników, woltomierzy, amperomierzy; odczytuje wskazania mierników,

e)

wyznacza opór przewodnika przez pomiary napięciana jego końcach oraz natężenia prądu przez niego płynącego.

VII.

Magnetyzm. Uczeń:

1)

nazywa bieguny magnesów stałych i opisuje oddziaływanie między nimi;

2)

opisuje zachowaniesię igły magnetycznej w obecności magnesu oraz zasadę działania

kompasu; posługujesię pojęciem biegunów magnetycznych Ziemi;

3)

opisujena przykładzieżelaza oddziaływanie magnesówna materiały magnetyczne i wymienia przykłady wykorzystania tego oddziaływania;

4)

opisuje zachowaniesię igły magnetycznej w otoczeniu prostoliniowego przewodnika z prądem;

5)

8) opisuje budowę i działanie elektromagnesu; opisuje wzajemne oddziaływanie elektromagnesów i magnesów; wymienia przykłady zastosowania elektromagnesów;

6)

8) wskazuje oddziaływanie magnetyczne jako podstawę działania silników elektrycznych;

7)

doświadczalnie:

a)

demonstruje zachowaniesię igły magnetycznej w obecności magnesu,

b)

demonstruje zjawisko oddziaływania przewodnika z prądemna igłę magnetyczną.

VIII.

Ruch drgający i fale. Uczeń:

1)

opisuje ruch okresowy wahadła; posługujesię pojęciami położenia równowagi, amplitudy, okresu i częstotliwoścido opisu ruchu okresowego wraz z ichjednostkami;

2)

wyznacza amplitudę i okres drgańna podstawie przedstawionego wykresu zależności położenia odczasu;

3)

opisuje rozchodzeniesię fali mechanicznej jako proces przekazywania energiibez przenoszenia materii;

4)

posługujesię pojęciami amplitudy, okresu, częstotliwości, długości fali i prędkości rozchodzeniasię falido opisufal oraz stosujedo obliczeń związki między tymi wielkościami wraz z ichjednostkami;

5)

opisuje mechanizm powstawania i rozchodzeniasię faldźwiękowych w powietrzu; podaje przykładyźródeł dźwięku;

6)

opisuje jakościowo związek między wysokością dźwięku a częstotliwością fali oraz związek między natężeniem dźwięku (głośnością) a energią fali i amplitudą fali;

7)

8) rozróżnia dźwięki słyszalne, ultradźwięki i infradźwięki; wymienia przykładyich źródeł i zastosowań;

8)

doświadczalnie:

a)

wyznacza okres i częstotliwość w ruchu okresowym,

b)

demonstruje dźwięki o różnych częstotliwościach z wykorzystaniem drgającego przedmiotu lubinstrumentu muzycznego.

IX.

Optyka. Uczeń:

1)

ilustruje prostoliniowe rozchodzenie sięświatła w ośrodku jednorodnym; wyjaśnia powstawanie cienia i półcienia;

2)

opisuje zjawisko odbiciaod powierzchni płaskiej i odpowierzchni sferycznej;

3)

opisuje zjawisko rozproszeniaświatła przy odbiciuod powierzchni chropowatej;

4)

analizuje bieg promieni wychodzących z punktu w różnych kierunkach, a następnie odbitych odzwierciadła płaskiego i odzwierciadeł sferycznych; opisuje skupianie promieni w zwierciadle wklęsłym;

5)

konstruuje bieg promieni ilustrujący powstawanie obrazów pozornych wytwarzanych przez zwierciadło płaskie;

6)

opisuje jakościowo zjawisko załamaniaświatłana granicy dwóch ośrodków różniących sięprędkością rozchodzenia sięświatła; wskazuje kierunek załamania;

7)

opisuje bieg promieni równoległychdo osioptycznej przechodzących przez soczewkę skupiającą i rozpraszającą, posługującsię pojęciem ogniska;

8)

8) posługujesię pojęciem krótkowzroczności i dalekowzroczności oraz opisuje rolę soczewek w korygowaniu tychwad wzroku;

9)

opisujeświatło białe jako mieszaninę barw; omawia jakościowo rozszczepienieświatła w pryzmacie;

10)

opisujeświatło lasera jako jednobarwne i ilustrujeto brakiem rozszczepienia w pryzmacie;

11)

8) wymienia rodzajefal elektromagnetycznych: radiowe, mikrofale, promieniowanie podczerwone, światło widzialne, promieniowanie nadfioletowe, rentgenowskie i gamma; wskazuje przykłady ichzastosowania;

12)

doświadczalnie:

a)

demonstruje zjawisko prostoliniowego rozchodzenia sięświatła, zjawisko załamania światłana granicy ośrodków, powstawanie obrazówza pomocą zwierciadeł płaskich i soczewek,

b)

demonstruje rozszczepienieświatła w pryzmacie.

Warunki i sposób realizacji

Fizyka jest nauką przyrodniczą, nierozerwalnie związaną z codzienną aktywnością człowieka. Wiele zagadnień charakterystycznychdla fizyki jest poznawanych i postrzeganych przez uczniów znacznie wcześniej, niżrozpoczynasię ichformalna edukacja z tego przedmiotu.

Dlatego bardzo ważnym elementem nauczania fizyki jest zarównoświadomość wiedzy potocznej, jak i bagaż umiejętności wynikający z nieustannego obserwowaniaświata. Należy więc zwracać uwagęna poprawność i zgodność tego bagażu z naukową wiedzą.

Przedmiot fizyka buduje podstawy myślenia naukowego. Uczenie podstaw fizyki, zgodnie z zasadami nauczania tego przedmiotu, wymaga nieustannego odwoływaniasię doprzykładów z codziennegożycia, bogatego ilustrowania kontekstowego oraz czynnego badania zjawisk i procesów.

Nauczanie fizyki winnobyć postrzegane przede wszystkim jako sposobnośćdo zaspokajania ciekawości poznawczej uczniów i natej bazie kształtowania umiejętności zdobywania wiedzy, której podstawy zostały zapisane w dokumencie.

Stawianie pytań i podejmowanie prób udzieleniana nieodpowiedzi, eksperymentowanie, rozwiązywanie zadań problemowych oraz praca z materiałamiźródłowymi winny stanowić główne obszary aktywności podczas zajęć fizyki.

W nauczaniu fizyki w dużym stopniu można wykorzystywać zasoby cyfrowe: encyklopedie, strony popularnonaukowe, filmy edukacyjne, programy komputerowe. Szczególnie cennym zasobem edukacyjnymsą filmy przedstawiające doświadczenia, które mogą inspirować dostawiania hipotezlub rozważań o tym, coma wpływna wynik, a także - dosamodzielnego eksperymentowania. Wiele zjawisk można przybliżyćza pomocą symulacji komputerowych pozwalającychna samodzielne zmiany parametrów układu fizycznego i obserwację wpływu tejzmianyna symulowany układ.

W trakcie obserwacji i doświadczeń uczniowie mogą używać cyfrowych czujników pomiarowych lubdostępnychna urządzeniach mobilnych aplikacji takichjak stoper, metronom, program dooglądania filmów w zwolnionym tempie, aplikacjido generowania i analizy dźwięku, dopomiaru przyśpieszenia, pola magnetycznego, ciśnienia i natężenia oświetlenia, a także użyć smartfona jako lampy stroboskopowej.

Zawarte w podstawie programowej w zakresie przedmiotu fizyka treści nauczania zostały

wybrane w celu kształtowania podstaw rozumowania naukowego obejmującego rozpoznawanie zagadnień, wyjaśnianie zjawisk fizycznych, interpretowanie oraz wykorzystanie wyników i dowodów naukowychdo budowania fizycznego obrazu rzeczywistości.

Podczas realizacji wymagań podstawy programowej w zakresie przedmiotu fizyka istotne jest zwrócenie uwagina stopień opanowania następujących umiejętności:

1)

rozwiązywania typowych zadań w celu utrwalania znajomości podstawowych pojęć i praw;

2)

rozwiązywania prostych zadań z realistycznymi danymi liczbowymi w celućwiczenia krytycznego spojrzeniana uzyskiwane wyniki;

3)

poprawnego stosowania jednostek wielkości fizycznych;

4)

stosowania poprawnego języka fizycznego w wypowiedziach ustnych i pisemnych;

5)

wybierania i stosowania strategii rozwiązywania problemów;

6)

poprawnej argumentacji, przejrzystej prezentacji rozumowania prowadzącegodo rozwiązania problemu;

7)

opisywania czynności podczas wykonywania doświadczenia, uzasadniania poszczególnych etapów doświadczenia, świadomoścido czego służą typowe przyrządy pomiarowe, opisywania i interpretacji wyników doświadczenia oraz wyciągania z niego wniosków.

Dobór pomocy dydaktycznych przez nauczyciela powinienbyć uwarunkowany ichścisłą korelacją z wymaganiami podstawy programowej w zakresie przedmiotu fizykadla szkoły podstawowej. Nauczyciel może realizować doświadczenia, którenie sąwymienione wprost w wymaganiach doświadczalnych, o ilete doświadczeniasą bezpośrednio związane z treściami podstawy programowej i ułatwiająich zrozumienie. Nie rekomendujesię realizacji treści wykraczających ponad wymagania określone w podstawie programowej w zakresie przedmiotu fizyka, gdyby realizacjajuż określonych wymagań była niemożliwado zrealizowania w założonym czasie.

MATEMATYKA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Sprawność rachunkowa.

1.

Wykonywanie nieskomplikowanych obliczeń w pamięcilub pisemnie oraz wykorzystanie tych umiejętności w sytuacjach praktycznych.

2.

Weryfikowanie i interpretowanie otrzymanych wyników oraz ocena sensowności rozwiązania.

II.

Wykorzystanie i tworzenie informacji.

1.

Odczytywanie i interpretowanie danych przedstawionych w różnej formie orazich przetwarzanie.

2.

Interpretowanie i tworzenie tekstów o charakterze matematycznym oraz graficzne przedstawianie danych.

3.

Używanie języka matematycznegodo opisu rozumowania i uzyskanych wyników.

III.

Wykorzystanie i interpretowanie reprezentacji.

1.

Używanie prostych, dobrze znanych obiektów matematycznych, interpretowanie pojęć matematycznych i operowanie obiektami matematycznymi.

2.

Dobieranie modelu matematycznegodo prostej sytuacji oraz budowaniego w różnych kontekstach, także w kontekście praktycznym.

IV.

Rozumowanie i argumentacja.

1.

Przeprowadzanie prostego rozumowania, podawanie argumentów uzasadniających poprawność rozumowania, rozróżnianie dowoduod przykładu.

2.

Dostrzeganie regularności, podobieństw oraz analogii i formułowanie wnioskówna ich podstawie.

3.

Stosowanie strategii wynikającej z treści zadania, tworzenie strategii rozwiązania problemu, również w rozwiązaniach wieloetapowych oraz w takich, które wymagają umiejętności łączenia wiedzy z różnych działów matematyki.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

KLASY IV-VI

I.

Liczby naturalne w dziesiątkowym układzie pozycyjnym. Uczeń:

1)

zapisuje i odczytuje liczby naturalne wielocyfrowe;

2)

interpretuj e liczby naturalnena osiliczbowej;

3)

porównuje liczby naturalne;

4)

zaokrągla liczby naturalne;

5)

liczby w zakresiedo 3000 zapisane w systemie rzymskim przedstawia w systemie dziesiątkowym, a zapisane w systemie dziesiątkowym przedstawia w systemie rzymskim.

II.

Działaniana liczbach naturalnych. Uczeń:

1)

dodaje i odejmuje w pamięci liczby naturalne dwucyfrowelub większe, liczbę jednocyfrową dodajedo dowolnej liczby naturalnej i odejmujeod dowolnej liczby naturalnej;

2)

dodaje i odejmuje liczby naturalne wielocyfrowe sposobem pisemnym i zapomocą kalkulatora;

3)

mnoży i dzieli liczbę naturalną przez liczbę naturalną jednocyfrową, dwucyfrowąlub trzycyfrową sposobem pisemnym, w pamięci (w najprostszych przykładach) i zapomocą kalkulatora (w trudniejszych przykładach);

4)

stosuje wygodnedla siebie sposoby ułatwiające obliczenia, w tymprzemienność i łączność dodawania i mnożenia oraz rozdzielność mnożenia względem dodawania;

5)

porównuje liczby naturalne z wykorzystaniemich różnicylub ilorazu;

6)

rozpoznaje liczby podzielne przez 2, 3, 4, 5, 9, 10, 100;

7)

rozpoznaje liczbę złożoną, gdyjestona jednocyfrowalub dwucyfrowa, a takżegdy na istnienie dzielnika właściwego wskazuje cecha podzielności;

8)

oblicza kwadraty i sześciany liczb naturalnych;

9)

stosuje reguły dotyczące kolejności wykonywania działań;

10)

szacuje wyniki działań;

11)

znajduje największy wspólny dzielnik (NWD) i najmniejszą wspólną wielokrotność (NWW) dwóch liczb naturalnychco najwyżej trzycyfrowych metodą rozkładuna czynniki;

12)

rozpoznaje wielokrotności danej liczby, kwadraty, sześciany, liczby pierwsze, liczby złożone;

13)

odpowiadana pytania dotyczące liczebności zbiorów różnych rodzajów liczb wśród liczb z pewnego niewielkiego zakresu (np. od 1 do 200 czyod 100 do
1000), o ileliczba w odpowiedzi jestna tyle mała, żewszystkie rozważane liczby uczeń może wypisać;

14)

rozkłada liczby naturalnena czynniki pierwsze, conajwyżej trzycyfrowe, w przypadku gdyco najwyżej jeden z tych czynników jest liczbą większąniż 10;

15)

wyznacza wynik dzielenia z resztą liczby a przez liczbę b i zapisuje liczbę a w postaci a = b • q + r. gdzie 0 ≤ r < b.

III.

Liczby całkowite. Uczeń:

1)

podaje praktyczne przykłady stosowania liczb ujemnych;

2)

interpretuj e liczby całkowitena osiliczbowej;

3)

oblicza wartość bezwzględną;

4)

porównuje liczby całkowite;

5)

wykonuje proste rachunki pamięciowena liczbach całkowitych.

IV.

Ułamki zwykłe i dziesiętne. Uczeń:

1)

opisuje część danej całościza pomocą ułamka;

2)

przedstawia ułamek jako iloraz liczb naturalnych, a iloraz liczb naturalnych jako ułamek zwykły;

3)

skraca i rozszerza ułamki zwykłe;

4)

sprowadza ułamki zwykłedo wspólnego mianownika;

5)

przedstawia ułamki niewłaściwe w postaci liczby mieszanej, a liczbę mieszaną w postaci ułamka niewłaściwego;

6)

zapisuje wyrażenia dwumianowane w postaci ułamka dziesiętnego i odwrotnie;

7)

zaznacza ułamki zwykłe i dziesiętnena osiliczbowej oraz odczytuje ułamki zwykłe i dziesiętne zaznaczonena osiliczbowej;

8)

zapisuje ułamki dziesiętne skończone w postaci ułamków zwykłych;

9)

zamienia ułamki zwykłe o mianownikach będących dzielnikami liczb 10, 100, 1000 itd. naułamki dziesiętne skończone dowolną metodą (przez rozszerzanielub skracanie ułamków zwykłych, dzielenie licznika przez mianownik w pamięci, pisemnielub zapomocą kalkulatora);

10)

zapisuje ułamki zwykłe o mianownikach innychniż wymienione w pkt 9 w postaci rozwinięcia

dziesiętnego nieskończonego, uzyskane w wyniku dzielenia licznika przez mianownik w pamięci, pisemnielub zapomocą kalkulatora;

11)

w sytuacjach praktycznych zaokrągla ułamki dziesiętnedo conajwyżej drugiego miejsca poprzecinku (zł, gr, m, cm, mmitp.);

12)

porównuje ułamki (zwykłe i dziesiętne);

13)

oblicza liczbę, której część jest podana (wyznacza całość, której część określono zapomocą ułamka)

14)

wyznacza liczbę, która powstajepo powiększeniulub pomniejszeniu o pewną część innej liczby.

V.

Działaniana ułamkach zwykłych i dziesiętnych. Uczeń:

1)

dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jedno- lubdwucyfrowych, a także liczby mieszane;

2)

dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki dziesiętne w pamięci (w przykładach najprostszych), pisemnie (w przypadkugdy ułamki mają razemco najwyżej 6 cyfr różnychod zera) i zapomocą kalkulatora (w przykładach trudniejszych);

3)

porównuje ułamki z wykorzystaniemich różnicy;

4)

oblicza ułamek danej liczby całkowitej;

5)

oblicza kwadraty i sześciany ułamków zwykłych i dziesiętnych oraz liczb mieszanych;

6)

wykonuje działaniana ułamkach dziesiętnych, używając własnych, poprawnych strategii lubza pomocą kalkulatora;

7)

oblicza wartości wyrażeń arytmetycznych, wymagających stosowania działań arytmetycznych naliczbach całkowitychlub naliczbach zapisanychza pomocą ułamków zwykłych, liczb mieszanych i ułamków dziesiętnych, także wymiernych ujemnych, z uwzględnieniem reguł dotyczących kolejności wykonywania działań, o stopniu trudnościnie większymniż w przykładzie:

\( - {1 \over 2}:0,25 + 5,25:0,05 - 7{1 \over 2} \cdot \left( {2,5 - 3{2 \over 3}} \right) + 1,25. \)

VI.

Elementy algebry. Uczeń:

1)

korzysta z nieskomplikowanych wzorów, w których występują oznaczenia literowe, opisuje wzór słowami;

2)

stosuje oznaczenia literowe nieznanych wielkości liczbowych i zapisuje proste wyrażenia algebraicznena podstawie informacji osadzonych w kontekście praktycznym, np. zapisuje

obwód trójkąta o bokach: a, a + 2, b;

3)

rozwiązuje równania pierwszego stopnia z jedną niewiadomą występującąpo jednej stronie równania (przez zgadywanie, dopełnianielub wykonanie działania odwrotnego), np.

\( {{x - 2} \over 3} = 4 \)

VII.

Proste i odcinki. Uczeń:

1)

rozpoznaje i nazywa figury: punkt, prosta, półprosta, odcinek;

2)

rozpoznaje proste, odcinki prostopadłe i równoległe;

3)

rysuje pary odcinków prostopadłych i równoległych;

4)

mierzy odcinek z dokładnościądo 1 mm;

5)

znajduj e odległość punktuod prostej.

VIII.

Kąty. Uczeń:

1)

wskazuje w dowolnym kącie ramiona i wierzchołek;

2)

mierzy z dokładnościądo 1° kąty mniejszeniż 180°;

3)

rysuje kąty mniejszeod 180°;

4)

rozpoznajekąt prosty, ostry i rozwarty;

5)

porównuje kąty;

6)

rozpoznaje kąty wierzchołkowe i przyległe oraz korzysta z ichwłasności.

IX.

Wielokąty, koła i okręgi. Uczeń:

1)

rozpoznaje i nazywa trójkąty ostrokątne, prostokątne, rozwartokątne, równoboczne i równoramienne;

2)

konstruuje trójkąt o danych trzech bokach i ustala możliwość zbudowania trójkąta o zadanych bokach;

3)

stosuje twierdzenie o sumie kątów wewnętrznych trójkąta;

4)

rozpoznaje i nazywa: kwadrat, prostokąt, romb, równoległobok i trapez;

5)

znanajważniejsze własności kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku i trapezu, rozpoznaje figury osiowosymetryczne i wskazuje osie symetrii figur;

6)

wskazujena rysunku cięciwę, średnicę oraz promień koła i okręgu;

7)

rysuje cięciwę koła i okręgu, a także, jeżeli dany jestśrodek okręgu, promień i średnicę;

8)

w trójkącie równoramiennym wyznacza przy danym jednym kącie: miary pozostałych kątów; oraz przy danych obwodzie i długości jednego boku - długości pozostałych boków.

X.

Bryły. Uczeń:

1)

rozpoznaje graniastosłupy proste, ostrosłupy, walce, stożki i kule w sytuacjach praktycznych i wskazujete bryły wśród innych modeli brył;

2)

wskazuje wśród graniastosłupów prostopadłościany i sześciany oraz uzasadnia swój wybór;

3)

rozpoznaje siatki graniastosłupów prostych i ostrosłupów;

4)

rysuje siatki prostopadłościanów;

5)

wykorzystuje podane zależności między długościami krawędzi graniastosłupado wyznaczania długości poszczególnych krawędzi.

XI.

Obliczenia w geometrii. Uczeń:

1)

oblicza miary kątów, stosując przytym poznane własności kątów i wielokątów;

2)

oblicza obwód wielokąta o danych długościach boków;

3)

oblicza pola: trójkąta, kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku, trapezu, przedstawionych narysunku oraz w sytuacjach praktycznych, w tymtakżedla danych wymagających zamiany jednostek;

4)

stosuje jednostki pola: mm2 , cm2 , dm2 , m2 , km2 , ar, hektar (bezzamiany jednostek w trakcie obliczeń);

5)

oblicza pola wielokątów metodą podziałuna mniejsze wielokątylub uzupełnianiado większych wielokątówjak w sytuacjach:

patrz oryginał

6)

oblicza objętość i pole powierzchni prostopadłościanu przy danych długościach krawędzi;

7)

stosuje jednostki objętości i pojemności: cm3 , dm3 , m3 , mililitr, litr.

XII.

Obliczenia praktyczne. Uczeń:

1)

interpretuje 100% danej wielkości jako całość, 50% - jako połowę, 25% - jako jedną czwartą, 10% - jako jedną dziesiątą, 1% - jako jedną setną części danej wielkości liczbowej;

2)

w przypadkach osadzonych w kontekście praktycznym oblicza procent danej wielkości w stopniu trudności typu 50%, 20%, 10%;

3)

wykonuje proste obliczenia zegarowena godzinach, minutach i sekundach;

4)

wykonuje proste obliczenia kalendarzowena dniach, tygodniach, miesiącach, latach;

5)

odczytuje temperaturę (dodatnią i ujemną);

6)

zamienia i prawidłowo stosuje jednostki długości: milimetr, centymetr, decymetr, metr, kilometr;

7)

zamienia i prawidłowo stosuje jednostki masy: gram, dekagram, kilogram, tona;

8)

oblicza rzeczywistą długość odcinka, gdydana jest jego długość w skali oraz długość odcinka w skali, gdydana jest jego rzeczywista długość;

9)

w sytuacji praktycznej oblicza: drogę przy danej prędkości i czasie, prędkość przy

danej drodze i czasie, czas przy danej drodze i prędkości oraz stosuje jednostki prędkości km/h i m/s.

XIII.

Elementy statystyki opisowej. Uczeń:

1)

gromadzi i porządkuje dane;

2)

odczytuje i interpretuje dane przedstawione w tekstach, tabelach, nadiagramach i nawykresach, np.: wartości z wykresu, wartość największą, najmniejszą, opisuje przedstawione w tekstach, tabelach, nadiagramach i nawykresach zjawiska przez określenie przebiegu zmiany wartości danych, np. z użyciem określenia „wartości rosną”, „wartości maleją”, „wartościsą takie same” („przyjmowana wartość jest stała”).

XIV.

Zadania tekstowe. Uczeń:

1)

czytaze zrozumieniem tekst zawierający informacje liczbowe;

2)

wykonuje wstępne czynności ułatwiające rozwiązanie zadania, w tymrysunek pomocniczy lubwygodnedla niego zapisanie informacji i danych z treści zadania;

3)

dostrzega zależności między podanymi informacjami;

4)

dzieli rozwiązanie zadaniana etapy, stosując własne, poprawne, wygodnedla niego strategie rozwiązania;

5)

dorozwiązywania zadań osadzonych w kontekście praktycznym stosuje poznaną wiedzę z zakresu arytmetyki i geometrii oraz nabyte umiejętności rachunkowe, a także własne poprawne metody;

6)

weryfikuje wynik zadania tekstowego, oceniając sensowność rozwiązania, np. poprzez szacowanie, sprawdzanie wszystkich warunków zadania, ocenianie rzędu wielkości otrzymanego wyniku;

7)

układa zadania i łamigłówki, rozwiązuje je; stawia nowe pytania związane z sytuacją w rozwiązanym zadaniu.

KLASY VII i VIII

I.

Potęgi o podstawach wymiernych. Uczeń:

1)

zapisuje iloczyn jednakowych czynników w postaci potęgi o wykładniku całkowitym dodatnim;

2)

mnoży i dzieli potęgi o wykładnikach całkowitych dodatnich;

3)

mnoży potęgi o różnych podstawach i jednakowych wykładnikach;

4)

podnosi potęgędo potęgi;

5)

odczytuje i zapisuje liczby w notacji wykładniczej a • 10k , gdy 1 < a < 10, k jest liczbą całkowitą.

II.

Pierwiastki. Uczeń:

1)

oblicza wartości pierwiastków kwadratowych i sześciennych z liczb, któresą odpowiednio kwadratamilub sześcianami liczb wymiernych;

2)

szacuje wielkość danego pierwiastka kwadratowegolub sześciennego oraz wyrażenia arytmetycznego zawierającego pierwiastki;

3)

porównuje wartość wyrażenia arytmetycznego zawierającego pierwiastki z daną liczbą wymierną oraz znajduje liczby wymierne większelub mniejszeod takiej wartości, np. znajduje liczbę całkowitą a taką, że: a ≤ √137 < a + 1;

4)

oblicza pierwiastek z iloczynu i ilorazu dwóch liczb, wyłącza liczbę przed znak pierwiastka i włącza liczbępod znak pierwiastka;

5)

mnoży i dzieli pierwiastki tego samego stopnia.

III.

Tworzenie wyrażeń algebraicznych z jedną i wieloma zmiennymi. Uczeń:

1)

zapisuje wyniki podanych działań w postaci wyrażeń algebraicznych jednejlub kilku zmiennych;

2)

oblicza wartości liczbowe wyrażeń algebraicznych;

3)

zapisuje zależności przedstawione w zadaniach w postaci wyrażeń algebraicznych jednej lubkilku zmiennych;

4)

zapisuje rozwiązania zadań w postaci wyrażeń algebraicznychjak w przykładzie: Bartek i Grześ zbierali kasztany. Bartek zebrał n kasztanów, Grześ zebrał 7 razy więcej. Następnie Grześ w drodzedo domu zgubił 10 kasztanów, a połowę pozostałych oddał Bartkowi. Ile kasztanówma teraz Bartek, a ile ma Grześ?

IV.

Przekształcanie wyrażeń algebraicznych. Sumy algebraiczne i działaniana nich. Uczeń:

1)

porządkuje jednomiany i dodaje jednomiany podobne (tzn. różniącesię jedynie współczynnikiem liczbowym);

2)

dodaje i odejmuje sumy algebraiczne, redukując wyrazy podobne;

3)

mnoży sumy algebraiczne przez jednomian i dodaje wyrażenia powstałe z mnożeniasum algebraicznych przez jednomiany;

4)

mnoży dwumian przez dwumian, redukując wyrazy podobne.

V.

Obliczenia procentowe. Uczeń:

1)

przedstawia część wielkości jako procenttej wielkości;

2)

oblicza liczbę a równą p procent danej liczby b;

3)

oblicza, jaki procent danej liczby b stanowi liczba a;

4)

oblicza liczbę b, której p procent jest równe a;

5)

stosuje obliczenia procentowedo rozwiązywania problemów w kontekście praktycznym, również w przypadkach dwukrotnych podwyżeklub obniżek danej wielkości.

VI.

Równania z jedną niewiadomą. Uczeń:

1)

sprawdza, czydana liczba jest rozwiązaniem równania (stopnia pierwszego, drugiego lubtrzeciego) z jedną niewiadomą, np. sprawdza, które liczby całkowite niedodatnie i większeod - 8 s ą rozwiązaniami równania

\( {{x^3 } \over 8} + {{x^2 } \over 2} = 0 \)

2)

rozwiązuje równania pierwszego stopnia z jedną niewiadomą metodą równań równoważnych;

3)

rozwiązuje równania, którepo prostych przekształceniach wyrażeń algebraicznych sprowadzają siędo równań pierwszego stopnia z jedną niewiadomą;

4)

rozwiązuje zadania tekstoweza pomocą równań pierwszego stopnia z jedną niewiadomą, w tymtakże z obliczeniami procentowymi;

5)

przekształca proste wzory, abywyznaczyć zadaną wielkośćwe wzorach geometrycznych (np. pólfigur) i fizycznych (np. dotyczących prędkości, drogi i czasu).

VII.

Proporcjonalność prosta. Uczeń:

1)

podaje przykłady wielkości wprost proporcjonalnych;

2)

wyznacza wartość przyjmowaną przez wielkość wprost proporcjonalną w przypadku konkretnej zależności proporcjonalnej, np. wartość zakupionego towaru w zależnościod liczby sztuk towaru;

3)

stosuje podział proporcjonalny.

VIII.

Własności figur geometrycznychna płaszczyźnie. Uczeń:

1)

zna i stosuje twierdzenie o równości kątów wierzchołkowych (z wykorzystaniem zależności między kątami przyległymi);

2)

przedstawiana płaszczyźnie dwie proste w różnych położeniach względem siebie, w szczególności proste prostopadłe i proste równoległe;

3)

korzysta z własności prostych równoległych, w szczególności stosuje równość kątów odpowiadających i naprzemianległych;

4)

zna i stosuje cechy przystawania trójkątów;

5)

znanierówność trójkąta AB + BC ≥ AC i wie, kiedy zachodzi równość;

6)

wykonuje proste obliczenia geometryczne, wykorzystując sumę kątów wewnętrznych trójkąta i własności trójkątów równoramiennych;

7)

zna i stosuje w sytuacjach praktycznych twierdzenie Pitagorasa (beztwierdzenia odwrotnego);

8)

przeprowadza dowody geometrycznenie trudniejszeniż w przykładach:

a)

dany jest ostrokątny trójkąt równoramienny ABC , w którym AC = BC . W tymtrójkącie poprowadzono wysokość AD . Udowodnij, żekąt ACB jestdwa razy większyod kąta BAD ,

b)

nabokach BC i CD prostokąta ABCD zbudowano, nazewnątrz prostokąta, dwatrójkąty równoboczne BCE i CDF . Udowodnij, że AE = AF .

IX.

Wielokąty. Uczeń:

1)

znapojęcie wielokąta foremnego;

2)

stosuje wzoryna pole trójkąta, prostokąta, kwadratu, równoległoboku, rombu, trapezu, a takżedo wyznaczania długości odcinków w zadaniachnie trudniejszychniż w przykładach:

a)

oblicz najkrótszą wysokość trójkąta prostokątnego o bokach długości: 5 cm, 12 cm i 13 cm,

b)

przekątne rombu ABCD mają długości AC = 8 dm i BD = 10 dm. Przekątną BD rombu przedłużonodo punktu E w taki sposób, żeodcinek BE jestdwa razy dłuższyod tejprzekątnej. Oblicz pole trójkąta CDE. (Zadaniema dwie odpowiedzi.)

X.

Oś liczbowa. Układ współrzędnychna płaszczyźnie. Uczeń:

1)

zaznaczana osiliczbowej zbiory liczb spełniających warunek takijak x > 1,5 lubtakijak

\( x < - {4 \over 7}; \)

2)

znajduje współrzędne danych (narysunku) punktów kratowych w układzie współrzędnych napłaszczyźnie;

3)

rysuje w układzie współrzędnychna płaszczyźnie punkty kratowe o danych współrzędnych całkowitych (dowolnego znaku);

4)

znajdujeśrodek odcinka, którego końce mają dane współrzędne (całkowitelub wymierne) oraz znajduje współrzędne drugiego końca odcinka, gdydany jest jeden koniec i środek;

5)

oblicza długość odcinka, którego końcesą danymi punktami kratowymi w układzie współrzędnych;

6)

dladanych punktów kratowych A i B znajduje inne punkty kratowe należącedo prostej AB.

XI.

Geometria przestrzenna. Uczeń:

1)

rozpoznaje graniastosłupy i ostrosłupy - w tymproste i prawidłowe;

2)

oblicza objętości i pola powierzchni graniastosłupów prostych, prawidłowych i takich, którenie sąprawidłowe o poziomie trudnościnie większymniż w przykładowym zadaniu: Podstawą graniastosłupa prostego jest trójkąt równoramienny, któregodwa kąty mają miarępo 45°, a najdłuższybok madługość 6√2 dm. Jeden z boków prostokąta, który jest w tymgraniastosłupieścianą boczną o największej powierzchni, madługość 4 dm. Oblicz objętość i pole powierzchni całkowitej tego graniastosłupa.

3)

oblicza objętości ostrosłupów i pola powierzchni ostrosłupów prawidłowych, i takich, którenie sąprawidłowe w zadaniachnie trudniejszychniż w przykładzie:

Prostokąt ABCD jest podstawą ostrosłupa ABCDS , punkt M jestśrodkiem krawędzi AD , odcinek MS jest wysokością ostrosłupa. Danesą następujące długości krawędzi: AD = 10 cm, AS = 13 cmoraz AB = 20 cm.

Oblicz objętość ostrosłupa.

patrz oryginał

XII.

Wprowadzeniedo kombinatoryki i rachunku prawdopodobieństwa. Uczeń:

1)

wyznacza zbiory obiektów, analizuje i oblicza, ilejest obiektów, mających daną własność, w przypadkach niewymagających stosowania reguł mnożenia i dodawania;

2)

przeprowadza proste doświadczenia losowe, polegającena rzucie monetą, rzucie sześcienną kostkądo gry, rzucie kostką wielościennąlub losowaniu kuli spośród zestawukul, analizujeje i oblicza prawdopodobieństwa zdarzeń w doświadczeniach losowych.

XIII.

Odczytywanie danych i elementy statystyki opisowej. Uczeń:

1)

interpretuje dane przedstawioneza pomocą tabel, diagramów słupkowych i kołowych, wykresów, w tymtakże wykresów w układzie współrzędnych;

2)

tworzy diagramy słupkowe i kołowe oraz wykresy liniowena podstawie zebranych przez siebie danychlub danych pochodzących z różnychźródeł;

3)

obliczaśrednią arytmetyczną kilku liczb.

XIV.

Długość okręgu i pole koła. Uczeń:

1)

oblicza długość okręgu o danym promieniulub danejśrednicy;

2)

oblicza promień lubśrednicę okręgu o danej długości okręgu;

3)

oblicza pole koła o danym promieniulub danejśrednicy;

4)

oblicza promień lubśrednicę koła o danym polu.

XV.

Symetrie. Uczeń:

1)

rozpoznaje symetralną odcinka i dwusieczną kąta;

2)

zna i stosuje w zadaniach podstawowe własności symetralnej odcinka i dwusiecznej kąta jak w przykładzie:

Wierzchołek C rombu ABCD leżyna symetralnych boków AB i AD . Oblicz miary kątów tego rombu;

3)

rozpoznaje figury osiowosymetryczne i wskazujeich osie symetrii oraz uzupełnia figurę dofigury osiowosymetrycznej przy danych: osisymetrii figury i części figury;

4)

rozpoznaje figuryśrodkowosymetryczne i wskazuje ichśrodki symetrii.

Warunki i sposób realizacji

Dział XV podstawy programowej w zakresie przedmiotu matematykadla klas VII i VIII może zostać zrealizowanypo egzaminieósmoklasisty.

W klasach IV-VI, kiedy nauka matematyki odbywasię przede wszystkimna konkretnych obiektach, należy zadbać o pracęna przykładach, bezwprowadzania nadmiaru pojęć abstrakcyjnych. Dużą pomocądla ucznia jest możliwość eksperymentowania z liczbami, rozwiązywania zagadek logicznych i logiczno-matematycznych, a takżećwiczenia polegającena pracy lubzabawie z różnymi figuramilub bryłami w geometrii. W szczególności, rozwiązywanie równań przez zgadywanie powinnobyć w klasach IV-VI traktowane jako poprawna metoda.

W klasach IV-VI należy dbać o precyzję wypowiedzi, aletrzeba pamiętać o tym, aby unikać sytuacji, w której uczeń zostaje uznanyza nieuzdolnionego matematycznie, gdy niepotrafi wyrazić poprawnego rozwiązania w sposób odpowiednio formalny, zgodnie z oczekiwaniami nauczyciela. Umiejętność posługiwaniasię takimi pojęciami matematycznymi jak: kąt, długość, pole, suma algebraiczna jest o wiele bardziej istotnaniż zapamiętanie formalnej definicji. W nauczaniu matematyki ważne jest, abyuczeń zrozumiał sens reguł formalnych.

1.

Nauczanie wielopoziomowe.

Myślenie abstrakcyjne kształtujesię w wieku 11-15 lat, ale u wielu dzieci w różnym tempie, i niemusito oznaczać większych bądź mniejszych zdolności matematycznych. Z uwagina różną szybkość rozwoju myślenia uczniów klas VII i VIII, a także częściowo klasy VI, można rozważyć wprowadzenie nauczania matematyki w grupach międzyoddziałowych naróżnych poziomach, podobniejak tojest praktykowane w nauczaniu języków obcych nowożytnych. Grupy międzyoddziałowe realizowałyby różne partie materiału w tempie dostosowanymdo możliwości uczniów, przy zachowaniu realizacji podstawy programowej w zakresie przedmiotu matematyka. Takie podejścienie powinno dzielić uczniówna lepszych lubgorszych, alema umożliwić uczniom, u których myślenie abstrakcyjne rozwijasię wolniej, płynne przejściedo etapu myślenia abstrakcyjnego. Uczniom, u którychto myślenie rozwinęłosię szybciej, należy proponować zadania trudniejsze i pozwalające nagłębszą analizę zagadnień, abywłaściwie stymulowaćich rozwój.

2.

Sprawność rachunkowa.

Umiejętność wykonywania działań w pamięci, pozaćwiczeniem pamięci i koncentracji, rozwija i wspomaga zdolność przeprowadzania rozumowania. Pożądaną umiejętnością u ucznia jest, abymającdo obliczenia 23 + 49 + 77, zauważył, że 23 + 77 = 100, a więc ostateczny wynik sumy jest równy 149.

Wykonywanie działań pisemnie jest wstępemdo bardziej zaawansowanych zagadnień. Dodawanie, odejmowanie i mnożenie pisemne przygotowujedo dodawania, odejmowania i mnożeniasum algebraicznych. Dzielenie pisemne przygotowujedo dzielenia wielomianu przez wielomian. Niemniej, wykonywanie działań pisemnychnie powinno prowadzićdo uciążliwych rachunków.

3.

Ułamki zwykłe.

Uczeń powinien dobrze poznać i stosować zasady dodawania i odejmowania, mnożenia i dzielenia, oraz rozszerzania i skracania ułamków zwykłych. Aby dobrze opanować podstawowe działaniana ułamkach, umiejętnośćtę należy systematycznie utrwalaćna II. etapie nauczania.

4.

Kalkulatory.

Uczeń powinien umieć korzystać z nowoczesnych metod wykonywania obliczeń, w tymza pomocą kalkulatora.

Uczeń powinien zapoznaćsię z ograniczeniami (niektórych) kalkulatorów, mianowicie obliczenie pierwiastka z liczby całkowitej i podniesieniego dokwadratu niekoniecznie prowadzido wyjściowej liczby, zewzględuna błąd zaokrąglenia. Z tego samego powodu obliczenie rozwinięcia dziesiętnegoza pomocą kalkulatora a następnie pomnożeniena kalkulatorze przez mianownik, niekoniecznie musi prowadzićdo liczby całkowitej równej licznikowi. Inną sprawą jest znajdowanie rozwinięć okresowychza pomocą kalkulatora: jeśli kalkulator wypisuje rozwinięcie dziesiętne ułamka jakonp. 0,463417171, touczeń powinien wiedzieć, żemożeto oznaczać zarówno 0,46341(71), jak i 0,463(417171), a nawet 0,4634171(70); naturalnie istnieją jeszcze inne możliwości.

5.

Zadaniana dowodzenie.

Zadaniana dowodzenie stanowią ważny element wykształcenia matematycznego. Uczeń powinien dowiedziećsię, że w twierdzeniach zaczynającychsię odsłów „wykaż, żedla każdego…” podawanie wielu przykładównie jest dowodem, a podanie jednego kontrprzykładuświadczy o tym, żestwierdzenienie jest prawdziwe. Nie oznaczato, żeuczeńnie powinien szukać przykładów bądź kontrprzykładów. Często takie poszukiwanie i sprawdzanie prawdziwości tezydla konkretnych przypadków pozwala uczniowi zrozumieć postawiony problem, a następnie podać ogólne rozumowanie.

W szkole podstawowej zadaniana dowodzenie powinnybyć proste (w przypadku zdolnych uczniów można rozszerzyć stopień trudności). Oznaczato, żenp. dodowodu zadania z geometrii powinno wystarczyć obliczanie kątów (z wykorzystaniem równości kątów wierzchołkowych, odpowiadających i naprzemianległych, twierdzenia o sumie kątów trójkąta oraz twierdzenia o kątach przy podstawie trójkąta równoramiennego), użycie cech przystawania trójkątów douzasadnienia przystawania jednej dostrzeżonej pary trójkątów przystających oraz wyciągnięcie wniosków z tejwłasności.

6.

Statystyka.

Szczególną rolę w kształceniu matematycznym odgrywają zadaniaze statystyki. Z jednej strony odczytywanie i prezentowanie danych wiąże matematykę z życiem codziennym i otwiera cały wachlarz zastosowań praktycznych, zatem wskazane jest, abyznaczna część zadań dotyczyła danych rzeczywistych wraz z podaniemich weryfikowalnegoźródła.

Z drugiej strony, np. operowanie wykresami zależności pozwalana intuicyjne opanowanie trudnych i abstrakcyjnych pojęć takichjak funkcja, monotoniczność, ekstrema, przy użyciu minimalnej wiedzy matematycznej (nienależy wprowadzać tych pojęć w szkole podstawowej). Stanowito wstępdo wprowadzenia tych pojęć w szkole ponadpodstawowej.

Warto przytym dodać, żeoperowaniena danych rzeczywistych wiążesię zesporą złożonością rachunkową. Uczniowie powinnibyć nauczeni, jakefektywnie wspomagaćsię sprzętem elektronicznym (kalkulator, komputer) przy rozwiązywaniu zadańze statystyki.

INFORMATYKA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Rozumienie, analizowanie i rozwiązywanie problemówna bazie logicznego i abstrakcyjnego myślenia, myślenia algorytmicznego i sposobów reprezentowania informacji.

II.

Programowanie i rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem komputera oraz innych urządzeń cyfrowych: układanie i programowanie algorytmów, organizowanie, wyszukiwanie i udostępnianie informacji, posługiwaniesię aplikacjami komputerowymi.

III.

Posługiwaniesię komputerem, urządzeniami cyfrowymi i sieciami komputerowymi, w tym znajomość zasad działania urządzeń cyfrowych i sieci komputerowych oraz wykonywania obliczeń i programów.

IV.

Rozwijanie kompetencji społecznych, takichjak komunikacja i współpraca w grupie, w tym w środowiskach wirtualnych, udział w projektach zespołowych oraz zarządzanie projektami.

V.

Przestrzeganie prawa i zasad bezpieczeństwa. Respektowanie prywatności informacji i ochrony danych, praw własności intelektualnej, etykiety w komunikacji i norm współżycia

społecznego, ocena zagrożeń związanych z technologią i ichuwzględnieniedla bezpieczeństwa swojego i innych.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

KLASY IV-VI

I.

Rozumienie, analizowanie i rozwiązywanie problemów. Uczeń:

1)

tworzy i porządkuje w postaci sekwencji (liniowo) lubdrzewa (nieliniowo) informacje, takie jak:

a)

obrazki i teksty ilustrujące wybrane sytuacje,

b)

obiekty, z uwzględnieniemich cech charakterystycznych;

2)

formułuje i zapisuje w postaci algorytmów polecenia składającesię na:

a)

rozwiązanie problemów z życia codziennego i z różnych przedmiotów,

b)

sterowanie robotemlub obiektemna ekranie;

3)

wyróżnia podstawowe kroki w podejściu algorytmicznymdo rozwiązywania problemów.

II.

Programowanie i rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem komputera i innych urządzeń cyfrowych. Uczeń:

1)

projektuje, tworzy i zapisuje w wizualnym języku programowania:

a)

pomysły historyjek i rozwiązania problemów, w tymproste algorytmy z wykorzystaniem poleceń sekwencyjnych, warunkowych i iteracyjnych oraz zdarzeń,

b)

prosty program sterujący robotemlub innym obiektemna ekranie komputera;

2)

testujena komputerze swoje programypod względem zgodności z przyjętymi założeniami i ewentualnieje poprawia, objaśnia przebieg działania programów;

3)

przygotowuje i prezentuje rozwiązania problemów, posługującsię podstawowymi aplikacjami (edytor tekstu oraz grafiki, arkusz kalkulacyjny, programdo tworzenia prezentacji multimedialnej) naswoim komputerzelub w chmurze, wykazującsię przytym umiejętnościami:

a)

tworzenia ilustracji w edytorze grafiki: rysujeza pomocą wybranych narzędzi, przekształca obrazy, uzupełnia grafikę tekstem,

b)

tworzenia dokumentów tekstowych: dobiera czcionkę, formatuje akapity, wstawiado tekstu ilustracje, napisy i kształty, tworzy tabele oraz listy numerowane i punktowane,

c)

korzystania z arkusza kalkulacyjnego w trakcie rozwiązywania zadań związanych z prostymi

obliczeniami: wprowadza danedo arkusza, formatuje komórki, definiuje proste formuły i dobiera wykresydo danych i celów obliczeń,

d)

tworzenia krótkich prezentacji multimedialnychłączących tekst z grafiką, korzysta przytym z gotowych szablonówlub projektuje według własnych pomysłów;

4)

gromadzi, porządkuje i selekcjonuje efekty swojej pracy oraz potrzebne zasoby w komputerze lub w innych urządzeniach, a także w środowiskach wirtualnych (w chmurze).

III.

Posługiwaniesię komputerem, urządzeniami cyfrowymi i sieciami komputerowymi. Uczeń:

1)

opisuje funkcje podstawowych elementów komputera i urządzeń zewnętrznych oraz:

a)

korzysta z urządzeńdo nagrywania obrazów, dźwięków i filmów, w tymurządzeń mobilnych,

b)

wykorzystuje komputerlub inne urządzenie cyfrowedo gromadzenia, porządkowania i selekcjonowania własnych zasobów;

2)

wykorzystuje sieć komputerową (szkolną, sieć Internet):

a)

dowyszukiwania potrzebnych informacji i zasobów edukacyjnych, nawigując między stronami,

b)

jako medium komunikacyjne,

c)

dopracy w wirtualnymśrodowisku (naplatformie, w chmurze), stosującsię dosposobów i zasad pracy w takimśrodowisku,

d)

organizuje swoje pliki w folderach umieszczonych lokalnielub w sieci;

IV.

Rozwijanie kompetencji społecznych. Uczeń:

1)

uczestniczy w zespołowym rozwiązaniu problemu posługującsię technologią taką jak: poczta elektroniczna, forum, wirtualneśrodowisko kształcenia, dedykowany portal edukacyjny;

2)

identyfikuje i docenia korzyści płynąceze współpracynad wspólnym rozwiązywaniem problemów;

3)

respektuje zasadę równości w dostępiedo technologii i informacji, w tym w dostępie dokomputerów w społeczności szkolnej;

4)

określa zawody i wymienia przykłady z życia codziennego, w którychsą wykorzystywane kompetencje informatyczne.

V.

Przestrzeganie prawa i zasad bezpieczeństwa. Uczeń:

1)

posługujesię technologią zgodnie z przyjętymi zasadami i prawem; przestrzega zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;

2)

uznaje i respektuje prawodo prywatności danych i informacji oraz prawodo własności intelektualnej;

3)

wymienia zagrożenia związane z powszechnym dostępemdo technologii orazdo informacji i opisuje metody wystrzeganiasię ich.

KLASY VII i VIII

I.

Rozumienie, analizowanie i rozwiązywanie problemów. Uczeń:

1)

formułuje problem w postaci specyfikacji (czyli opisuje dane i wyniki) oraz wyróżnia kroki w algorytmicznym rozwiązywaniu problemów. Stosuje różne sposoby przedstawiania algorytmów, w tym w języku naturalnym, w postaci listy kroków;

2)

stosuje przy rozwiązywaniu problemów podstawowe algorytmy:

a)

naliczbach naturalnych: bada podzielność liczb, wyodrębnia cyfry danej liczby, przedstawia działanie algorytmu Euklidesa,

b)

wyszukiwania i porządkowania: wyszukuje element w zbiorze nieuporządkowanym oraz porządkuje elementy w zbiorze metodą przez proste wybieranie;

3)

przedstawia sposoby reprezentowania w komputerze wartości logicznych, liczb naturalnych (system binarny), znaków (kody ASCII) i tekstów.

II.

Programowanie i rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem komputera i innych urządzeń cyfrowych. Uczeń:

1)

projektuje, tworzy i testuje programy w procesie rozwiązywania problemów. W programach stosuje: instrukcje wejścia / wyjścia, wyrażenia arytmetyczne i logiczne, instrukcje warunkowe, instrukcje iteracyjne, funkcje oraz zmienne i tablice. W szczególności programuje algorytmy z działu I pkt 2;

2)

steruje robotemlub innym obiektemna ekranie;

3)

korzystając z aplikacji komputerowych, przygotowuje dokumenty i prezentacje, także w chmurze, napożytek rozwiązywanych problemów i własnych prac z różnych dziedzin (przedmiotów), dostosowuje format i wygląd opracowańdo ichtreści i przeznaczenia, wykazującsię przytym umiejętnościami:

a)

tworzenia i podstawowej obróbki cyfrowej plików multimedialnych (zdjęć, filmów),

b)

tworzenia różnych dokumentów: formatuje teksty, wstawia symbole, obrazy, tabele, dłuższe dokumenty dzielina strony,

c)

rozwiązywania zadań rachunkowych z programu nauczania z różnych przedmiotów w zakresie szkoły podstawowej, z codziennegożycia w arkuszu kalkulacyjnym: umieszcza dane w tabeli arkusza kalkulacyjnego, posługujesię podstawowymi funkcjami, stosuje adresowanie względne, bezwzględne i mieszane, przedstawia dane w postaci różnego typu wykresów, porządkuje i filtruje dane,

d)

tworzenia prezentacji multimedialnej oraz prostej strony internetowej zawierającej tekst i grafikę;

4)

zapisuje efekty swojej pracy w różnych formatach i przygotowuje wydruki;

5)

wyszukuje w sieci informacje potrzebnedo realizacji wykonywanego zadania.

III.

Posługiwaniesię komputerem, urządzeniami cyfrowymi i sieciami komputerowymi. Uczeń:

1)

przedstawia funkcjonowanie sieci komputerowej i sieci Internet;

2)

rozwija umiejętności korzystania z różnych urządzeńdo tworzenia elektronicznych wersji tekstów, obrazów, dźwięków, filmów i animacji;

3)

poprawnie posługujesię terminologią związaną z informatyką i technologią.

IV.

Rozwijanie kompetencji społecznych. Uczeń:

1)

bierze udział w różnych formach współpracy, jak: programowanie w parachlub w zespole, realizacja projektów, uczestnictwo w zorganizowanej grupie uczącychsię, projektuje, tworzy i prezentuje efekty wspólnej pracy;

2)

ocenia krytycznie informacje i ichźródła, w szczególności w sieci, podwzględem rzetelności i wiarygodności w odniesieniudo rzeczywistych sytuacji, docenia znaczenie otwartych zasobów w sieci i korzysta z nich.

V.

Przestrzeganie prawa i zasad bezpieczeństwa. Uczeń:

1)

opisuje kwestie etyczne związane z wykorzystaniem komputerów i sieci komputerowych, takie jak: bezpieczeństwo, cyfrowa tożsamość, prywatność, własność intelektualna, równy dostępdo informacji i dzieleniesię informacją;

2)

postępuje etycznie w pracy z informacjami;

3)

rozróżnia typy licencjina oprogramowanie orazna zasoby w sieci.

Warunki i sposób realizacji

Od klasy IV zajęcia informatyki zaczynają mieć charakter bardziej formalny.

Uczniowie nadal zajmująsię różnymi sytuacjami problemowymi, przedstawianymi w sposób opisowy, w tymza pomocą ilustracji i historyjek, aletworząje samodzielnie i abstrahują z nich działania, które składająsię nawłasne realizacje w postaci programówlub czynności wykonywanych w innych programach. Rozwijają w tensposób podejście algorytmiczne przy rozwiązywaniu różnorodnych sytuacji problemowych z różnych dziedzin. Posługująsię komputerem rozwijając również umiejętności wyrażania swoich myśli i ichprezentacji, które wykonują indywidualnie, a także zespołowo, w tymprzy realizacji projektów dotyczących problemów z różnych dziedzin. W sieci poszukują informacji przydatnych w rozwiązywaniu stawianych zadań i problemów. Doceniają rolę współpracy w rozwoju swojej wiedzy i umiejętności. Postępują odpowiedzialnie i etycznie w środowisku komputerowo-sieciowym.

Uczniowie w klasach IV-VI zostali wprowadzenido myślenia algorytmicznego, poznając podstawowe pojęcia informatyczne i rozwiązując algorytmicznie wybrane problemy, programując przytym ichrozwiązania. Dotychczas zdobyte wiedza i umiejętności informatycznesą rozwijane i poszerzane oraz stawianesą pierwsze kroki w tekstowym języku programowania.

Przy użyciu dostępnego oprogramowania uczniowie realizują projekty i rozwijają kompetencje zespołowego rozwiązywania problemów pochodzących z różnych dziedzin.

Podczas zajęć każdy uczeń powinien miećdo swojej dyspozycji osobny komputer z dostępem do Internetu i odpowiednim oprogramowaniem. W trakcie pracnad projektami (indywidualnymi lubzespołowymi) uczniowie powinni mieć również możliwość korzystania z komputerów lubinnych urządzeń cyfrowych, w zależnościod potrzeb wynikających z charakteru zajęć, realizowanych celów i tematów.

TECHNIKA